Η ΖΩΗ ΕΙΝΑΙ ΩΡΑΙΑ

Η γενιά των αφανών του Πολυτεχνείου

2011-11-17T00:32:00.001+02:00

H λύση μιας παρανόησης: αυτοί που πρωτοστάτησαν στην εξέγερσητου 1973 δεν είναι μόνον οι λίγοι προβεβλημένοι, είναι άνθρωποι της διπλανήςπόρτας που δεν εξαργύρωσαν τον αγώνα τους.

Γενιάηρωική; Γενιά συμβιβασμένη και εν τέλει βολεμένη; Γενιά γεμάτη οράματα, πουέδωσε σάρκα και οστά στις έννοιες της Ηθικής, της Αξιοπρέπειας, της Ανθρωπιάςκαι της Αλληλεγγύης; Γενιά που πορεύτηκε έχοντας βάλει πολύ ψηλά τον πήχη μετάτο βίωμα εκείνου του Νοέμβρη, ή που λοξοδρόμησε ξεπουλώντας στο πέρασμα τουχρόνου και στο παζάρι της καθημερινότητας τα λάβαρά της για ίδιον όφελος;

Τι είναι τελικά αυτή η «γενιά»;

Κακάτα ψέματα, χωρίς να το θέλει κλήθηκε να σηκώσει στους ώμους της το βάρος τηςεξέγερσης απέναντι στη χούντα των συνταγματαρχών. Πήρε -όλοι μαζί και ο καθέναςξεχωριστά- το ρίσκο να παίξει τη ζωή της κορόνα-γράμματα. Ενδεχομένως αψήφιστα,αυθόρμητα, χωρίς να έχει πλήρη συναίσθηση της ιστορικότητας των στιγμών και τωναγώνων. Τριάντα οκτώ χρόνια μετά, η ίδια γενιά μοιάζει να καλείται και πάλι ναεπωμιστεί ακόμη ένα βάρος και να απολογηθεί σε μεγάλη μερίδα των νέων, που τηςχρεώνει ευθύνες για τα αδιέξοδα του τώρα, για την πολιτική, οικονομική καικοινωνική κρίση, για την απαξίωση του πολιτικού συστήματος, για το μέλλον που φαντάζειεφιαλτικό. Είναι όμως έτσι; Ή μήπως μια ολόκληρη γενιά ταυτίστηκε με αυτούςτους λίγους που φάνηκε να εξαργυρώνουν τους αγώνες τους; Εύλογη και η απορία:Δεν έχουν μερίδιο ευθύνης και οι εκατοντάδες μικροί και μεγάλοι αγωνιστές πουείδαν τα οράματα του Νοέμβρη να γίνονται σημαία ευκαιρίας και σάκος του μποξγια τα αδιέξοδα μιας ολόκληρης κοινωνίας; Δεν έχουν μερίδιο ευθύνης όσοιεπέλεξαν το ρόλο της «σιωπηρής πλειοψηφίας»; Με την Ελλάδα να βρίσκεται στοχείλος του γκρεμού, η «Ε» ανατρέχει στον Νοέμβρη του 1973 και αναζητείαπαντήσεις από πρόσωπα που διατήρησαν ως ακριβή παρακαταθήκη τα οράματα τηςεξέγερσης.

Επαγγελματίες,επιστήμονες και πάντα πολιτικοποιημένοι: αυτοί που δεν έβαλαν το χέρι τους στομέλι

«Τραβήξατεψηλά, πολύ ψηλά / δύσκολο πια να χαμηλώσετε...». Οι στίχοι του Γιάννη Ρίτσου,μελοποιημένοι από τον Μίκη και με τη δωρική φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση, ήτανοι τελευταίες νότες που είχαν ακουστεί από τα μεγάφωνα του Πολυτεχνείου λίγοπριν από την έφοδο του τανκ τα ξημερώματα της Παρασκευής της 17ης Νοεμβρίου1973. Ίσως ασυναίσθητα να εισχώρησαν στο DNA των εξεγερμένων και σφράγισαν σεμεγάλο βαθμό τη μετέπειτα πορεία τους. Μετρημένες στα δάχτυλα εξαιρέσεις είναιαυτοί που μπήκαν στον πειρασμό να βάλουν «το δάχτυλο στο βάζο με το μέλι» καινα ασχοληθούν επαγγελματικά με την πολιτική ή γενικότερα με την άσκηση κρατικήςεξουσίας.

Ηδημοσιογραφική αποτύπωση που επιχειρεί η «Ε» δείχνει ότι στην πράξη η «γενιάτου Πολυτεχνείου» παραμένει παρούσα, παρά το γεγονός ότι δεν είναιευκαταφρόνητος ο αριθμός αυτών που απογοητεύθηκαν και «γύρισαν στο σπίτι». Στησυντριπτική πλειονότητά τους όμως οι ανώνυμοι και επώνυμοι πρωταγωνιστές τουαντιδικτατορικού φοιτητικού κινήματος παραμένουν πολιτικοποιημένοι, κρατώνταςσυχνά αποστάσεις... ασφαλείας από τα κόμματα. Κατά κανόνα καλοί φοιτητές, παράτους αντίθετους ισχυρισμούς της χούντας, εξελίχθηκαν σε επιφανείς επιστήμονεςκαι δεν είναι τυχαίο πως αρκετοί στράφηκαν στην εκπαίδευση, μέση και ανώτερη,για να κερδίσουν με το σπαθί τους τις νεότερες γενιές.

«Ηγενιά του Πολυτεχνείου, λόγω των συνθηκών που είχαν διαμορφωθεί στη διάρκειατης δικτατορίας, βρέθηκε στην αιχμή του αντιδικτατορικού αγώνα. Γι' αυτόακριβώς μυθοποιήθηκε και φορτώθηκε με τις τύψεις ολόκληρης της κοινωνίας.Προκάλεσε τη ζήλια και τελικά υποχώρησε όταν χρειάστηκε να επιστρέψει στηνκαθημερινότητα», διευκρίνισε στην «Ε», ο Ολύμπιος Δαφέρμος, συγγραφέας τουβιβλίου «Φοιτητές και δικτατορία». Μέλος της συντονιστικής επιτροπής τηςκατάληψης, εκπροσώπησε τη Σχολή Μηχανολόγων-Ηλεκτρολόγων του Πολυτεχνείου.Ανένταχτος τότε αλλά και σήμερα, λίγο μετά τη Μεταπολίτευση έκανε στροφή 180μοιρών και στράφηκε προς τη μέση εκπαίδευση και σήμερα περιμένει τησυνταξιοδότησή του ύστερα από μερικά χρόνια προσφοράς στο ΠαιδαγωγικόΙνστιτούτο. Δεν διστάζει να παρατηρήσει πως «ο καθένας παίρνει το δικό τουμερίδιο ευθύνης και δεν εκπροσωπεί παρά μόνον τον εαυτό του».

Απότα 30 μέλη που απαρτίζουν τον επίσημο κατάλογο των μελών της συντονιστικής τηςκατάληψης του Πολυτεχνείου, εννέα είχαν εκλεγεί από τις συνελεύσεις των σχολώντους χωρίς κομματική «βούλα», έξι ανήκαν στον «Ρήγα Φεραίο», τη φοιτητικήοργάνωση της ανανεωτικής Αριστεράς, και άλλοι τέσσερις στο χώρο που σήμερακαλύπτει η εξωκοινοβουλευτική Αριστερά. Έχει ενδιαφέρον ότι επτά ανήκαν στηνπαράνομη Αντι-ΕΦΕΕ, τη φοιτητική οργάνωση του ΚΚΕ που σε πρώτη φάση είχεεκφράσει επιφυλάξεις για την κατάληψη.

Περίπου150 φοιτητές είχαν τιμωρηθεί τον Φεβρουάριο του 1973 για τη συμμετοχή τους στοναγώνα και είχαν υποχρεωθεί από τις χουντικές αρχές να διακόψουν τις σπουδές τουςγια να υπηρετήσουν σε στρατιωτικές μονάδες στην παραμεθόριο. Με το «άνοιγμα»Μαρκεζίνη, είχαν αφεθεί ελεύθεροι και είχαν επιστρέψει στην Αθήνα την Τετάρτη15 Νοεμβρίου, λίγες ώρες πριν ξεκινήσει η κατάληψη.

Ανένταχτητότε και σήμερα η Λίνα Κωστή, εκπροσώπησε τη Φιλοσοφική Σχολή. Είχε δυναμικήπαρουσία στον αντιδικτατορικό αγώνα, όπως και ο αδελφός της Γιώργος -φοιτητήςτου Πολυτεχνείου και ενταγμένος στην Αντι-ΕΦΕΕ, που σήμερα εργάζεται στο Μετρόκαι προσφέρει εθελοντική βοήθεια σε ενώσεις καταναλωτών- παρά το γεγονός ότιήταν παιδιά πρώην βουλευτή και υπουργού που είχε εκλεγεί με την «ΈνωσηΚέντρου». Εδώ και 25 χρόνια η Λίκα ζει στη Ρώμη, όπου διδάσκει Ψυχολογία στοπανεπιστήμιο. Προηγήθηκαν σπουδές Κοινωνιολογίας στο Παρίσι.

Ηάλλη εκπρόσωπος ήταν η Αριάδνη Αλαβάνου, ενταγμένη τότε στην Αντι-ΕΦΕΕ. Το 1989αποχώρησε από το ΚΚΕ και παραμένει πολιτικοποιημένη, ασχολούμενη με επιτυχία μεμεταφράσεις και επιμέλεια βιβλίων.

Απότη συνέλευση της Οδοντιατρικής, εκτός από τον Κώστα Λαλιώτη που ήταν και ο μοναδικόςμε την παντιέρα του ΠΑΚ, είχε εκλεγεί εκπρόσωπος ο Γιάννης Κοροβέσης. Πρόεδροςτου Συλλόγου Ηλείων Σπουδαστών, ήταν ενταγμένος τότε στις γραμμές της ΚΝΕ. Πρινακόμα από την κατάληψη του Πολυτεχνείου είχε συλληφθεί και κρατηθεί για έξιμήνες στην ΕΣΑ απ' όπου βγήκε τον Αύγουστο του '73 με την αμνηστία που δόθηκε.Αμέσως μετά την κατάληψη του Πολυτεχνείου βγήκε στην παρανομία μέχρι τηΜεταπολίτευση. Το '75 εντάσσεται στο ΚΚΕ, από το οποίο και αποχωρεί έπειτα απόμια δεκαετία, χωρίς πάντως να χάσει ποτέ το ενδιαφέρον του για την πολιτική.«Παραμένω πάντα κοντά στην Αριστερά», διευκρινίζει στην «Ε». Εργάζεται ωςοδοντίατρος και έχει αναπτύξει συνδικαλιστική δράση στον Οδοντιατρικό Σύλλογοτης Αθήνας.

Στέλεχοςτου «Ρήγα Φεραίου», ο Γιώργος Παπαβασιλόπουλος (εκπρόσωπος της ΣχολήςΜηχανολόγων-Ηλεκτρολόγων) διέπρεψε ως καθηγητής αρχικά στο Πανεπιστήμιο τηςΠάτρας, ενώ τα τελευταία χρόνια διδάσκει ρομποτική στο Πολυτεχνείο.

Μετη σημαία της ΟΣΕ (Οργάνωση Σοσιαλιστική Επανάσταση) συμμετείχαν στησυντονιστική της κατάληψης ο δημοσιογράφος Σταύρος Λυγερός, εκπροσωπώντας τότετη Φυσικομαθηματική, και η σημερινή γιατρίνα Ελένη Αναστασίου. Με την κίνηση«Μπολσεβίκοι» συμμετείχε ο γνωστός ψυχίατρος Νίκος Σιδέρης, με πλούσιοσυγγραφικό έργο.

Μέσαστο Πολυτεχνείο, σε όλη τη διάρκεια της κατάληψης, λειτουργούσε η εργατικήσυνέλευση, ενώ έντονη ήταν η παρουσία μαθητών από τα κοντινά σχολεία, με πιοχαρακτηριστική την περίπτωση του Βαρβακείου που τότε στεγαζόταν σε κτήριο στηδιασταύρωση των οδών Αραχώβης και Ασκληπιού. Οι πολίτες βρίσκονταν από τηνπρώτη στιγμή γύρω από το Πολυτεχνείο και λειτουργούσαν σαν ασπίδα για τηνκατάληψη, με αποτέλεσμα να είναι οι πρώτοι που δέχθηκαν την επίθεση τωνδυνάμεων καταστολής.

Μετη βοήθεια της Βέρας Δαμόφλη, αλλά και του βιβλίου του Ολύμπιου Δαφέρμου,αναζητήσαμε το σημερινό «στίγμα» εκατοντάδων φοιτητών που είχαν δώσει δυναμικό«παρών» στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Ο κατάλογος δεν εξαντλείται στιςαναφορές που ακολουθούν, αφού για αρκετούς δεν βρέθηκαν περισσότερα στοιχείακαι επιπλέον υπάρχει η στενότητα του χώρου.

«Είναιτο πρόσωπο που τιμά τη γενιά μας», ήταν ο κοινός τόπος στις γνώμες πουσυλλέξαμε για τον Κώστα Ζάμπα, ο οποίος όμως αποφεύγει όπως «ο διάβολος τολιβάνι» τις αναφορές στη συμμετοχή του στον αντιδικτατορικό αγώνα, μέσα από τιςγραμμές του «Ρήγα». Πολιτικός μηχανικός, εντάχθηκε στην ομάδα του καθηγητήΣωκράτη Αγγελίδη και δούλεψε χρόνια στο μεγάλο πρόγραμμα της αναστήλωσης τουΕρεχθείου, που γνώρισε διεθνείς διακρίσεις.

Φοιτητήςτης Ιατρικής, ο Νίκος Μανηός ήταν στέλεχος της οργάνωσης «Κίνημα 20 Οκτώβρη».Φυλακίστηκε, βγήκε με αμνηστία το 1973. Μετά τα γεγονότα του Πολυτεχνείου,πιάστηκε και εξορίστηκε στη Γυάρο όπου έμεινε έως τη Μεταπολίτευση. Είναιοφθαλμίατρος και εργάζεται στο Νοσοκομείο Παίδων Πεντέλης.

Στηνεπιτροπή σοφών που λειτουργεί στο υπουργείο Παιδείας και απαρτίζεται απόκορυφαίους Έλληνες και ξένους επιστήμονες συμμετέχει ο καθηγητής τηςβιοτεχνολογίας Γιώργος Παυλάκης. Εξέχουσα θέση στον τομέα της πληροφορικής έχειο καθηγητής του Πολυτεχνείου Γ. Πουντουράκης. Αρκετοί ζήτησαν την ψήφο τωνδημοτών τους και διετέλεσαν δήμαρχοι, όπως ο Στρατής Πάλλης (Μυτιλήνη) και Δ.Αρχοντής (Καρδίτσα), που είχαν τιμωρηθεί από το χουντικό καθεστώς με διακοπήτης αναβολής στράτευσης λόγω σπουδών, ο Γ. Γαβρίλης (Ωρωπός) κ.ά.

Οισπουδές στη φυσικομαθηματική έστρεψαν τελικά στην ενασχόληση με τη φιλοσοφίατον Γιώργο Οικονόμου, που είχε τραυματιστεί από σφαίρες στη διάρκεια τηςεξέγερσης. Με τις εκδόσεις ασχολήθηκε ο Γιάννης Βαρλάμης, απόφοιτος τηςΝομικής. Από την ίδια σχολή προέρχονται η Δανάη Ζουμή και ο ΔημήτρηςΤσούτσουρας, που επέλεξαν τη μαχόμενη δικηγορία.

Φοιτητήςστο Οικονομικό Τμήμα της Νομικής ήταν τότε ο Νίκος Τζεφριός. Οργανωμένος στηνΚΝΕ και στην Αντι-ΕΦΕΕ, ήταν γραμματέας στον Σύλλογο Ηλείων Σπουδαστών. Παρέμεινεστο ΚΚΕ. Εργάστηκε για χρόνια στον ιδιωτικό τομέα και από το 1985 ήτανδιοικητικός υπάλληλος στο ΙΚΑ ως τη συνταξιοδότησή του.

ΟΔημήτρης Κουμάνταρος, οργανωμένος τότε στο ΕΚΚΕ-ΑΑΣΠΕ, είχε συλληφθεί μετά τηνκατάληψη, παρέμεινε τέσσερις μήνες σε πλήρη απομόνωση στην Ασφάλεια καιαποφυλακίστηκε με τη Μεταπολίτευση. Απόφοιτος του Οικονομικού της Νομικής,ασχολήθηκε με τη δημοσιογραφία και σήμερα είναι άνεργος. Είχε καταθέσει ωςμάρτυρας κατηγορίας στις δίκες του Πολυτεχνείου και των βασανιστών. Από το 1980είναι ανένταχτος, αλλά ενεργός πολίτης.

Παιδίαανώτερου στρατιωτικού της εποχής, η Εύη Τζανετή, φοιτήτρια της Αρχιτεκτονικής,δεν δίστασε ούτε στιγμή να πει το δικό της «όχι» στη δικτατορία από τις γραμμέςτου ΕΚΚΕ. Μετά τη Μεταπολίτευση δούλεψε για χρόνια στη ΔΕΠΟΣ, την υπηρεσία πουστις αρχές της δεκαετίας του '80 είχε υλοποιήσει σημαντικές πολεοδομικέςπαρεμβάσεις, αλλά τα τελευταία χρόνια είχε παραγκωνιστεί και τελικάκαταργήθηκε. Αδελφός της είναι ο Μάνος Τζανετής, που είχε τιμωρηθεί με επιστράτευση.

Αντίγια επίλογο, φιλοξενούμε την άποψη της Αθηνάς Φιωτάκη. Φοιτήτρια στο ΟικονομικόΤμήμα της Νομικής του Πανεπιστημίου Αθήνας και μέλος τότε οργάνωσης πουκινούνταν στον ευρύτερο χώρο της Αριστεράς, εργάζεται σήμερα σε τράπεζα καιπαραμένει πολιτικά στην Αριστερά. Μητέρα ενός γιου που σπούδασε νομικά στοεξωτερικό και εργάζεται στο Λονδίνο, μας εξηγεί: «Η νέα γενιά δεν παραγνωρίζειτον αγώνα μας, αλλά μας βλέπει με κριτική ματιά, ακόμη και αν δεν ανήκουμεστους λίγους που αξιοποίησαν τη συμμετοχή τους στο Πολυτεχνείο για προσωπικάοφέλη. Ζει το σημερινό κοινωνικό και οικονομικό αδιέξοδο, μας καταλογίζειδικαίως πολλές ευθύνες και αναζητεί το δικό της δρόμο που όλοι ελπίζουμε ναείναι καλύτερος».

Ηερώτηση

Σημαντικήμερίδα νέων καταλογίζει στη «γενιά του Πολυτεχνείου» ευθύνη για την απαξίωσητου πολιτικού συστήματος και τα δεινά της χώρας μας. Προφανώς γενικεύουν τηνεικόνα που έχει δημιουργηθεί στην κοινή γνώμη από τους λίγους πουκεφαλαιοποίησαν τη συμμετοχή τους στον αντιδικτατορικό αγώνα. - Τι θα λέγατεεσείς στους νέους για τα μηνύματα του Νοέμβρη και τη σημερινή τους αξία;

Κάποιοι ξέχασαν τα ιδανικά τους

ΡίαΚαλφακάκου: ήταν μέλος της Επιτροπής Κατάληψης στην Πολυτεχνική Σχολή του ΑΠΘκαι στις 17 Νοέμβρη του 1973 συνελήφθη μαζί με άλλα 35 άτομα και κρατήθηκε γιαένα μήνα στην Ασφάλεια. Σήμερα είναι καθηγήτρια στο Τμήμα Πολιτικών Μηχανικώνστο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.

«ΤοΠολυτεχνείο ήταν μεγαλειώδες τη στιγμή που έγινε, ανεξάρτητα από το αν κάποιοιτο πούλησαν, το εξαργύρωσαν, το πρόδωσαν. Αυτό που εγώ θα έλεγα σήμερα στουςνέους είναι ότι πρέπει να κάνουν τα δικά τους "Πολυτεχνεία", σε αυτήτη δύσκολη περίοδο, και μικρά "Πολυτεχνεία" έχουν κάνει, όπως οΔεκέμβρης του 2008 και οι καταλήψεις των φοιτητών το 2006 και το 2007. Ένιωθαότι οι φοιτητές το 2006-07 πάλευαν για τις ίδιες διαχρονικές αξίες που παλεύαμεκι εμείς το 1973. Δηλαδή, την αντίσταση στην εξουσία, το σύνθημα"ψωμί-παιδεία-ελευθερία", την αγάπη για την ελευθερία, την κοινωνικήαλληλεγγύη και τη συλλογικότητα. Ένα κομμάτι της γενιάς του Πολυτεχνείου έχειευθύνες για τη σημερινή κατάσταση. Ξέχασε τα ιδανικά του και επειδή θεωρούσεότι όλα ξεπεράστηκαν, ζούσε στην ευδαιμονία της καλοπέρασης και προσπαθούσε ναεξαργυρώσει με κάποιο τρόπο τους αγώνες, με το να εκλεγεί βουλευτής ή ναεξασφαλίσει επαγγελματική επιτυχία».

Το σκηνικό τους καταρρέει

ΜωυσήςΕλισάφ: φοιτητής τότε στην Ιατρική Σχολή Αθηνών. Υπήρξε μέλος του Ρήγα Φεραίουκαι του ΚΚΕ εσωτερικού. Σήμερα ανήκει στον ευρύτερο δημοκρατικό χώρο. Είναικαθηγητής Παθολογίας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων καιπρόεδρος της Κοινωφελούς Επιχείρησης Πολιτισμού, Περιβάλλοντος, Νεολαίας και Άθλησηςτου Δήμου Ιωαννίνων.

«Τατελευταία χρόνια της επτάχρονης δικτατορίας παρατηρήθηκε μια ριζοσπαστικοποίησητης νεολαίας μας αλλά και ευρύτερων τμημάτων της κοινωνίας. Στη διαδικασία αυτήαναδείχθηκαν στελέχη που επωμίσθηκαν την κύρια ευθύνη του αντιδικτατορικούαγώνα. Είναι γεγονός ότι στη μεταπολίτευση αρκετά ηγετικά στελέχη της περιόδουεκείνης εισήλθαν στην κεντρική πολιτική σκηνή και συμμετείχαν στη διαμόρφωσητου πολιτικού σκηνικού, την κατάρρευση του οποίου βιώνουμε σήμερα με τραγικότρόπο. Έτσι αυτή η γενιά διατηρεί ακέραιες τις ευθύνες της για τη διαμόρφωσητου μεταπολιτευτικού μοντέλου διοίκησης. Ωστόσο, αυτό δεν αναιρεί τη σημασίατης εξέγερσης του Πολυτεχνείου, που σηματοδοτεί την αντίδραση της κοινωνίας στοσφετερισμό της ελευθερίας και της Δημοκρατίας. Και αυτά τα γεγονότα έχουνιδιαίτερη σημασία σήμερα περισσότερο από κάθε άλλη φορά, που δοκιμάζεται η κοινωνική,οικονομική και πολιτιστική μας ταυτότητα».

Ο ιδρυτικός μύθος

ΒασίληςΠαπαβασιλείου: είχε εγκαταλείψει την Ιατρική και φοιτούσε ήδη στη ΔραματικήΣχολή του Θεάτρου Τέχνης. Δεν ανήκε σε καμιά οργάνωση. Μετά την αποφοίτησή τουασχολήθηκε επαγγελματικά με το θέατρο (ηθοποιία-σκηνοθεσία).

«Ήτανμια συμπύκνωση του χρόνου, απ' αυτές που συνηθίζει η Ιστορία. Τα σώματά μαςεκλήθησαν να είναι παρόντα. Να γίνουν παρόντα. Η καθημερινότητα ανεστάλη γιαμία, δύο, τρεις, πέντε μέρες. Ήταν ένα τοπίο έκρηξης και γιορτής. Μιας άλληςγιορτής. Ήταν ένας άλλος ήχος, ένας ήχος αναπαραγόμενος από έναν άλλονραδιοφωνικό σταθμό που έγραψε στα ερτζιανά σαν μετέωρο. Μετά ήρθε η ώρα τηςκατασκευής. Από το συμβάν προέκυψε το σύμβολο μιας τομής ανάμεσα στη χούντα καιτη μεταπολίτευση. Αυτό, όταν η χούντα είχε πια καταρρεύσει και παραδώσει τηνεξουσία στους πολιτικούς. Η μεταπολίτευση χρειαζόταν τον ιδρυτικό της μύθο καιτο Πολυτεχνείο τής τον πρόσφερε. Παραπληρωματικά λειτούργησε η έννοια της"γενιάς του Πολυτεχνείου", που ήρθε να προστεθεί σαν κρίκος στοαντιστασιακό αφήγημα της πρόσφατης ιστορίας μας, πλάι στο ΟΧΙ, στην Αντίστασηκαι στο 1-1-4. Όλα αυτά, συμβάντα, βιώματα, κατασκευές, τι σημασία έχουν σήμεραγια σένα; Μπορεί καμία. Μπορεί, όμως, και να τροφοδοτούν έστω και ελάχιστα τηδημιουργική σου σχέση με την αγωνία του καιρού σου, οπότε... μακάρι!».

Τα σύγχρονα κρεματόρια

ΗλίαςΤριανταφυλλόπουλος: φοιτητής τότε στην Πάντειο, οργανωμένος στον Ρήγα Φεραίο.Μεταπολιτευτικά είναι διαρκής η ενασχόλησή του με την πολιτική μέσα από τιςγραμμές του ΚΚΕ Εσωτερικού-Ανανεωτική Αριστερά αρχικά, ως ανεξάρτητος αριστερόςστη συνέχεια και ενταγμένος την τελευταία διετία στον ΣΥΡΙΖΑ. Ασχολείται με τακινήματα πόλης και είναι καθηγητής της Μέσης Εκπαίδευσης.

«Απότα διατάγματα της χούντας στα μνημόνια. Τον Απρίλη, το μήνα της άνοιξης και τουέρωτα εξέδωσαν τα διατάγματα της σιωπής, μας έλεγαν... ξεκάθαρα να γίνουμεδεσμοφύλακες του εαυτού μας. Να είμαι "όπως με θέλανε", χωρίς φωνή,χωρίς αισθήματα, χωρίς επιλογές. Ο καθένας έπρεπε να γίνει ασήμαντος, ναυποβιβαστεί στο τίποτα, να φοβάται, να "συμμορφώνεται", να τον τρομάζειη μοναξιά του. Το βράδυ του Πολυτεχνείου δεν ήμασταν μόνοι, η φαντασία μαςκάλπαζε και ήλπιζε ότι ο κόσμος θα κατέβει, θα είναι τόσοι που θα πλημμυρίσει ηΑθήνα. Κατέβηκαν λιγότεροι. Ήμασταν έτοιμοι σαν τα μικρά παιδιά να τουςαγκαλιάσουμε όλους. Αυθόρμητα! Όπως αυθόρμητη ήταν και η εξέγερση. Σήμερα η νέαολιγαρχία του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος είναι η χούντα των καιρώνμας. Η σύγχρονη πανούκλα του νεοφιλελευθερισμού θερίζει τις ζωές μας, ενώ τακρεματόρια της ανεργίας εργάζονται νυχθημερόν. Οι νέοι με τον αυθορμητισμό καιτις γνώσεις τους πρέπει να βγουν στο προσκήνιο. Οι πλατείες όλου του κόσμου ναανθίσουν Ελευθερία και το μικρόβιο του νεοφιλελευθερισμού να ηττηθεί. Η μίαπρωτεύουσα δίνει τη σκυτάλη της εξέγερσης στην άλλη, από την Αθήνα μέχρι τη ΝέαΥόρκη είναι ίδια η κραυγή: Εξεγερθείτε!».

Επικίνδυνες απλουστεύσεις

ΑπόστολοςΠαπαϊωάννου: γεννημένος το '45. Ανήκε στη Δημοκρατική Νεολαία Λαμπράκη.Συμμετείχε στον αντιδικτατορικό αγώνα. Συνελήφθη και καταδικάστηκε από έκτακταστρατοδικεία σε πολυετή φυλάκιση στις φυλακές Ιωαννίνων, Κέρκυρας και Αβέρωφ.Σήμερα ανήκει στον ευρύτερο αριστερό χώρο και είναι καθηγητής στη ΣχολήΕπιστημών Αγωγής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, στο εργαστήριο Ιστορία ΝεωτέραςΕλλάδος και Νεοελληνικού Πολιτισμού.

«Οβαθμός επικινδυνότητας του Πολυτεχνείου ήταν πάντοτε πολύ υψηλός. Όσο πιο νωρίςτο σύμβολο αυτό θα ξεθώριαζε, θα αλλοιωνόταν και με τον καιρό θα έσβηνε, τόσοτο καλύτερο για την εξουσία, για τους κρατούντες. Το Πολυτεχνείο γι' αυτούςέπρεπε να ξεχαστεί, να διαβρωθεί, να αμαυρωθεί, να απομυθοποιηθεί και εν πάσηπεριπτώσει "να τελειώνουμε με αυτές τις επικίνδυνες επετείους". Ηκοινωνία εύκολα αγκαλιάζει, ειδικότερα μάλιστα σε περιόδους κρίσεων,απλουστεύσεις, γενικεύσεις και κατασκευασμένες μυθιστορίες με τη σκόπιμηπροβολή των ολίγων που "κεφαλαιοποίησαν τη συμμετοχή τους στοναντιδικτατορικό αγώνα". Το Πολυτεχνείο είναι αυτή, η άλλη επέτειος,συγκλονιστική, ηρωική, τραγική ίσως, της οποίας η επικαιρότητα προκαλεί δέος,ενδεχομένως και τρόμο. Το δημοκρατικό μας πολίτευμα, έστω και με τον τρόπο πουλειτουργούσε, έχει ανατραπεί, η χώρα δεν έχει απαλλαγεί από την ξένη κυριαρχίακαι εξάρτηση, ίσως αυτό να μην έγινε ποτέ και η οικονομική υποτέλεια και κατοχήπου επιβλήθηκε οδήγησε το λαό στην εξαθλίωση. Το πιο διαδεδομένο σύνθημα"Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία" ποτέ δεν ήταν πιο άμεσο, έγκαιρο καιολοφάνερο. Αυτή η διαχρονικότητά του απελπίζει και απογοητεύει. Η επέτειος αυτήτου Πολυτεχνείου δεν μπορεί να έχει άλλο νόημα, παρά αυτό της ενότητας, τηςαντίστασης και του αγώνα».

Συκοφαντική ταύτιση

ΓιάννηςΓκιργκούδης: φοιτητής του Μαθηματικού τμήματος του ΑΠΘ τότε. Συνελήφθη τονΑπρίλιο του 1968 για την αντιδικτατορική του δράση, καταδικάστηκε από τοέκτακτο στρατοδικείο σε φυλάκιση 7 χρόνων κι έμεινε κρατούμενος στα κρατητήριατης Ασφάλειας Θεσσαλονίκης και στις Φυλακές Επταπυργίου, Αβέρωφ και Κορυδαλλού.Αποφυλακίστηκε το 1973 και τον Νοέμβριο ήταν στην κατάληψη της ΠολυτεχνικήςΣχολής του ΑΠΘ. Τη νύχτα της εξέγερσης συνελήφθη και πάλι κατά την έξοδό τουαπό το κτήριο. Είναι εκπαιδευτικός.

«Γίνεταιμια προσπάθεια συκοφάντησης και έμμεσης ταύτισης της γενιάς του Πολυτεχνείου μετους αγωνιστές του Πολυτεχνείου. Δεν είναι αυτοί που έβγαλαν τα δισεκατομμύριαστην Ελβετία. Δεν κυβερνήσαμε εμείς. Κάποιοι εξαργύρωσαν τους αγώνες τους.Συμβαίνει κάθε φορά αυτό, αλλά δεν είναι το κυρίαρχο. Ούτε αυτοί πουεξαργύρωσαν είναι αυτοί που σχεδίασαν και εκπόνησαν τις πολιτικές πουεφαρμόστηκαν. Εμείς είμαστε εδώ και δεν πήραμε καμιά απολύτως καρέκλα. Δενέχουμε ευθύνη γι' αυτά που περνάμε σήμερα και πρέπει να ξαναπαλέψουμε για ταίδια οράματα. Πάλι τα ίδια θα έκανα, δεν μετανιώνω για ό,τι έχω κάνει, όμωςκάπου αισθάνομαι περίεργα για τη σημερινή κατάσταση. Υπάρχει θυμός, αγανάκτησηκαι ο κόσμος αντιδρά γιατί βλέπει ότι παίρνονται μέτρα που δεν πιάνουν τόπο».

Μη μας φορτώνετε τις «πριμαντόνες»

ΔημήτρηςΣερεμέτης: φοιτητής τότε στο Οικονομικό Τμήμα της Νομικής Σχολής Αθηνών,«τιμωρήθηκε» με στράτευση για την αντιδικτατορική του δράση από τη χούντα.Κατάφερε να επιστρέψει και να ενταχθεί και πάλι στο φοιτητικό κίνημα, μεαποτέλεσμα να οδηγηθεί στο ΕΑΤ-ΕΣΑ απ' όπου απελευθερώθηκε τον Αύγουστο του1973. Συμμετείχε στην κατάληψη του Πολυτεχνείου. Σήμερα είναι αναπληρωτήςκαθηγητής στο Τμήμα Διοίκησης Επιχειρήσεων του Πανεπιστημίου Αιγαίου. Διετέλεσεσύμβουλος του Γ. Δραγασάκη στην κυβέρνηση Ζολώτα, ενώ επί υπουργίας του ΑλέκουΠαπαδόπουλου τοποθετήθηκε στο Γ' ΠεΣΥΠ Αττικής, για να αποχωρήσει πολύ σύντομαόταν αποδείχθηκε πρόσκαιρος ο μεταρρυθμιστικός οίστρος στην υγεία.

«Ανεργία,φτώχεια, "εφεδρεία" των απολυόμενων δημοσίων υπαλλήλων, μειώσειςμισθών και συντάξεων, ακατάπαυστη φοροεπιδρομή από τη μια. Ασυλία για τιςπολιτικές ή και ποινικές ευθύνες πολιτικών, την αποφυγή των φόρων ή τηνυπεξαίρεσή τους, την εισφοροδιαφυγή, την εγχώρια και διεθνή κερδοσκοπία, όπωςκαι για όλα τα μεγάλα, μαύρα εισοδήματα, από την άλλη. Η αντίθεση έχει οξυνθείκαι παροξύνεται συνεχώς, χωρίς ωστόσο να συγκροτείται το απαιτούμενο ενιαίομέτωπο πάλης υπέρ των λαϊκών συμφερόντων. Αντί γι' αυτό, δίνουν και παίρνουν οιμικροκομματικές αντιπαλότητες, η επιθετικότητα, η κώφωση στο διάλογο και μαζί μεαυτά -φευ!- ο φθόνος και ένα -μη ταξικό- μίσος για τη δημοσιοϋπαλληλία, τουςυπαλλήλους των ΔΕΚΟ, ταξιτζήδες ή φορτηγατζήδες, μετανάστες κ.ο.κ. Κι από κοντάαυταρχισμός, βία κατά των κινητοποιήσεων και η συστηματική παραποίηση απόψεωνκαι γεγονότων από την απολυταρχική κηδεμονία των τηλεοπτικών δελτίων των 8. Σετέτοιες συνθήκες το βάθος του ουρανού παραμένει περισσότερο γκρίζο παράκόκκινο. Το φορτίο για τη σημερινή νεολαία γίνεται δυσβάστακτο: παραφράζονταςτον ποιητή "στα σκοτεινά πηγαίνουν, στα σκοτεινά προχωρούν". Εμείς,οι της "γενιάς του '73" ευτυχήσαμε να γευτούμε το αθάνατο κρασί μιαςεξέγερσης με πολύ πιο ξεκάθαρους όρους. Το αντιδικτατορικό μέτωπο ήταν ευρύ,διακριτό και σχετικά συμπαγές. Δεν πετύχαμε όσα ονειρευτήκαμε. Μετά τη χούντα,πολλοί σε πολλά ξεστρατίσαμε. Πιστεύω όμως ότι οι περισσότεροι από μας -όσοιακόμη ζουν- κάτι ακριβό κρατούν από το ήθος και το πάθος εκείνων των αγώνων.Είναι λάθος -με συνέπειες και για τους σημερινούς αγώνες- να μας φορτώνεταισυλλογικά η ευθύνη για τα "πολιτικά ανδραγαθήματα" όσων λειτούργησανστη συνέχεια ως "πριμαντόνες" του Πολυτεχνείου ή εξαργύρωσαν μέσω τουμιντιακού "σταρ-σίστεμ" το χτυποκάρδι εκείνων των αγώνων».

Δεν περιμέναμε ανταλλάγματα

ΔιονύσηςΜαυρογένης: φοιτητής τότε στη Φυσικομαθηματική. Οργανωμένος στο ΕΚΚΕ-ΑΑΣΠΕ. Ήτανστην επιτροπή κατάληψης της Νομικής. Συνελήφθη και κρατήθηκε στην ΕΣΑ απ' όπουβγήκε με την αμνηστία τον Αύγουστο του '73. Μετείχε στην κατάληψη τουΠολυτεχνείου. Στη μεταπολίτευση, δραστηριοποιήθηκε στο ΚΚΕ Εσωτερικού για έναδιάστημα και εξελέγη δημοτικός σύμβουλος Ζωγράφου (1980-81). Από τα μέσα τηςδεκαετίας του '80 παραμένει ανένταχτος στο χώρο της ευρύτερης δημοκρατικήςΑριστεράς. Είναι φαρμακοποιός.

«Ηερώτηση είναι βαριά και η απάντηση δύσκολη. Ιδιαίτερα σήμερα που ζούμε τοοριστικό τέλος μιας 37χρονης μεταπολίτευσης, καθισμένοι πάνω στα συντρίμμιατης. Όμως η ακατανίκητη δύναμη του βιώματος που σφράγισε τη γενιά μας και τονκαθένα συμμετέχοντα ξεχωριστά, με υποχρεώνει να προσπαθήσω να απαντήσω. Ηπεριβόητη "γενιά του Πολυτεχνείου" είναι κυρίως εκείνοι και εκείνεςπου ανέλαβαν το καθήκον και πήραν με προσωπικό κόστος το ρίσκο για την ανατροπήμιας δικτατορίας που τους στερούσε την ελευθερία στο δικαίωμα να ονειρεύονταικαι να διαμορφώνουν το μέλλον τους. Και αυτό χωρίς να περιμένουν ανταλλάγματα.Η εκτόξευση στον ουρανό της ανιδιοτέλειας και η έμπρακτη υπέρβαση τηςαλλοτρίωσης είναι το ουσιαστικότερο μάθημα ηθικής που έδωσε και πήρε η γενιά μας.Με το κριτήριο αυτό κριθήκαμε τότε και στη συνέχεια μέχρι σήμερα όλοι μας. Γι'αυτό και η κρίση των σημερινών νέων για εκείνους που ταμπουρωμένοι στηνασφάλεια των κομματικών ιερατείων τους ανέχθηκαν και συνέβαλαν με τον τρόποτους στο βιασμό αυτών των αξιών είναι αμείλικτη και δίκαιη. Η αξία τωνμηνυμάτων της εξέγερσης του Νοέμβρη για Ελευθερία, Δημοκρατία και ΕθνικήΑξιοπρέπεια είναι και σήμερα επιτακτικά παρούσα και περιμένει τους νέους να τηδιαφυλάξουν και να την πραγματώσουν».

Δεν συγχωρούν τον αγώνα μας ενάντια στηδικτατορία

ΒέραΔαμόφλη: φοιτήτρια της Φιλοσοφικής τότε. Είχε πρωταγωνιστικό ρόλο στιςκαταλήψεις της Νομικής και του Πολυτεχνείου. Εργάστηκε ως δημοσιογράφος στιςεφημερίδες «Ριζοσπάστης» και «Ελεύθερος Τύπος» και σήμερα κάνει μεταφράσειςβιβλίων. Παραμένει δραστήρια στο χώρο της Αριστεράς.

«Στααδιέξοδα, στις αμαρτίες αναζητούνται αποδιοπομπαίοι τράγοι. Επειδή η"γενιά του Πολυτεχνείου" συμπίπτει ηλικιακά με όσους κατέχουναξιώματα ή ταυτίζονται επαγγελματικά με οικονομικά και πολιτικά συμφέροντα,υφέρπει μία προπαγάνδα ότι "φταίει". Π.χ. για την καπιταλιστικήκρίση. Προφάσεις. Ευθύνες έχει γιατί αντιμετώπισε τις ηγεσίες της Αριστεράς μεθρησκευτική ευλάβεια, όχι με διαλεκτική μέθοδο. Αντί να βαθύνει την ενότητα τουαντιδικτατορικού κινήματος, απαρνήθηκε τη συντροφικότητα, υποτάχτηκε στιςδιασπάσεις. Συνεχίζονται έως σήμερα με ολέθριες συνέπειες. Αυτό που δενσυγχωρείται σε όσους αγωνίστηκαν ενάντια στη δικτατορία είναι ότι τόλμησαν νατο κάνουν. Ότι ο αγώνας αυτός εμπνέει εφήβους και νέους που νιώθουν δική τουςτην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Στις πλατείες ακούστηκε ξανά το σύνθημα"Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία". Όσοι αγωνίστηκαν για την ανατροπή τηςχούντας, αλλά και για έναν κόσμο χωρίς εκμετάλλευση και τυραννία, σήκωσαν στιςπλάτες τους την αξιοπρέπεια ενός λαού που στην πλειοψηφία του δεν στήριξε μεν,αλλά ανέχτηκε τη δικτατορία. Η πορεία όσων "εξαργύρωσαν" δεναπαξιώνει τον αντιδικτατορικό αγώνα ούτε τη συμμετοχή τους. Η εξουσία, οπλούτος, διαφθείρουν. Ορισμένους. Θέμα συνείδησης. Ιστορικό φαινόμενο.Επικουρικά, στους νέους θα έλεγα να μην εξαπατώνται από εξουσίες, προπαγάνδες,εξαρτήσεις. Να μελετούν, να ανατρέπουν κάθε τυραννία. Στους αγώνες οι άνθρωποιγίνονται ελεύθεροι. Επώδυνος τοκετός, αλλά φέρνει στον κόσμο μία νέα ζωή».

Θέλει μάχη για να μην ξεπουληθείς

ΚατερίναΠαπαγκίκα: φοιτήτρια τότε της Ιατρικής Σχολής Αθηνών. Οργανωμένη στην Αντι-ΕΦΕΕκαι στην ΚΝΕ. Συνελήφθη από την Ασφάλεια τον Φλεβάρη του 1974. Μέχρι το 1989παρέμεινε στο ΚΚΕ. Εκτατέ, αν και ανήκει στο χώρο της Αριστεράς, δεν εντάχθηκεσε κανέναν κομματικό οργανισμό. Ανέπτυξε συνδικαλιστική δράση και έχεισυμμετοχή σε κινήματα αλληλεγγύης, αντιρατσιστικά και αντιπαγκοσμιοποίησης.Εργάστηκε ως γιατρός κυτταρολόγος στα νοσοκομεία Κρατικό Νίκαιας, Τζάνειο,Αλεξάνδρας, Σωτηρία και για 25 χρόνια στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Μεταξά, απ'όπου συνταξιοδοτήθηκε πέρσι.

«Θαέλεγα ότι το "Ψωμί, παιδεία, ελευθερία" που φωνάζαμε τότε θέλει καισήμερα αγώνα γιατί δεν είναι δεδομένο. Για τον τόπο μας αλλά και για τοτελευταίο χωριό της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Θα έλεγα ότι και από τηδική σου γενιά πολλοί θα ξεπουληθούν. Θέλει μάχη καθημερινά για να μηνπουλήσεις τον αγώνα σου μαζί με την ψυχή σου. Αντισταθείτε. Εξεγερθείτε.Κάποτε, "στου φωτεινού μας μέλλοντος την ιστορία", θα νικήσουμε.Γιατί έχουμε το δίκιο. Γιατί είμαστε το 99% του πλανήτη. Γιατί ο μόνος σίγουραχαμένος αγώνας είναι αυτός που δεν έγινε ποτέ».

Όλοι ήξεραν, όλοι ξέρουν

ΜαργαρίταΓιαραλή: δευτεροετής φοιτήτρια στην Ανωτάτη Γεωπονική Σχολή ήταν τον Νοέμβριοτου '73, μέλος της αντιδικτατορικής οργάνωσης σπουδαστών Ρήγας Φεραίος. ΤονΑύγουστο του '73 είχε βγει από τη φυλακή με την αμνηστία που έδωσε τότε τοχουντικό καθεστώς. Από τον Μάιο του 1967 ήταν στο Πατριωτικό ΑντιδικτατορικόΜέτωπο και από το φθινόπωρο του 1967 στον Ρήγα Φεραίο. Τη συνέλαβαν 16Νοεμβρίου 1968 και αποφυλακίστηκε 21 Αυγούστου 1973. Τη συνέλαβαν ξανά τοΦεβρουάριο 1974.

«Πλησιάζουμεκαι φέτος κοντά στο τρομερό τριήμερο του Νοέμβρη. Τριάντα οχτώ χρόνια μετά,ποιος δικαιούται να αναρωτιέται ακόμα για το νόημα, για το ποιοι και πώς καιγιατί έφτασαν στη μεγάλη στιγμή της εξέγερσης; Ουδείς αναρωτιέται, όλοι ξέραμεκαι τότε, όλοι ξέρουμε και σήμερα. Ο καθένας από την πλευρά που επέλεξε. Οιεξουσίες, οι σιωπηλές πλειοψηφίες, οι "κοιτάω τη δουλειά μου", οιπαραδομένοι, οι ηττημένοι, αλλά και οι φλογισμένοι, οι τρελαμένοι, οιεξεγερμένοι, οι ταγμένοι στο όραμα, οι... οι..., όλοι ήξεραν και ξέρουν. Οιεξουσίες αναστατώθηκαν το '73, αναστατώνονται κάθε χρόνο, γιατί τους ξεβολεύειόλους αυτό το σήμα, που ξέρουν όλοι τι σημαίνει. Μία είναι η βεβαιότητα. Ηκοινωνία υπάρχει, ακόμα και πνιγμένη και τυφλή και κουφή και θαμμένη, ηδυναμική της θα εκτιναχθεί, θα βρίσκονται πάντα αυτοί οι μη εχέφρονες, αυτοί οιέτοιμοι να βγουν από το κανάλι της στυγερής υποταγής και να ορμήσουν γεννώνταςτη ζωή. Έτσι είναι αυτή η ζωή. Η εξέγερση διαπερνά με θράσος ακόμα και τουςεπαναστατικούς σχεδιασμούς, και είναι αυτή που εν τέλει ζωντανεύει τοεπαναστατικό σχέδιο, που προσθέτει φύλλα, άνθη και καρπούς, που μορφοποιεί στονενεστώτα χρόνο την εξεγερσιακή παράδοση. Η εθνοσωτήρια χούντα τωνσυνταγματαρχών μάς έσωζε από τον κομμουνιστικό κίνδυνο. Η εθνοσωτήρια κυβέρνησητων τραπεζών μάς σώζει από τον άφρονα λαό, που διεκδικεί ζωή και αξιοπρέπεια.Και τότε και τώρα "ψωμί-παιδεία-ελευθερία". Και τότε και τώρα όλοιξέρουμε. Μένει να επιλέξουμε, και θα επιλέξουμε με επίγνωση της μεγάληςευθύνης. Τότε η νεολαία άφησε ανεξίτηλο το ιστορικό ίχνος της στοναντιδικτατορικό αγώνα, όσο κι αν η καθεστωτική προπαγάνδα πλαστογράφησε τα μηνύματατου αγώνα, όσο κι αν κάποιοι από τους τότε αγωνιστές έφτυσαν, αργότερα,κατάμουτρα την ίδια τους την ιστορία. Αν οι πλατείες του καλοκαιριού και οιγενικές απεργίες του φθινοπώρου ήταν τα γεγονότα της Νομικής του '72, τότε τοΠολυτεχνείο κοντοζυγώνει. Όσοι το ζήσαμε νιώθουμε τα μηνύματα στον αέρα καιείμαστε διπλά χαρούμενοι, γιατί θα είμαστε πάλι εκεί, αμετανόητοι στοιχημένοιστο όνειρο.

ΥΓ.Παρακαλώ σύντροφοι συζητήστε, εμπιστευθείτε, κουβεντιάστε με τον εαυτό σας, μετον διπλανό σας, όλοι με όλους στη γειτονιά, στη δουλειά, στο σχολείο, στιςαριστερές οργανώσεις, στο Διαδίκτυο. Και κλείστε την τηλεόραση».

http://www.enet.gr/?i=news.el.politikh&id=326178

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=326179

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=326180

Οφείλει εξηγήσεις ο κ. Παπαδήμος

2011-11-11T10:04:00.001+02:00

«Δενείμαι πολιτικός», έσπευσε να δηλώσει ο νέος πρωθυπουργός της χώρας ΛουκάςΠαπαδήμος, αμέσως μόλις έλαβε την εντολή σχηματισμού της κυβέρνησης, από τονΠρόεδρο της Δημοκρατίας.

Αλλά,ένας βουλευτής, ένας υπουργός, ακόμα κι ένα εξωκοινοβουλευτικό στέλεχοςενταγμένο σε κορυφαίες λειτουργίες ενός κομματικού μηχανισμού, εξ ορισμού είναιπολιτικός. Πολλώ μάλλον, ένας πρωθυπουργός!

Απότο μεσημέρι της Πέμπτης 10 Νοεμβρίου 2011 ο κ. Παπαδήμος, θέλει -δεν θέλει,είναι και πολιτικός. Και ως πολιτικός (και μάλιστα ανωτάτου επιπέδου) οφείλεινα τηρεί στο έπακρο τις υποχρεώσεις του.

Μίααπό αυτές είναι ασφαλώς και το να δίνει εξηγήσεις. Για όσα πράττει, αλλά καιγια όσα έχει πράξει, ως παράγων του δημόσιου βίου, κατά το παρελθόν.

Γιαπαράδειγμα:

Ωςδιοικητής της Τράπεζας της Ελλάδας, το 1999-2001, αν είχε αντιληφθεί τίσυνέβαινε στο χρηματιστήριο.

Ποιάήταν η συμβολή του στην ένταξη της Ελλάδας στην ευρωζώνη, κάτι που έχειδιαφανεί ότι ήταν αποτέλεσμα "δημιουργικής λογιστικής" και που οΓάλλος Πρόεδρος Σαρκοζί αποκάλεσε "λάθος".

Τίακριβώς συνέβη με την Goldman Sachs, σε σχέση πάντα με την είσοδο της χώραςστην ευρωζώνη.

Ανεξακολουθεί να πιστεύει ότι η αναδιάρθρωση του χρέους (το λεγόμενο κούρεμα)επιφέρει "πολύ μικρότερα οικονομικά οφέλη, από ό,τι συχνάπροβλέπεται" και ότι αυτή "η διαδικασία συνεπάγεται σημαντικούςκινδύνους για την Ελλάδα και την ευρωζώνη", όπως ο ίδιος έγραφε, μόλιςπριν από δυόμισι εβδομάδες.

Δενθα μπορέσει να αποφύγει αυτού του είδους τις εξηγήσεις ο κ. Παπαδήμος. Ακόμακαι αν τις παρακάμψει, πολιτική θα είναι η στάση του. Και ως τέτοια, θαεκτιμηθεί. Δεόντως...

ΓΙΑΤΊ ΚΛΑΙΣ, ΠΡΟΕΔΡΕ;

2011-10-30T13:49:00.002+02:00

Τααληθινά δάκρυα απεχθάνονται το φως της δημοσιότητας.

ΜΠ.ΜΠΡΕΧΤ

28Οκτώβρη 2011

Είδατο παιδί στο αναπηρικό καρότσι να ορθώνεται. Είδα το φάσκελο του έφηβου στουςκομισάριους. Είδα τους νέους να αποστρέφουν το βλέμμα απ' την εξέδρα τουκαίσαρα. Είδα το πένθος στα άσπρα πουκάμισα. Είδα τη σημαία να ατενίζει το λαό.Είδα στις μπάντες με μαύρες κορδέλες. Είδα την απόγνωση να γίνεται οργή, τηνοργή να παίρνει στόμα, το στάμα να καταριέται και να απαιτεί.

ΕΠΕΛΑΣΗ,ΠΑΡΕΛΑΣΗ, ΠΡΟΕΛΑΣΗ.

Στηντελετή παράδοσης της προεδρίας το 2005, η αποχωρούσα πρόεδρος, κ. ΨαρούδαΜπενάκη, τονίζει: «ταεθνικά σύνορα και ένα μέρος της εθνικής κυριαρχίας θα περιοριστούν». «Ταδικαιώματα του ανθρώπου και του πολίτη θα υποστούν μεταβολές, καθώς θα μπορούννα προστατεύονται αλλά και να παραβιάζονται, από αρχές και εξουσίες πέραν τωνγνωστών και καθιερωμένων». «Η δημοκρατία θα συναντήσει προκλήσεις και θαδοκιμαστεί από ενδεχόμενες νέες μορφές διακυβέρνησης».

Έκτοτεη κ. Μπενάκη εξαφανίστηκε από το πολιτικό προσκήνιο, ενώ τη δήλωσή της δενκαταδέχτηκε να σχολιάσει κανένας εμβριθής αναλυτής, κανένας ειδικόςπαραθυρολάγνος.

Σεαυτή την απίστευτη δήλωση, θα μπορούσατε τουλάχιστον να πείτε πως, όσον αφοράτην προεδρία της δημοκρατίας, θα αποκρούσετε τέτοια μαύρα ενδεχόμενα και θαπροστατέψετε την εθνική κυριαρχία και τα δικαιώματα των ανθρώπων. . Εσείς τότε, κύριε πρόεδρε, απαντήσατεμε ένα ασυνάρτητο «ευχαριστώ».

Η«λαϊκή κυριαρχία», που αναφέρεται στον πρόλογο του συντάγματος και που με τόσοωραία λογάκια διατυμπανίστηκε από το μεγάλο παραμυθά στο «συμβόλαιο με το λαό»,συρρικνώθηκε στην υπογραφή του νεογιάπη υπουργού οικονομικών καιπαραοικονομίας.

Απότις 6 Μάη 2010 και στο εξής, ο εκάστοτε αυτός αποφασίζει την ανανέωση τωνσυνθηκών παράδοσης της χώρας, καταδεχόμενος ενίοτε να σας ενημερώνει. Οι πολλοίτων «έγκριτων» συνταγματολόγων και οι συνυπεύθυνοι συνυπουργοί κατάπιανεαμάσητη την πιο κατάφωρη παραβίαση του. Η χώρα παραδόθηκε στο στόμα του λύκου. Άρχισεη μεγάλη νύχτα για το λαό. Εσείς τότε εκκωφαντικά, και οπωσδήποτε χωρίς ναδακρύσετε, σιωπήσατε, κύριε πρόεδρε.

Καιόσο έβλεπαν με πόση άνεση συνυπογράφετε, αποφάσισαν να μην μπαίνουν καν στονκόπο. Ούτε εκείνοι, ούτε εσείς. Μνημόνιο και δανειακή σύμβαση, οι δυο μαύρεςνεκρολογίες, δεν φέρουν καν τη δική σας υπογραφή. Όχι γιατί την αρνηθήκατε,όπως θα έπρεπε ως εγγυητής του Συντάγματος, αλλά γιατί σας θεώρησαν -τόσοαπαξιωτικά για σας, τόσο καταστροφικά για τη χώρα- δεδομένο. Κι όμως δεδακρύσατε.

Ότανο υπογραμμένος από εσάς νόμος περί συλλογικών διαπραγματεύσεων και το άρθρο 22του Συντάγματος περί προστασίας της εργασίας, «ηθικής και υλικής εξύψωσης τουεργαζόμενου» και άλλα τέτοια μπλα-μπλα, έγιναν κουρέλι από ένα μνημόνιοενταφιασμού της στοιχειώδους εργασιακής αξιοπρέπειας, αποδεχτήκατε τοκουρέλιασμα. Μόνο που δεν κουρελιαζόντουσαν λέξεις και κατ' επίφαση διακηρύξεις, αλλά οι ζωές χιλιάδων ανθρώπων.

Εσείςτότε, επιλέξατε το ρόλο του μητροπολίτη των ευχελαίων και, χωρίς να δακρύσετε,παραμείνατε στη θαλπωρή της σιωπής. Και όσο έβλεπαν με πόση άνεσησυνυπογράφετε, σας έφερναν για επικύρωση τον ένα θάνατο, μετά τον άλλο.

Καινα και ο Καλλικράτης, που έρχεται κομίζοντας την αποδόμηση της χώρας.

Έναςνόμος που η ψυχή του συνοψίζεται στο τρίπτυχο: ομοσπονδιοποίηση,συγκεντρωτισμός, ιδιωτικοποίηση.

-Υπογράψτε, κύριε πρόεδρε.

-Τι είναι αυτό;

-Ο νόμος νούμερο 3852/10.

-Και σε τι αφορά;

-Στο «νοικοκύρεμα, τη μεταρρύθμιση, τον εκσυγχρονισμό». Τόσο ανυποψίαστος πιαστο βιασμό των εννοιών;

Στονούμερο 3852/10, υπογράψατε τη συγχώνευση σχολείων, το κλείσιμο νοσοκομείων,την εγκατάλειψη του ορεινού χωριού, την προαναγγελία των «ελεύθερων ζωνών».

Εσείςτότε ζητήσατε καινούρια πένα για να βάλετε αδάκρυτα την ευδιάκριτη επικύρωση.

Ότανο ευτραφής εγγονός του Πάγκαλου προανήγγειλε την αντισυνταγματική κατάργηση τηςμονιμότητας, ο καθηγητής του συνταγματικού Δικαίου, κ. Αντώνης Μανιτάκης,δήλωσε: «Δεν τολμώ να φανταστώ ότι θα υπάρξει ελληνική κυβέρνηση που θα τοεπιχειρήσει. Το θεωρώ ούτως ή άλλως απάνθρωπο: και μόνη η σκέψη του με ξεπερνάως νομικό, ως συνταγματολόγο, ως δημοκρατικό πολίτη». Αυτή θα έπρεπε να είναιδική σας δήλωση. Δεν έγινε ποτέ.

Αντίθετα,όταν προχθές σας έφεραν το νόμο «περί νέου ενιαίου μισθολογίου», ρωτήσατε τιπάει να πει «έφεδρος». Οι επιμελητές των λογοτεχνικών

αυτώνκειμένων σας εξήγησαν: «τους απονέμουμε αξιώματα, κύριε πρόεδρε».

Εσείςτότε αμολήσατε, χωρίς να δακρύσετε, άλλη μια φαρδιά-πλατιά υπογραφή.

Καινα μια καταιγίδα νόμων και υπονόμων για κατώτατους μισθούς, ημερήσιεςσυμβάσεις, χαράτσια και δεκάτες, επιβολή τέλους ακινήτου σε ανθρώπους μεαναπηρία 75% και σε άνεργους, προκαταβολικές απαλλαγές των υπουργών απόκακουργήματα ενάντια στη χώρα.

Κοντέψατενα πάθετε τενοντίτιδα από τις πολλές υπογραφές κι όμως δε διστάσατε ναεπικυρώνετε, χωρίς να δακρύζετε, κύριε πρόεδρε.

Κιόταν ξεμπέρδεψαν με τα βραχυπρόθεσμα, σας έφεραν προς υπογραφή τα «μεσοπρόθεσμα».Το κατοχικό φιρμάνι που επισείει την εσχάτη προδοσία, με μπιτ παρά ξεπούλημαόλου ταυ πλούτου αυτού του κατασπατηλημένου λαού, με υποχρέωσή του, λέει, νασυντηρεί τα πουλημένα και να εγγυάται και δάνεια για τους αγοραστές.

Ούτεκαι τότε δακρύσατε και επιπλέον συνυπογράψατε.

Απότην ώρα που διαβάσαμε για τον πρώτο απελπισμένο που αυτοκτόνησε γιατί δενάντεξε την απόλυση, την ανεργία, την εξαθλίωση, το άδειο βλέμμα του παιδιού τουμέχρι σήμερα, μεσολάβησαν δεκάδες αυτόχειρες. Τι θλιβερή πρωτιά η χώρα τουήλιου, του απέραντου γαλάζιου, του τουριστικού μύθου να είναι σήμερα πρώτη σεαυτοκτονίες σε όλη την Ευρώπη. Ούτε όμως και γι αυτό δε δακρύσατε ποτέ, κύριεπρόεδρε.

Καιόταν τα χημικά και τα δακρυγόνα πνίγουν την Αθήνα και τρέχουν ποτάμια τα δάκρυααυτών που επιμένουν να μην αυτοκτονούν και να διεκδικούν το δικαίωμα τους στηζωή, και το χαμένο γέλιο των παιδιών τους, τι σόι μόνωση έχει το προεδρικόμέγαρο, ώστε να μην τρέχει ένα δικό σας δάκρυ, κύριε πρόεδρε;

Είχατετρεις επιλογές: τη συνενοχή, την άρνηση να επικυρώσετε όλη αυτή τηναντισυνταγματική, δηλητηριώδη νομοκαταιγίδα και – αν σας ήταν δύσκολο ναπροκαλέσετε πολιτειακό ζήτημα - την ηρωική έξοδο, με μια αξιοπρεπή παραίτηση.

Αςαφήνατε κάποιον, που δεν πολέμησε τους Ναζί, να υπογράφει τον ένα θάνατο μετάτον άλλο. Κάνατε τις επιλογές σας.

Δενθέλω να λαϊκίζω, κύριε πρόεδρε, όμως όταν χτες αναφερθήκατε στη συμμετοχή σαςστο αντιναζιστικά αγώνα, σκεφθήκατε πόσες χιλιάδες, από τους τότε συναγωνιστέςσας, έφαγε η εξορία, ο ταγματασφαλίτης, τα βασανιστήρια; Πόσοι έμεινανανώνυμοι, θαμμένοι για πάντα στον ομαδικό τάφο του Άγνωστου στρατιώτη; Πόσοιαπό αυτά τα «τιμημένα γηρατειά» πρέπει σήμερα να επιλέξουν ανάμεσα στο φαΐ καιτο φάρμακο γιατί η σύνταξή τους δε φτάνει; Ότι για τους ανθρώπους αυτούς πουδούλεψαν σκληρά, η δική σας ετήσια αμοιβή των 447.000 ευρώ αγγίζει τα νούμερατων συμπαντικών μετρήσεων;

Σκεφθείτεμόνο ότι για το συνταξιούχο των SO0 ευρώ - που με τη δική σας πάλιυπογραφή ξεπερνά το αφορολόγητο των 5000 - η ετήσια αμοιβή σας αντιστοιχεί σε75 χρόνια πεντακοσάρικου.

Ανδακρύζατε για όλα αυτά ή γιατί ανθρώπινα αισθανθήκατε πολύ τυχερός, κατανοητό,κύριε πρόεδρε. Θυμηθείτε μόνο από την αστείρευτη λαϊκή θυμοσοφία πως «τα στερνάτιμούν τα πρώτα».

Ανκλαίγατε γιατί είδατε Μ εσείς το παιδί στο αναπηρικό καρότσι να αποστρέφει τοκεφάλι και τον έφηβο να φασκελώνει τους κομισάριους της εξέδρας που τουςχαντακώνουν τη ζωή, θα ήταν τιμή σας.

Καιτέλος - γιατί η πολλή κλαυσιλογία καταντάει αηδία -μην ντρέπεστε για μας, κύριεπρόεδρε. Κρατείστε τη ντροπή και μοιραστείτε την μ' αυτούς που επισκέπτονται τοπροεδρικό μέγαρο για μια καινούργια υπογραφή που αφορά στο ξεπούλημα της χώραςκαι την ερήμωση του λαού.

Δεζητήσαμε από τους πατεράδες και παππούδες μας να πολεμήσουν το Δ' Ράιχ και τουςσημερινούς δωσίλογους γιατί αυτό αντιστοιχεί σε μας. Δεν τους ζητάμε όμως ναπαίξουν και το ρόλο του Αβραάμ. Δεν είμαστε πρόβατα και δεν θα πάμε ποτέεκούσια στο σφαγείο.

Και,κύριε πρόεδρε, θυμηθείτε πως όποιος μετράει πρόβατα, στη γλώσσα του Αισχύλου,θα "χει τον ύπνο του Αγαμέμνονα.

ΝίναΓεωργιάδου

Κάλυμνος,29-10-11

http://www.alfavita.gr/artrog.php?id=49205

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 11. Τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα στα Βαλκάνια

2011-10-28T16:07:00.000+03:00

Οι βαθιές πολιτικέςαλλαγές στο χώρο της Βαλκανικής στη διάρκεια και κυρίως μετά το τέλος του B΄Παγκοσμίου Πολέμου υπήρξαν αποτέλεσμα της νίκης των Συμμάχων εναντίον τωνδυνάμεων του Άξονα, ειδικότερα, της προέλασης του Κόκκινου Στρατού σταΒαλκάνια, όμως επίσης και των εθνικοαπελευθερωτικών αντιστασιακών κινημάτων πουαναπτύχθηκαν στη διάρκεια της κατοχής στη νοτιανατολική Ευρώπη.

Οι κομμουνιστές τηςεποχής είχαν πολλούς βασικούς λόγους ν’ αρχίσουν τον αντιστασιακό αγώνα. Κατ’αρχήν σύμφωνα με την ιδεολογία τους έπρεπε να σταθούν στο πλευρό των φτωχώνλαϊκών στρωμάτων που δοκιμάζονταν σε διάφορα επίπεδα (οικονομικό πολιτικό κ.ά.)στη διάρκεια του πολέμου και της κατοχής. Έπειτα, ο εθνικοαπελευθερωτικόςαγώνας πρόσφερε τη μεγάλη ευκαιρία ανατροπής του πολιτικού καθεστώτος που είχεεπιβάλει ο κατακτητής ή και προϋπήρχε εκείνου με κύριο στόχο την εγκαθίδρυσηενός νέου κοινωνικού καθεστώτος που θα πρόβαλλε μεταξύ των άλλων το αίτημα τηςεθνικής ανεξαρτησίας από «κάθε ιμπεριαλιστική εξάρτηση».

Τέλος η γερμανικήεπίθεση κατά της ΕΣΣΔ, στις 22 Ιουνίου 1941, έδωσε το γενικό εγερτήριοαντιστασιακό σάλπισμα σε όλα τα κομμουνιστικά κόμματα που ήσαν μέλη τηςΚομιντέρν. Η αντιστασιακή δράση στα Βαλκάνια επηρεάστηκε σε μεγαλύτερο ήμικρότερο βαθμό από τα εθνικά αιτήματα που προβάλλονταν στις επιμέρους χώρες(μακεδονικό, βορειοηπειρωτικό, Βεσσαραβία κ.ά).

Η Τουρκία δενσυμμετείχε στο Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Ρουμανία και η Βουλγαρία συμμάχησανμε τον Άξονα με κύριο στόχο την εκπλήρωση των εθνικών τους αξιώσεων. Η Ρουμανίαείχε σοβαρές εθνικές διαφορές με την ΕΣΣΔ περί τη Βεσσαραβία και τη βόρειαΒουκοβίνα. Σημαντικός αριθμός ρουμανικών μεραρχιών συμμετείχε στη γερμανικήεπίθεση εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης.

Μέσα στο 1943 οιρουμάνοι κομμουνιστές που δεν είχαν ιδιαίτερη επιρροή στη χώρα ίδρυσαν το«Πατριωτικό Μέτωπο» που είχε μια σχετικά περιορισμένη αντιστασιακή δράση,Αστικές πολιτικές δυνάμεις που πιθανόν να συνεργάζονταν με το «ΠατριωτικόΜέτωπο» διαφωνούσαν με τους ρουμάνους κομμουνιστές περί το ζήτημα τηςΒεσσαραβίας.

Στη Βουλγαρία ηπροσπάθεια υλοποίησης της «Μεγάλης Ιδέας» επηρέασε τις εξελίξεις περί τοναντιστασιακό αγώνα. Τα βουλγαρικά στρατεύματα κατέλαβαν την ελληνική ΑνατολικήΜακεδονία και Θράκη όπως και τη γιουγκοσλαβική Μακεδονία, γεγονός που φαινόταννα ικανοποιεί το εθνικό αίσθημα πολλών Βουλγάρων.

Όπως αναφέρει και ηιστορία του βουλγαρικού Κ.Κ. «στη Βουλγαρία τα γεγονότα εξελίχθηκαν ιδιόμορφα.Οι χιτλερικοί μπήκαν στη χώρα με διακηρύξεις για φιλία όχι σαν επιδρομείς αλλάσαν “σύμμαχοι”. Συνάμα ο βουλγαρικός στρατός δεν είχε συντριβεί. Εδαφικά η χώραέμεινε ανέπαφη. Στη Βουλγαρία υπόσχονταν και νέα εδάφη μέρος της Θράκης τουΑιγαίου και της Μακεδονίας του Βαρδάρη. Σ’ αυτά τα νέα εδάφη κατευθύνθηκανπολλοί υπάλληλοι, μικροεπαγγελματίες, έμποροι. Οι ίδιοι έβλεπαν ορισμένηπροοπτική για εύκολο πλουτισμό. Το σύνθημα για “Μεγάλη Βουλγαρία” αποκοίμιζεκαι καθησύχαζε αρκετά τους ευκολόπιστους ανθρώπους». Επομένως, «αντικειμενικέςσυνθήκες για ανάπτυξη μαζικού ένοπλου αγώνα αναμφισβήτητα στη Βουλγαρία ήτανπιο δυσμενείς σε σύγκριση με τις συνθήκες μιας σειράς άλλων χωρών».

Μόλις τον Αύγουστο του1943, μπόρεσε να ιδρυθεί η Κ.Ε. του «Πατριωτικού Μετώπου» μ’ εκπροσώπους τουΕργατικού Κόμματος Bουλγαρίας (ΚΚ), της Αγροτικής Ένωσης (πτέρυγα «Πλάντνε»),του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, του πολιτικού ομίλου «Ζβενό» και ενόςανεξάρτητου. Το 1943 οι βούλγαροι κομμουνιστές συνένωσαν κάποιες παρτιζάνικεςομάδες και δημιούργησαν το Λαϊκό Απελευθερωτικό Επαναστατικό Στρατό (ΛΑΕΣ), πουείχε ορισμένες επιτυχίες αλλά δεν έφτασε το επίπεδο της αντιστασιακής δράσηςπου εκδηλώθηκε στη Γιουγκοσλαβία, Αλβανία και Ελλάδα.

Τον Απρίλιο του 1939 ηφασιστική Ιταλία κατέλαβε εύκολα την Αλβανία που την κατέστησε προτεκτοράτοτης. Οι διάσπαρτοι κομμουνιστές στην Αλβανία «αμέσως κατάλαβαν» ότι δενμπορούσαν να προβάλλουν σοβαρή αντίσταση «διαιρεμένοι» αλλά «και άγνωστοι στιςμάζες» του αλβανικού λαού.

Το ΚΚ Αλβανίαςιδρύθηκε στις 8 Νοεμβρίου 1941, δύο χρόνια και εφτά μήνες μετά την κατάληψη τηςχώρας από την Ιταλία. Μέχρι τότε δεν είχε υπάρξει κάποια αξιόλογη μορφήαντίστασης. Στις 16 Σεπτεμβρίου 1942 ιδρύθηκε στην Αλβανία με πρωτοβουλία τωνκομμουνιστών το Αντιφασιστικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο.

Παράλληλαδημιουργήθηκε μια αντίπαλη αντιστασιακή εθνικιστική οργάνωση το «ΜπάλιΚομπετάρ» (Εθνικό Μέτωπο) που ήλθε σε ρήξη με τους αλβανούς αριστερούς αντάρτεςόπως έγινε στην Ελλάδα μεταξύ ΕΛΑΣ και ΕΔΕΣ και στη Γιουγκοσλαβία μεταξύπαρτιζάνων του Τίτο και Τσέτνικς του Μιχαήλοβιτς.

Οι Αλβανοί παρτιζάνοιείχαν την υποστήριξη των γιουγκοσλάβων ομοϊδεατών τους και φορούσαν στα πηλίκιατους το πεντάγωνο κόκκινο αστέρι όπως και οι δυνάμεις του Τίτο. Το αντάρτικοστην Αλβανία είχε σοβαρή ανάπτυξη και με την υποστήριξη των ιδεολογικών φίλωντου, μέσα σε δύο χρόνια, τον Οκτώβριο του 1944 «στην ιστορική συνάντηση τουΜπεράτ» αποφασίστηκε η μεταλλαγή της Αντιφασιστικής Επιτροπής ΕθνικήςΑπελευθέρωσης σε προσωρινή κυβέρνηση της Αλβανίας. Στη διάσκεψη του Μπεράταπηύθυναν χαιρετισμό ο σοβιετικός και ο γιουγκοσλάβος αντιπρόσωπος καθώς ήτανπροφανές ότι επικροτούσαν την απόφαση των αλβανών κομμουνιστών.

Ακριβώς την ίδιαπερίοδο, το μέλος της ηγεσίας του ΚΚΕ Γιάννης Ζέβγος σημείωσε στο ημερολόγιοτου: «Γιουγκοσλάβοι και Σοβιετικοί δεν μας στέλνουν ούτε ένα φυσίγγι, ούτε λέξηγια το ΕΑΜ οι σταθμοί τους».

Κανένας πολιτικός ήκοινωνικός αναλυτής δεν μπόρεσε να προβλέψει το μέγεθος της ανάπτυξης τουαντιστασιακού κινήματος στην Ελλάδα όταν εκείνη «τη συννεφιασμένηφθινοπωριάτικη νύχτα» της 27ης Σεπτεμβρίου 1941, τέσσερις άνθρωποισυγκεντρώθηκαν «σ’ ένα απόμερο σπιτάκι στη βόρεια βουνοπλαγιά του Λυκαβηττού»για να υπογράψουν το ιδρυτικό του ΕΑΜ που φέρει ημερομηνία 28.9.1941. Ήταν ο Λ.Αποστόλου (ΚΚΕ), ο Χρ. Χωμενίδης (ΣΚΕ), ο Ηλ. Τσιριμώκος (ΕΛΔ) και ο Απ.Βογιατζής (ΑΚΕ).

Υπάρχουν αρκετοί λόγοιπου θα μπορούσαν να εξηγήσουν, πως ένα κόμμα, όπως το ΚΚΕ, ουσιαστικάεξουδετερωμένο σε μεγάλο βαθμό από τη μεταξική δικτατορία, κατόρθωσε να ηγηθείτης μεγαλύτερης εθνικοαπελευθερωτικής πολιτικής οργάνωσης που δημιουργήθηκε σταΒαλκάνια.

Όπως έγραψε ο Δ.Παρτσαλίδης, «το ΕΑΜ ξεκίνησε το Σεπτέμβρη του 1941 σαν συνασπισμός ορισμένωνπολιτικών δυνάμεων. Τον Οκτώβρη του 1942 μετατρέπεται σε συνασπισμό κομμάτωνκαι οργανώσεων για να εξελιχτεί σε συνέχεια στην πλατύτερη λαϊκή οργάνωση πουγνώρισε στην ιστορία της η Ελλάδα, που δύο μήνες πριν την απελευθέρωσησυγκέντρωνε πάνω από 1.600.000 οργανωμένα μέλη».

Ο βρετανόςαπεσταλμένος στην Ελλάδα, την περίοδο της Κατοχής, Κρις Γουντχάουζ, έγραψε μεαφοπλιστική ειλικρίνεια ότι όταν μιλάμε γι’ αντιστασιακό αγώνα στην Αθήνα,εννοούμε τους κομμουνιστές και ορισμένα ενεργά μέλη της κεντροαριστεράς.

Αν το ΕΑΜ υπήρξε ημεγαλύτερη πολιτική αντιστασιακή οργάνωση στην περιοχή των Βαλκανίων, οιπαρτιζάνοι του Τίτο στη Γιουγκοσλαβία θεωρήθηκαν η ισχυρότερη στρατιωτικήαντιστασιακή οργάνωση στον ίδιο χώρο που ενισχύθηκε σημαντικά σε πολεμικό υλικόαπό τη Σοβιετική Ένωση και τους Δυτικούς Συμμάχους. Οι γιουγκοσλάβοι παρτιζάνοιμε τη σειρά τους ενίσχυσαν τους αλβανούς παρτιζάνους καθώς στόχευαν νασυμπεριλάβουν την Αλβανία στη γιουγκοσλαβική Ομοσπονδία που επαγγέλονταν. ΤοΚΚΕ και το ΚΚ Γιουγκοσλαβίας αρχίζοντας τον αντιστασιακό αγώνα δεν εφάρμοσαντην ίδια ταχτική.

Οι γιουγκοσλάβοικομμουνιστές ξεκίνησαν άμεσα τον ένοπλο αγώνα κατευθυνόμενοι από τα αστικάκέντρα προς την ύπαιθρο. «Από την αρχή –έγραψε ο Τίτο– αφήσαμε τις πόλεις… οστόχος μας ήταν η αγροτιά. Αυτός είναι ο λόγος που μεταφερθήκαμε από το κέντροπρος την περιφέρεια».

Αντίθετα το ΚΚΕαναδιοργανώθηκε και ξεκίνησε την αντιστασιακή δράση στις πόλεις για ναπροχωρήσει στη συνέχεια στην περιφέρεια και την ένοπλη αντιστασιακή δράση στιςορεινές περιοχές της Ελλάδας. Γι’ αυτό η συστηματική ένοπλη αντιστασιακή δράσηστην Ελλάδα άρχισε πιο καθυστερημένα σε σύγκριση με τη Γιουγκοσλαβία. Αυτό δενεμπόδισε τον ΕΛΑΣ να έχει ραγδαία ανάπτυξη όπως αναφέρει ο αρχηγός του Στ.Σαράφης και τις παραμονές της απελευθέρωσης να αριθμεί στις τάξεις του περίτους 50.000 αντάρτες. Το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα στην Ελλάδα, η ΕΣΣΔ και οιβαλκάνιοι παρτιζάνοι έκριναν ότι αποτελούσε και μια ενισχυτική δύναμη για τηνεπιτυχία των δικών τους πολιτικών στόχων. Στη διάρκεια των Δεκεμβριανών, μιααντιπροσωπεία της ΕΠΟΝ από τη Θεσσαλονίκη έγινε δεκτή στο Νόβι-Σαντ «μ’αφάνταστο ενθουσιασμό. Η αίθουσα συνεδριάσεως της αντιφασιστικής νεολαίαςδονούνταν ως μια ώρα από τις ζητωκραυγές και τις εκδηλώσεις για το ΕΛΑΣ-ΕΑΜ». ΟΤίτο που δέχτηκε αργότερα την ελληνική αντιπροσωπεία στο Βελιγράδι δήλωσε σταμέλη της ότι «ο αγώνας της Ελλάδας (ΕΛΑΣ) είναι αγώνα των Βαλκανίων». ΤοΕΑΜ-ΕΛΑΣ έμοιαζε και σαν μια δύναμη προφυλακής του αποκαλούμενου«αντι-ιμπεριαλιστικού στρατοπέδου» που είχε αρχίσει βαθμιαία να δημιουργείταιστα Βαλκάνια διαρκούντος του πολέμου.

ΦοίβοςΟικονομίδης, δημοσιογράφος-ερευνητής.

Από τις εκδόσεις Λιβάνη κυκλοφορεί το τελευταίο τουβιβλίο, «Η επανάσταση στην Ελλάδα. Το ΚΚΕ και οι ξένοι φίλοι: Εμφύλιος1945-1949».

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6271:%CF%84%CE%B1-%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%BF%CE%B1%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%B5%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%BA%CE%B9%CE%BD%CE%AE%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B1-%CE%B2%CE%B1%CE%BB%CE%BA%CE%AC%CE%BD%CE%B9%CE%B1&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 10. Από το ΕΑΜ ως μέτωπο στο ΕΑΜ ως συνασπισμό κομμάτων

2011-10-27T18:13:00.000+03:00

Το ΕΑΜ όπωςδιαμορφώθηκε ως μέτωπο επί Κατοχής ήταν ένας σχηματισμός που εξυπηρετούσεπρωτίστως την ανάγκη να διαμορφωθεί μια ευρύτατη συμμαχία κοινωνικών καιπολιτικών δυνάμεων, στις ειδικές συνθήκες της εποχής, προκειμένου, μέσω τηςμαζικότητάς της, να υποστηρίξει και να διευρύνει τον αντιστασιακό αγώνα πουαπαιτούσε μια συνολική κίνηση μαζών. Δεδομένου ότι αυτό έπρεπε να συντελεστείάμεσα, χωρίς την πολυτέλεια αναμονής «ευνοϊκότερων συνθηκών», ένας παράγονταςπου αποδείχθηκε καθοριστικός στην ανάπτυξη του εαμικού φαινομένου, επηρέασεεξίσου καθοριστικά και τη διατύπωση του πολιτικού του προγράμματος, το οποίοαρκέστηκε, πέραν του εθνικοαπελευθερωτικού στόχου, στο στοιχειώδες αίτημα τηςδιαμόρφωσης μιας κυβέρνησης του ΕΑΜ κατά την απελευθέρωση που θα εγγυούνταν τοκυριαρχικό δικαίωμα του λαού να αποφανθεί μέσω εκλογών για συντακτικήΕθνοσυνέλευση για τον τρόπο διακυβέρνησής του. Επί τη βάσει της πρόθεσηςνα μην συσταλεί το εύρος της συμμαχίας μέσω της εμφανούς διευκρίνισης τωνμακροπρόθεσμων στρατηγικών πολιτικών του στόχων, το ΕΑΜ απέκτησε ένα αόριστοπολιτικό πλαίσιο αναφοράς με χαλαρές, σχετικά, δομές οργάνωσης και αντίστοιχαευέλικτο πρόγραμμα πολιτικών συμμαχιών.

Βεβαίως, πέραν τωνεκπεφρασμένων του θέσεων, το είδος του αγώνα που διεξήγαγε, τοεθνικο-απελευθερωτικό του περιεχόμενο, ο συνδυασμός μαζικής αλλά και ένοπληςπάλης και η κοινωνική συμμαχία που συγκρότησε αναδιαμόρφωναν συνεχώς το πλαίσιοτης πολιτικής του ιδιοσυστασίας, κατά τρόπο που έθετε επί τάπητος μιαδιαδικασία προϊούσας εργατικής ηγεμονίας στις πολιτικές συνθήκες που de factoσυγκροτούσε. Ιδίως από τη στιγμή που ενεπλάκη στη δημιουργία δομών λαϊκήςεξουσίας στο βουνό και επεκτάθηκε η στρατιωτική δράση του ΕΛΑΣ γεννούσεταυτόχρονα και τους όρους μιας πολιτικής τομής που προσιδίαζε σε διαδικασίεςεπαναστατικής υφής. Είναι ακριβώς αυτό που συνειδητοποίησαν σταδιακά οιΒρετανοί, όταν από τις αρχικές απορίες σε σχέση με την πολιτική ιδιοσυστασίατου ΕΑΜ, το ανήγαγαν σε κατεξοχήν αντίπαλο των γεωπολιτικών συμφερόντωντου παγκόσμιου ιμπεριαλισμού στην περιοχή ακόμα και σε σχέση με τουςπαρτιζάνους του Τίτο.

Η κατοχική δυναμικήτου ΕΑΜ

Γιατί το ΕΑΜαντιστοιχούσε σε ευρύτερες διεργασίες που συντελέστηκαν στην Κατοχή, μεπρωταρχικό κοινωνικό έδαφος την εργατική τάξη, της οποίας οι αγώνες τηςεναντίον της πολεμικής οικονομίας των Γερμανών εξώθησαν ευρύτερες δυνάμεις νααντιδράσουν στην επιστρατευμένη και υπερ-εντατικοποιημένη εργασία, να παρεμποδίσουντην απόσπαση της υπεραξίας με τη μορφή των επιτάξεων, να συνδεθούν με τηνΑριστερά και τη ιδεολογία της αλλά και να βιώσουν εμπειρίες ένοπλης δράσης σταβουνά, και μάλιστα με κύριο κοινωνικό της υποκείμενο το θεωρούμενο μέχρι τότεως συντηρητικότερο κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας, τα αγροτικά στρώματα. Οιμορφές δράσης του ΕΑΜ, από τις παθητικές μέχρι την ένοπλη αντίστασηαντικαθρέπτιζαν όχι μόνο τις κοινωνικές συμμαχίες που διαμόρφωσε αλλά καιεπέτειναν την αποδιάρθρωση της αστικής ηγεμονίας. Από την άποψη αυτή τοΕΑΜ ανέπτυσσε ταχύτατα μια δυναμική που υπερέβαινε συνεχώς τα όρια τωνδεδηλωμένων στόχων του, εξασφαλίζοντας μια ανιούσα πολιτικοποίηση στα μέλη του,η οποία θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να εκδηλωθεί ακόμα και με την πιοπροωθημένη εκδοχή της.

Πράγματι, ιδίως απόμια φάση του και μετά το ΕΑΜ αφέθηκε στη δίνη της δικής του δυναμικής, πουδιαμορφωνόταν από τις ίδιες τις επιτυχίες του στον αντικατοχικό αγώνα, ηεξέλιξη του οποίου αναδημιουργούσε την ίδια τη φυσιογνωμία του ΕΑΜ και επανατοποθετούσεσε νέες βάσεις τους στόχους του. Το ίδιο δεν χρειάστηκε καν να διεκδικήσεισυγκροτημένα πολιτικά προγράμματα –ακόμα και αυτό της «Λαϊκής Δημοκρατίας» πουδιατύπωσε το ΚΚΕ το Ιανουάριο του 1943, όπως το εκμυστηρεύτηκε και ο ίδιος ο Γ.Σιάντος, ήταν τόσο αόριστο ώστε απλά εξυπηρετούσε την ανάγκη να δικαιολογεί ότιη αντίσταση ήταν πράγματι ένα πολιτικό φαινόμενο–, ούτε επιχειρήθηκε στοεσωτερικό του κάποια λειτουργία πολιτικής ηγεμονίας με οργανωμένο τρόπο.Αντίθετα, σε πείσμα ακόμα και των συνωμοτικών απαιτήσεων της αντιστασιακήςδράσης, διαμόρφωσε, στις μη ένοπλες οργανώσεις του, ένα χαλαρό οργανότυπο,χωρίς αυστηρές δομές αλλά με μια σχετική αυτονομία της κάθε εαμικής οργάνωσης,με πρόταξη των διαδικασιών βάσης έναντι των δομών καθετοποίησης της πολιτικήςπληροφορίας, και με εντελώς αόριστες προϋποθέσεις προσχωρήσεων.

Αλλαγή εποχής, αλλαγήπολιτικής

Όμως το τέλος τηςΚατοχής άλλαξε όλα τα δεδομένα και έθεσε ως πρώτιστη ανάγκη τη διευκρίνιση τουπεριεχομένου της πολιτικής του ΕΑΜ. Η κατάληξη των Δεκεμβριανών, η προσπάθειατων Βρετανών να εξωθήσουν πολιτικές δυνάμεις εκτός ΕΑΜ, όπως μεθοδεύτηκε καιτελικά πραγματοποιήθηκε με την αποχώρηση του ΣΚΕ-ΕΛΔ, τον Απρίλιο του 1945, ένακλίμα ηττοπάθειας, λόγω των εξελίξεων κατά την απελευθέρωση, αλλά κυρίως ηαποστράτευση του ΕΛΑΣ και οι εσωτερικές αντιδράσεις εξαιτίας της Συμφωνίας τηςΒάρκιζας προκάλεσαν μια πλήρη τροποποίηση των όρων της πολιτικής λειτουργίαςτης εαμικής συμμαχίας. Οι σπασμωδικοί τρόποι που επιχείρησε η ηγεσία του ΕΑΜ νακρατήσει σε συνοχή τη συμμαχία επιδείνωσαν την κατάσταση, όπως απτά εκδηλώθηκεμε την περιπέτεια καθορισμού της αντιπροσωπείας του ΕΑΜ στη Βάρκιζα, όταν οΤσιριμώκος της ΕΛΔ συνεργαζόταν με τους Βρετανούς διαπραγματευτές και εξωθούσετο Σιάντο σε υποχωρήσεις.

Παράλληλα, ηεπαμφοτερίζουσα στάση του ΕΑΜ και της ηγεσίας του ΚΚΕ στα Δεκεμβριανά, οικατηγορίες ότι παραδόθηκε στους ακραίους του ΚΚΕ που επιχείρησαν ναμονοπωλήσουν την αριστερή πολιτική συνδυάστηκε με τις προθέσεις εκείνων πουονειρεύονταν τη δημιουργία ενός σοσιαλιστικού πόλου στην Ελλάδα (Σβώλος,Στρατής, Τσιριμώκος, Ασκούτσης κ.λπ). Κυρίως, όμως, το ΕΑΜ της εποχής βρέθηκεστο κέντρο ενός βαθύτερου πολιτικού και κοινωνικού μετασχηματισμού, γεγονόςπου, εκ παραλλήλου, με τη συνολική αναδιάταξη των πολιτικών σχέσεων της εποχής,του επέβαλε αναγκαίες αναπροσαρμογές πολιτικών κατευθύνσεων.

Πράγματι, οι νέεςσυνθήκες ανεδείκνυαν ξεκάθαρα τις αποκλίσεις των επιδιώξεων των κοινωνικώνδυνάμεων που συγκρότησαν την εαμική συμμαχία. Μικροαστικά και μεσοαστικάστρώματα που χρειάζονταν το κράτος για να ανακτήσουν την κοινωνική τους θέση,σε συνθήκες όπου ακόμα και η διεθνής βοήθεια δινόταν με τη διαμεσολάβησηΒρετανών και υπαλλήλων του κρατικού μηχανισμού που στήθηκε μετά τη Βάρκιζα,ήταν απόλυτα φυσιολογικό να αρχίσουν να διαρρέουν από το ΕΑΜ. Κατά τον ίδιοτρόπο προσδιόριζαν και τη συμπεριφορά δυνάμεων, όπως το ΣΚΕ-ΕΛΔ πουδιεκδικούσαν θέση στο αστικό πολιτικό σκηνικό, κίνηση που παρεμπόδιζε ηημι-παρανομία στην οποία περιήλθε το ΕΑΜ μετά τα Δεκεμβριανά.

Από την άλλη πλευρά, ηανασύνταξη των αστικών πολιτικών δυνάμεων, η επικυριαρχία των Βρετανών στηνελληνική πολιτική σκηνή, η εν γένει τροποποίηση των όρων πολιτικής δράσηςσε ειρηνικές συνθήκες, η δράση του παρακράτους και ο μετασχηματισμός τουκρατικού μηχανισμού απαίτησαν προσαρμογές στους όρους πολιτικής παρέμβασης τηςΑριστεράς. Τμήμα αυτών των μεταβολών ήταν και το γεγονός ότι ένας από τουςβασικούς ενοποιητικούς μηχανισμούς του ΕΑΜ, ο πατριωτισμός, άρχισε να υποχωρείπρος όφελος της αποκατάστασης, με τη συνδρομή των κρατικών μηχανισμώνιδεολογικής χειραγώγησης, του παραδοσιακού εθνικισμού που σχετιζόταν με τονακραίο αντικομμουνισμό και τις ιστορικές σχέσεις διεθνούς πατρωνίας. Μάταια τοίδιο το ΚΚΕ επιχείρησε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα: συνδράμοντας, για παράδειγμα,στο αίτημα ενσωμάτωσης της Βορείου Ηπείρου στην Ελλάδα υπονόμευσε τον εαυτό τουκαι τη διεθνή του εικόνα.

Το ΕΑΜ ως πολιτικήσυμμαχία

Δυνάμει των νέωναπαιτήσεων, το ΕΑΜ αποφάσισε να εξελιχθεί σε πολιτική συμμαχία με τις δυνάμειςεκείνες που επέμειναν στην επαφή τους με τους κομμουνιστές. Ήταν το ΑγροτικόΚόμμα του Κ. Γαβριηλίδη, το Δημοκρατικό Ριζοσπαστικό Κόμμα με επικεφαλής το Μ.Κύρκο και Αλ. Λούλη, το Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας των Γ. Οικονόμου και Ι.Πασαλίδη, το Ενιαίο Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδος του Γ. Γεωργαλά, και ηΔημοκρατική Ένωση του Σ. Κρητικά. Το κόμμα των Αριστερών Φιλελευθέρων τωνΓρηγοριάδη και Χατζημπέη αποστασιοποιήθηκε, διατηρώντας, όμως κάποιους διαύλουςεπικοινωνίας. Ο συνασπισμός εμπλουτίστηκε αργότερα με την Ένωση ΔημοκρατικώνΣυλλόγων που προέκυψαν στις αρχές του 1946, ως υποκατάστατα της εαμικήςσυμμαχίας με το παλιό της εύρος.

Η λογική πουδικαιολόγησε το εγχείρημα ήταν ότι απαιτούνταν πλέον σαφέστερες πολιτικές,ευελιξία έναντι της πολιτικής συγκυρίας και οργανωτική μορφοποίηση που νααπαιτεί νέους όρους για την ενσωμάτωση δυνάμεων και πολιτικών συμμάχων. Αυτόστη βάση του νέου κεντρικού στόχου που ήταν η επίτευξη της «δημοκρατίας», ενόςπολιτικού πλαισίου που θα εξασφάλιζε την οργανική ενσωμάτωση της Αριστεράς στηνπολιτική σκηνή καθώς και ανόθευτες εκλογικές διαδικασίες. Φορέας τωναιτημάτων της θα ήταν ένα νέο δημοκρατικό αντιφασιστικό μέτωπο. Όπως τοπεριέγραψε ο Γ. Σιάντος στην 11η Ολομέλεια του ΚΚΕ, τον Απρίλιο του 1945, τοκίνημα της αντίστασης αν δεν προσλάμβανε νέο περιεχόμενο «θα ξέφτιζε». Όφειλενα του δοθεί ως τέτοιο η πάλη για τη δημοκρατία, η διεκδίκηση της οργανικήςενσωμάτωσης στην πολιτική σκηνή αλλά και να αποκτήσει ένα πρόγραμμα άμεσωναπαιτήσεων. Ήταν το πρόγραμμα της «Λαϊκής Δημοκρατίας» που εγκρίθηκε από το ΠΓτου ΚΚΕ στις 15 Ιουνίου 1945.

Ο νέος σχηματισμός,αφού θα προχωρούσε στην εθνικοποίηση τραπεζών, ασφαλιστικών εταιριών, μεταφορώνκαι βιομηχανιών εθνικής σημασίας (πολεμικά εργοστάσια, χημική βιομηχανία,εργοστάσια ηλεκτρισμού), θα έπρεπε να δώσει το βάρος του στην αλλαγή τωνσυσχετισμών στα συνδικάτα, με άξονα προτάσεις για τους μισθούς, τις κοινωνικέςασφαλίσεις, το 8ωρο, τις απολύσεις, την ανεργία, την απαλλοτρίωση τωντσιφλικιών, τη στέγαση των πυρόπληκτων, τη δημιουργία συνεταιρισμών, την παροχήαγροτικών πιστώσεων, τη διαγραφή χρεών κ.λπ. Την ίδια στιγμή σχεδιαζόταν νααποκτήσει συγκεκριμένη εξωτερική πολιτική στη βάση των αρχών της διεθνούςσυνεργασίας, πολιτική που θα πάρει, στις 5 Ιουνίου 1945, τη μορφή της θεωρίαςτων δύο πόλων, όπως την επεξεργάστηκε ο ιστορικός ηγέτης του ΚΚΕ Ν.Ζαχαριάδης. Στο μεσογειακό πόλο η Βρετανία είχε ζωτικά συμφέροντα, τα οποία τοΕΑΜ όφειλε να σεβαστεί, διατηρώντας πολιτική ίσων αποστάσεων. Ήταν το προοίμιοτης στρατηγικής της «ουδετερότητας» της Ελλάδας, για την οποία ζήτησεαναπάντητη άδεια από τη Μόσχα ο Ζαχαριάδης και την οποία προσπάθησε νααξιοποιήσει και την περίοδο του εμφυλίου πολέμου.

Όλα αυτά θασυντελούνταν στο πλαίσιο μιας διαδικασίας δημοκρατικής ανοικοδόμησης, –το ΚΚΕτην ονόμασε συμβολή στον αστικοδημοκρατικό μετασχηματισμό της χώρας– η οποία θαχρηματοδοτούνταν από την κατάσχεση των περιουσιών των δωσίλογων, των καταθέσεωντων οπαδών της 4ης Αυγούστου στο εξωτερικό, τη ρύθμιση του παλαιού δημόσιουχρέους, την κατάργηση του Διεθνούς Οικονομικού Ελέγχου και των υλικώνυποχρεώσεων που προέκυπταν από αυτόν. Η Ελλάδα, με βάση το εαμικό πρόγραμμα, θαδιεκδικούσε, σε συνδυασμό με βαριά φορολογία στο μεγάλο κεφάλαιο, πολεμικέςαποζημιώσεις και επιστροφή των υφαρπαγμένων με τη μορφή δανείων από τους τρειςκατακτητές.

Στο ίδιο πλαίσιο γιατην ηγεσία του νέου ΕΑΜ οι συμμαχίες με το Κέντρο ήταν επιβεβλημένες.Προκειμένου δε να καταστήσει εαυτόν «συνεπή» συνομιλητή, το ίδιο το ΚΚΕεπιχείρησε να διευκρινίσει ότι τα Δεκεμβριανά ήταν μια επιβεβλημένη άμυναέναντι μιας απρόκλητης βρετανικής επίθεσης, με σωρεία υπομνημάτων απαιτούσε τηντήρηση των συμφωνιών στη Βάρκιζα και δήλωνε ότι θα παρέμενε πιστό στην πολιτικήτης ομαλότητας, ακόμα και αν προκαλούνταν. Μάλιστα, το έκανε πράξη,απομονώνοντας και καταδικάζοντας κάθε απόκλιση, όπως αυτή του Άρη Βελουχιώτη,με τις τραγικές της συνέπειες.

Με βάση το σύνθημα«τάξη, ησυχία, ειρήνη, δουλειά-αναδιοργάνωση», ο ίδιος ο Ζαχαριάδης υπέδειξεότι μόνο «τροτσκιστές και ηλίθιοι» μπορούσαν να ερωτοτροπούν με επιχειρηματολογίεςπερί βίαιης κατάληψης της εξουσίας. Πρέπει, βεβαίως, να επισημανθεί ότι ηστρατηγική της ειρηνικής ενσωμάτωσης ήταν και η γενική τάση όλων τωνκομμουνιστικών κομμάτων της δυτικής Ευρώπης, στρατηγική που εγγυήθηκε ο πρώηνγραμματέας της Διεθνούς Π. Τολιάτι και το ΚΚ της Γαλλίας του Μ. Τορέζ, τοισχυρότερο τότε κομμουνιστικό κόμμα της Ευρώπης.

Η πολιτική αυτή γραμμήφάνηκε να αποδίδει. Το νέο ΕΑΜ ανασυγκροτούσε ραγδαία της οργανώσεις του,κυρίως εξαιτίας του γεγονότος ότι λόγω των μεταβαρκιζιανών διώξεων, μεγάλοτμήμα του κόσμου που είχε αρχικά αποστασιοποιηθεί από το ΕΑΜ επανέκαμψε,αναζητώντας μια συλλογική ασπίδα προστασίας από τους παρακρατικούς. Αυτόδημιούργησε εμπιστοσύνη στην πολιτική της ομαλότητας και τη βεβαιότητα ότι ησυνδρομή του παγκόσμιου δημοκρατικού κινήματος θα υποχρέωνε, αργά ή γρήγορα,και στον εκδημοκρατισμό του ελληνικού κράτους.

Μπροστά στον εμφύλιο

Οι εκτιμήσεις αυτές,προϊόντος του χρόνου, αποδείχθηκαν πολιτικές αυταπάτες και η δράση τωνπαρακρατικών συμμοριών αλλά και η αθρόα καταστολή του κράτους συνεχίστηκεακάθεκτη (είχαν φτάσει τους 80.000 οι υπόδικοι για πολιτικά αδικήματα καιαπαιτήθηκε αποσυμφόρηση των φυλακών). Για αυτό και επιχειρήθηκε το εφεύρημα τηςμαζικής αυτοάμυνας, προκειμένου να αντιμετωπιστεί η τρομοκρατία αλλά καιπεριθωριοποιώντας, παράλληλα, τις προσωπικές «λύσεις» αντεκδίκησης. Όμως ταπεριθώρια μιας τέτοιας πρακτικής, όπου πάνδημες ενέργειες «ανδρών γυναικών καιπαιδιών» με απεργίες και διαδηλώσεις θα «τσάκιζαν» τα χέρια των δολοφόνωνπαρακρατικών και μάλιστα υπό συνθήκες ευρείας δημοσιότητας, ήταν στενά έναντιτης παρακρατικής βίας. Λεκτικές απειλές του Ζαχαριάδη ότι τα όπλα του ΕΛΑΣ θαανασύρονταν αν συνεχιζόταν η κατάσταση αυτή δεν είχαν παρά πολύ περιορισμένοαντίκτυπο.

Αυτό που οι εξελίξειςέδειξαν ήταν ότι η στρατηγική να αποφύγει το ΕΑΜ τον εμφύλιο με απτέςδιαβεβαιώσεις νομιμότητας, αντίθετα τον επιτάχυνε. Η άλλη λύση, πουεπιχειρήθηκε αργότερα, αυτή του στρατιωτικού εκβιασμού μέσω των ομάδωνκαταδιωκόμενων που είχαν de facto συγκροτηθεί στα βουνά, το καλοκαίρι του 1946,με τη δημιουργία του επιτελείου του Δημοκρατικού Στρατού, ήταν πλέον αργά γιανα αποδώσει.

Το ίδιο συνέβη και μετην πολιτική της Αριστεράς σε σχέση με τις εκλογές του Μαρτίου του 1946.Επικράτησε η ψευδαίσθηση ότι η αποχή θα υποχρέωνε το κράτος σε μια δημοκρατικήαναδίπλωση έναντι της παγκόσμιας κοινότητας. Στην πράξη το ΚΚΕ παραχώρησε τηνπρωτοβουλία στα εαμικά κόμματα, τα οποία πολύ πριν το ίδιο απαίτησαν αποχή απότις εκλογές (7 Φεβρουαρίου 1946). Σε αυτή την απόφαση, με παλινωδίες γιατί δεναντιστοιχούσε στη συνολικότερη γραμμή του κόμματος, έσπευσε να προσαρμοστεί,στις 21 Φεβρουαρίου 1946, ματαιοπονώντας, παράλληλα, μέχρι την τελευταίαστιγμή, για μια θετική χειρονομία των πολιτικών του αντιπάλων που θα επανέφεραντο ΕΑΜ στην εκλογική κονίστρα.

Πρέπει να τονιστείότι, έτσι ή αλλιώς, τα περιθώρια πολιτικών επιλογών και ελιγμών που διέθετε τοΕΑΜ ήταν στενά. Ο αντίπαλος ήταν αποφασισμένος να καταφύγει σε μηχανισμούςπολιτικής εκτροπής. Όμως η λογική που ανέπτυξαν οι δυνάμεις του εαμικούσχηματισμού ότι απονομιμοποιούσαν τις μεθοδεύσεις του κράτους με την αποχή τουςαποδείχθηκαν φρούδες ελπίδες. Τελικά αυτή παρέσχε στο κράτος τη δυνατότητα ναυπεραμύνεται της δημοκρατικής νομιμότητας, επικαλούμενο το εκλογικό αποτέλεσμα,που νομιμοποιήθηκε εύκολα σε συνθήκες σιγής ιχθύος από την Σοβιετική Ένωση,προκειμένου να νομιμοποιήσει την πλήρη επιβολή του εμφυλιοπολεμικούκράτους.

ΜιχάληςΛυμπεράτος, εντεταλμένος διδασκαλίας στο ΠΜΣ του Παντείου Πανεπιστημίου.

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6270:%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%B1%CE%BC-%CF%89%CF%82-%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%89%CF%80%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%B1%CE%BC-%CF%89%CF%82-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B1%CF%83%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BC%CF%8C-%CE%BA%CE%BF%CE%BC%CE%BC%CE%AC%CF%84%CF%89%CE%BD&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 9. Ο ναζισμός ήταν μέρος της ευρωπαϊκής ιστορίας

2011-10-24T15:35:00.001+03:00

Αυτό που έγινε στη Βιάννο, σταμέσα του Σεπτεμβρίου 1943, είναι ένα επεισόδιο του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. ΣτοΒ΄ Παγκόσμιο Πόλεμο μάλλον έχουν περισσέψει τα ανάλογα γεγονότα, σε όλη τηνεμπόλεμη έκταση που επειδή ο πόλεμος ήταν παγκόσμιος απλώθηκε σε όλη τη γη. Ο20ός αιώνας γενικά, ήτανε ένας άγριος αιώνας, γεμάτος πολέμους. Δύο παγκόσμιοιπόλεμοι έγιναν σε αυτόν, ο ένας είχε 8 εκατομμύρια νεκρούς, μόνο και μόνο γιατίτα τεχνητά μέσα της εποχής δεν επέτρεπαν να σκοτωθούν περισσότεροι. Ο δεύτερος,όπου τα τεχνικά μέσα θανάτου είχαν εξελιχθεί, έχει ως απολογισμό κάτι ανάμεσαστους 40 και στους 70 εκατομμύρια νεκρούς. Είναι τόσοι πολλοί οι νεκροί καιείναι απλωμένοι σε τόσα μέρη στον κόσμο που δεν μπορούμε ούτε να τουςμετρήσουμε με ακρίβεια...

Όλη η βία, όλη η καταστροφή, όλοιοι πόλεμοι στον 20ό αιώνα, ξεκινούν από το πολιτισμένο μέρος του κόσμου. Αυτόείναι κάτι το οποίο μας κάνει να σκεφτούμε. Tι συνέβη στον κόσμο μας; Και νασκεφτούμε και σαν Ευρωπαίοι, σαν μέρος της Ευρώπης που είμαστε. Γιατί οιευρωπαϊκές δυνάμεις ήταν εκείνες που γέννησαν τέρατα και που πρωτοστάτησαν σεόλο αυτό μακελειό του οποίου το μέγεθος ανακαλύπτουμε σήμερα με έκπληξη. Εάνθέλετε, το δομικό σχήμα είναι το ακόλουθο. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις μέσα σεελάχιστα μόλις χρόνια, αποφάσισαν να αντιμετωπίσουν την οικονομική κρίση του1873, με γεωγραφική εξάπλωση, να απλώσουν τις αγορές και την εκμετάλλευση τουκόσμου σε παγκόσμια κλίμακα. Από το 1873 μέχρι το 1913, οι ευρωπαϊκές δυνάμειςαπό κοινού και ταυτόχρονα ανταγωνιζόμενες μεταξύ τους, κατέκτησαν όποια γωνιάτης γης μπορούσε να κατακτηθεί. Ξαφνικά, η Ευρώπη βρέθηκε να είναι ο ομφαλόςτης γης. Οι ευρωπαϊκές δυνάμεις, βρέθηκαν να είναι πολιτικοί, στρατιωτικοί αλλάκαι κυρίως πολιτισμικοί κυρίαρχοι του κόσμου. Το ευρωπαϊκό έγινε παγκόσμιο. Τοείδος της μουσικής που ακούγανε οι ευρωπαίοι, έπρεπε να το ακούσουν όλοι. Στιςεκβολές του Αμαζονίου κτιζόντουσαν όπερες. Οι ευρωπαίοι αισθάνθηκαν κυρίαρχοι.Και φυσικά μέσα από αυτό ιεραρχήθηκαν οι άνθρωποι του κόσμου. Οι λευκοί, στηνπάνω μεριά των αξιών, οι κίτρινοι σαν φόβος που ήταν στη μέση, και οι μαύροιστην τελευταία σειρά των ανθρώπινων αξιών. Άρχισε να κτίζεται κάτι που στο ναζισμόπήρε τις διαστάσεις τερατογένεσης. Ο ρατσισμός, η πεποίθηση δηλαδή ότι άλλεςφυλές του κόσμου είναι «ευλογημένες» προορισμένες να οδηγήσουν την ιστορίαμπροστά και αλλες «καταραμένες» οι οποίες απλώς αποτελούν βαρίδι στην ιστορίατης ανθρωπότητας.

Πριν το ναζισμό, οι μαζικέςακρότητες, δεν ήταν κάτι το άγνωστο στην Ευρώπη. Θυμίζω ότι στην διάρκεια τουΑ΄ παγκοσμίου πολέμου, έγινε η πρώτη για στρατιωτικούς λόγους μαζική μετακίνησηενός ολόκληρου λαού κάτω από συνθήκες οι οποίες θα λέγαμε ότι πιστοποιούσαν τοθάνατό του. Οι Αρμένιοι, οι οποίοι εκτοπίστηκαν από όλες τις ύποπτεςστρατιωτικά περιοχές της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για να σταλούν στην έρημο τηςΣυρίας διασχίζοντας τις σαφώς εχθρικές προς αυτούς περιοχές των Κούρδων. Το τιέγινε στο τέλος αυτής της ιστορίας είναι η πρώτη γενοκτονία ενός ολόκληρουλαού.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος άνοιξετελείως την πόρτα του τρελοκομείου. Και την άνοιξε με επίκεντρο την ευρωπαϊκήήπειρο. Το πρώτο του υπόστρωμα ήταν ο ναζισμός. Ο ναζισμός, στη βάση του οποίουυπάρχει η ιδέα ότι ένας λαός του κόσμου, ο γερμανικός είναι προορισμένος, νασώσει τον κόσμο. Και όλοι οι υπόλοιποι, επειδή οι Γερμανοί σώζουν τον κόσμο, τοείπε ο Γκέμπελς στις 18 Φεβρουαρίου του 1943, όφειλαν να υποδουλωθούν στουςσωτήρες.

Ο ναζισμός λοιπόν ο οποίοςιεράρχησε την Ευρώπη στους Αρίους ή στους εν δυνάμει Αρίους. ΣτουςΣκανδιναβούς, στους Δανούς κ.ο.κ. Έπειτα σε αυτούς που επιδέχονται σωτηρία.Λ.χ. οι Γάλλοι, οι Ιταλοί, οι Έλληνες, για τους οποίους ένας θεωρητικός τουναζισμού έλεγε πως του θυμίζουνε σαύρες οι οποίες τεμπελιάζουνε στον ήλιο, έναλεξιλόγιο το οποίο μπορούμε να το βρούμε ακόμα και σήμερα σε λαϊκά έντυπα αυτώντων χωρών. Και από εκεί και πέρα ένα τρίτο επίπεδο, οι υπάνθρωποι Σλάβοι,Εβραίοι, γύφτοι, ή οτιδήποτε άλλο, οι οποίοι πρέπει να εξοντωθούν. Με πρώτουςαπό όλους τους κατοίκους συλλήβδην της Σοβιετικής Ένωσης. Για αυτούς ήταν οιΓενικές Διοικήσεις και το δικαίωμα ζωής και θανάτου των επικυρίαρχων. Αυτόήτανε η βάση. Με κεντρικό της σημείο την απόφαση του χειμώνα ’41-’42 για την«Τελική Λύση».

Η βιομηχανία θανάτου μαςβασανίζει πάρα πολύ ως ιστορικό φαινόμενο. Στη Γερμανία πολύ περισσότερησυζήτηση έγινε για το τι θα γίνει με τους Εβραίους, όχι από τον απλό λαό, αλλάστα πανεπιστήμια της Γερμανίας, από επιτροπές διδακτόρων, καθηγητώνπανεπιστημίου, νομικών κ.ο.κ. Και όλοι αυτοί οι θαυμάσιοι κατάληξαν στοσυμπέρασμα ο εβραϊσμός είναι ο κυριότερος φορέας μπολσεβικισμού στην Ευρώπη καικατά συνέπεια για να κερδίσουμε την Ρωσία, να κερδίσουμε τον πόλεμο και ναυποτάξουμε την Ευρώπη πρέπει απαξάπαντες οι εβραίοι να εξοντωθούν. Αυτό είναιένα μνημείο εκτροπής του ορθολογισμού. Πολύ μας προβληματίζει το γεγονός ότιακριβώς εκείνο το χειμώνα ’41-’42 που αποφασίζεται να δημιουργηθούν εργοστάσιαγια την εξόντωση των εβραίων και την ίδια εποχή, αποφασίζεται επίσης ναεξοντωθεί το σύνολο των σοβιετικών αιχμαλώτων, τους ίδιους ακριβώς μήνες, ηγερμανική βιομηχανία περνάει την πρώτη μεγάλη κρίση εργατικού δυναμικού.

Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος όμως έχεικαι άλλα πράγματα. Είναι ένα πόλεμος στη φάση ανάπτυξης, ωρίμανσης τουκαπιταλισμού. Ένας πόλεμος βιομηχανικός, με όλα τα στοιχεία της καπιταλιστικήςλειτουργίας στα χαρακτηριστικά του. Έχει όλα τα εργαλεία της εποχής του καιπροφανώς έχει κεφάλαιο, συσσωρευμένο κεφάλαιο. Για να κερδηθεί αυτός ο πόλεμοςδεν αρκεί να καταστρέψεις τον στρατό του αντιπάλου, πρέπει να καταστρέψεις τοεπενδυμένο του κεφάλαιο, τις παραγωγικές δυνάμεις του. Η κυριότερη από αυτέςείναι η εργασία. Μα φυσικά όταν θέλεις να καταστρέψεις τους εργαζόμενους,καταστρέφεις το σύμπαν. Και φυσικά αρχίζουνε οι ανελέητοι βομβαρδισμοί, τέτοιοιβομβαρδισμοί που μετά το τέλος του πολέμου με έκπληξη διαπιστώνουμε ότι για έναμέσο Γερμανό είναι λιγότερο επικίνδυνο να πολεμάει στο μέτωπο από το ναβρίσκεται στο κέντρο του Βερολίνου, στα 1944 και μετά. Και εάν θέλετε, με ταπυρηνικά όπλα τα οποία όλοι προσπαθούν να βρουν, για να καταστρέψουν ότιμπορούν περισσότερο. Και φυσικά δεν υπάρχει πρόβλημα να τα χρησιμοποιήσουναμέσως. Γιατί αυτό είναι το πλάνο, η λογική του καπιταλιστικού, ιμπεριαλιστικούπολέμου.

Από τη στιγμή που σκέφτεσαι τονπόλεμο ολοκληρωτικά, ότι πρέπει να καταστρέψεις την αντίπαλη κοινωνία για νακερδίσεις τον πόλεμο, τότε ποιό νόημα έχουν οι συνθήκες της Χάγης που καθόρισανστα 1899 και στα 1907, τον απόλυτο διαχωρισμό σε έναν πόλεμο, των αμάχων απότους στρατιώτες. Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος ακύρωσε αυτόν τον διαχωρισμό και όλοιοι υπόλοιποι έκτοτε ουδεμία διαφορά κάνουν ανάμεσα στο ποιος είναι στρατιώτηςκαι πρέπει να πεθάνει για να κερδίσουμε τον πόλεμο, και ποιος είναι ο άμαχος τουεχθρού, ο οποίος επίσης πρέπει να πεθάνει για να κερδηθεί αυτός ο πόλεμος.

Εκείνο που θέλω λίγο να τονίσωεδώ, είναι ότι όλες αυτές οι αγριότητες τις οποίες περιέγραψα, τις φέρνουμεμέσα στην ιστορία, όχι μόνο η Γερμανία στιγματίζεται από αυτό, εάν θέλετε ηενωμένη Ευρώπη στην οποία ζούμε στιγματίζεται από αυτό. Στο χώρο της ιστορίαςείναι περίπου αστείο το γεγονός ότι στις ευρωπαϊκές ιστορίες δεν δίνεται καμίαμνεία των προγενέστερων περιόδων που η Ευρώπη προσπάθησε να ενοποιηθείπολιτικά. Οι προγενέστερες αυτές περίοδοι ήτανε δύο.

Η πρώτη ήταν η Γαλλική Επανάστασηκαι οι Ναπολεόντειοι Πόλεμοι, οι οποίοι με βάση το ναπολεόντειο κώδικα και τηγαλλική δημοκρατία προσπάθησαν να ενοποιήσουν σε δημοκρατικές βάσεις τηνΕυρώπη.

Η δεύτερη ήτανε η Νέα Ευρώπη τουναζισμού στη διάρκεια του πολέμου. Φυσικά, αποτελεί ταμπού στις ευρωπαϊκέςιστορίες, να συγκρίνεις αυτή την υπόθεση, με τη σημερινή υπόθεση της ΕνωμένηςΕυρώπης. Κι όμως είναι τόσο λίγα τα χρόνια που τις χωρίζουν. Οι αγριότητες δενεμφανίστηκαν εφ’ άπαξ. Ο ναζισμός δεν ήταν λάθος της ευρωπαϊκής ιστορίας, ήτανμέρος της ευρωπαϊκής ιστορίας.

Είμαι παρόλα αυτά αισιόδοξος,γιατί απέναντι σε αυτή την αγριότητα, η ίδια η Ευρώπη γέννησε το αντίπαλο δέος.Γέννησε τους νεκροθάφτες αυτής της άρρωστης κατάστασης. Ο Α΄ Παγκόσμιος Πόλεμοςγνώρισε, προκάλεσε, έφερε τη μεγάλη ρωσική επανάσταση. Με όλες τις ελπίδεςκοινωνικής απελευθέρωσης στους λαούς. Με ένα νέο μοντέλο ζωής. Ο Β΄ ΠαγκόσμιοςΠόλεμος, έδωσε την αντιφασιστική αντίσταση. Η αντιφασιστική αντίσταση, με τιςαξίες της, με τα ιδανικά της, είναι και αυτό ευρωπαϊκή υπόθεση, ευρωπαϊκήεφεύρεση, μέρος της ευρωπαϊκής ιστορίας, όπως ακριβώς ήταν και ο ναζισμός. Τονναζισμό θα τον πολεμήσουμε, την αντιφασιστική αντίσταση να την θυμόμαστε,ειδικά τις ημέρες αυτές που ζούμε.

ΓιώργοςΜαργαρίτης, καθηγητής Ιστορίας

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6269:%CE%BF%CE%BC%CE%B9%CE%BB%CE%AF%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B3%CE%B9%CF%8E%CF%81%CE%B3%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B1%CF%81%CE%B3%CE%B1%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%B2%CE%B9%CE%AC%CE%BD%CE%BD%CE%BF-16-%CF%83%CE%B5%CF%80%CF%84%CE%B5%CE%BC%CE%B2%CF%81%CE%AF%CE%BF%CF%85-2011&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 8. H Αντίσταση στην Ευρώπη 1939-45: Ολοκληρωτικός πόλεμος και ηθικά διλήμματα

2011-10-23T17:19:00.000+03:00

ΤοΦεβρουάριο του 1943 σε μια γκρίζα βιομηχανική πόλη χτισμένη στις όχθες τουποταμού Βόλγα είχε μόλις ολοκληρωθεί μια τιτανομαχία που έπαιξε αποφασιστικόρόλο στην έκβαση του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Μισό εκατομμύριο σοβιετικοίστρατιώτες είχαν χαθεί προκειμένου ο Ζούκοβ και ο Ροκοσόβσκι να καταφέρουν ναπερικυκλώσουν και να εξουδετερώσουν την 6η Γερμανική στρατιά υπό τον στρατηγόΠάουλους. Η νίκη στο Στάλινγκραντ προκάλεσε έκρηξη ενθουσιασμού σε ολόκληροεκείνο το πανευρωπαϊκό και παγκόσμιο αντιφασιστικό μέτωπο που σταδιακά είχεαρχίσει να μορφοποιείται μετά την αποκρυστάλλωση των αντιμαχόμενων στρατοπέδων.

ΟΒ΄ Παγκόσμιος Πόλεμος αποτέλεσε τη μεγαλύτερη πολεμική αναμέτρηση της ιστορίας,συνιστώντας μια σύγκρουση τεράστιας εμβέλειας σε γεωγραφική κλίμακα αλλά και ωςπρος τον συνολικό αριθμό των θυμάτων. Όπως είναι αναμενόμενο η βιβλιογραφίαγύρω από διάφορες πλευρές του πολέμου αυτού είναι κυριολεκτικά γιγαντιαίωνδιαστάσεων. Πέραν των γενικών ιστοριών και των εξειδικευμένων μελετών από όλατα πεδία των κοινωνικών επιστημών συναντούμε και μια ολοένα διευρυνόμενηπαραγωγή απομνημονευμάτων, μαρτυριών, αφηγήσεων κ.λπ.

Απότην άλλη πλευρά στις σύγχρονες κοινωνίες η μνήμη του πολέμου αυτού παραμένειιδιαιτέρως ζωντανή και ευεπίφορη σε διάφορες αναθεωρήσεις. Σε πρώτη ανάγνωση τογεγονός αυτό καθ’ αυτό δεν προξενεί ιδιαίτερη εντύπωση. Ειδικά σε ότι αφορά τηνευρωπαϊκή ήπειρο είναι γεγονός αδιαμφισβήτητο ότι οι κληρονομιές του πολέμουαυτού είναι τόσο ισχυρές, που θα μπορούσε να ισχυρισθεί κάποιος ότι δύσκολα θαμπορούσαμε να σκεφθούμε οιαδήποτε πτυχή της σύγχρονης ιστορίας που να μηνσυνδέεται τρόπον τινά με τη σύγκρουση αυτή. Μια από τις πλέον ισχυρέςκληρονομιές του πολέμου ήταν και ο αντιφασισμός, ο τονισμός των –πολλές φορέςετερόκλητων– κοινωνικών και πολιτικών συμμαχιών που συγκροτήθηκαν στιςευρωπαϊκές κοινωνίες το διάστημα 1939-45 προκειμένου να συντριβεί ο φασισμόςκαι ο ναζισμός. Η συγκρότηση του τελευταίου δεν ήταν μια εύκολη διαδικασία.Πέρα από το προφανές της ανομοιογενούς συμμαχίας της αστικής δημοκρατίας καιτου σοβιετικού κομμουνισμού στο ανώτατο γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό επίπεδογια την αντιμετώπιση του φασισμού, του ναζισμού και του ιαπωνικού μιλιταρισμού,σε κάθε χειμαζόμενη χώρα υπήρχαν διαιρετικές τομές που σχετίζονταν με ταεκάστοτε πολιτικά διακυβεύματα.

Ηευρωπαϊκή Αντίσταση

Mιααπό τις πλέον σημαντικές, αν όχι η σημαντικότερη, αφορούσε τη στάση τωνευρωπαϊκών κοινωνιών απέναντι στο αντιστασιακό φαινόμενο. Ο όρος Αντίσταση(Resistance) αντιπροσωπεύει διάφορες καταστάσεις στις κατεχόμενες από τιςαξονικές δυνάμεις ευρωπαϊκές χώρες. Από τις ομάδες κατασκοπείας μέχρι τονανταρτοπόλεμο, από τα σαμποτάζ ως τις μαζικές κινητοποιήσεις στις πόλεις, απότην άρνηση συνεργασίας με τους κατακτητές ως την ενεργητική υποστήριξη τωνένοπλων ομάδων, οι αντιστασιακοί θεωρούσαν τους εαυτούς τους μαχητές στηνυπηρεσία ενός ευρύτερου σκοπού που υπερέβαινε την αντίθεση στο ναζιστικόβασίλειο της βίας. Η προγενέστερη αντίστοιχη εμπειρία αφορούσε τη διεθνήσυσπείρωση στην υπόθεση της υποστήριξης του δημοκρατικού στρατοπέδου στονισπανικό εμφύλιο πόλεμο του 1936-39. Δεν υπάρχει βέβαια απόλυτη γραμμική συνέχειαως προς την κοινωνική συγκρότηση των συσπειρώσεων αυτών, είναι όμως δεδομένοότι πολλοί ευρωπαίοι πολίτες ένιωθαν την ανάγκη να ταυτίσουν την προσωπική τουςτύχη με μια ευρύτερη υπόθεση.

Σεκάθε περίπτωση οι αντιστασιακοί εμφανίζονταν να διαρρηγνύουν την «συναίνεση»γύρω από την υποταγή στον Άξονα, δηλαδή ενίσχυαν την άρση της κοινωνικήςεκείνης συμπεριφοράς που έτεινε στο συμβιβασμό και στην υποταγή στη «Νέα Τάξη».Δεν ήταν μια εύκολη υπόθεση, καθώς τα «νομιμόφρονα» στρώματα των ευρωπαϊκώνχωρών δεν ήταν διατεθειμένα να αναλάβουν το κόστος μιας σύγκρουσης με έναναντίπαλο που φαινόταν (αρχικά τουλάχιστον) ακατανίκητος.

Οιίδιοι οι αντιστασιακοί έπρεπε πολλές φορές να διαρρήξουν οικογενειακούς καιτοπικούς δεσμούς και να έρθουν σε σύγκρουση με τις αντιλήψεις αυτές. Η«συνεργασία» και ο δωσιλογισμός συνιστούσαν την άλλη άκρη του πολιτικούεκκρεμούς, και σε ορισμένες περιπτώσεις ολόκληρες κρατικές δομές εξυπηρετούσαντα συμφέροντα των κατοχικών δυνάμεων.

Ηεπίκληση του αντικομμουνισμού και της «σωτηρίας της πατρίδας» δημιουργούσαν τοιδεολογικό πλαίσιο το οποίο καθοδηγούσε τις κυβερνήσεις αυτές, ύψιστη συμβολικήμορφή των οποίων ήταν το «κράτος του Βισύ» στη Γαλλία. Στο πλαίσιο αυτό ηΑντίσταση θεωρούνταν ως ενέργεια που υπονόμευε το κοινωνικό καθεστώς και τηνκοινωνική συνοχή, ως «Πέμπτη φάλαγγα» του κομμουνισμού, ως προανάκρουσμαεπαναστατικών μεταπολεμικών εξελίξεων.

Απότην άλλη πλευρά η διαμόρφωση της Αντίστασης στην Ευρώπη δεν ήταν ομοιογενήςούτε στο χώρο ούτε στο χρόνο. Αντιθέτως έλαβε διαφορετική μορφή σε κάθεκατεχόμενη χώρα, γεγονός αναμενόμενο αν λάβει κανείς υπ’ όψιν του τιςπρογενέστερες κοινωνικοπολιτικές δομές κάθε ευρωπαϊκού έθνους-κράτους. Σεγενικές γραμμές όμως θα μπορούσαμε να συνοψίσουμε τα κύρια γνωρίσματα τηςευρωπαϊκής Αντίστασης στα εξής:

1.Mια ηθική δέσμευση συμμετοχής σε έναν ευρύτερο στρατιωτικό και πολιτικό αγώναεναντίον της χιτλερικής «Νέας Τάξης» στην Ευρώπη.

2.Μια διάθεση αμφισβήτησης του προπολεμικού status quo ante και διατύπωση μιαςεναλλακτικής πολιτικής πρότασης για τη μεταπολεμική περίοδο, είτεμεταρρυθμιστικού είτε επαναστατικού προσανατολισμού.

3.Μια απόπειρα ενίσχυσης των συλλογικοτήτων και της κοινωνικής αλληλεγγύης υπέρτων αδυνάτων, των περιθωριοποιημένων και των πλέον απειλούμενων στρωμάτωνπου εμφανίσθηκαν στην κατεχόμενη Ευρώπη. Σε πρώτη βέβαια φάση αυτό αφορούσε τονκατατρεγμένο εβραϊκό πληθυσμό που απειλούνταν με ολοκληρωτικό αφανισμό.

Ηεπιτυχία ή μη του τελικού σκοπού (δηλαδή της ήττας του Άξονα) δεν εξαρτάτοαποκλειστικά από τις αντιστασιακές ομάδες. Η αρχική ενεργοποίηση του«ανορθόδοξου» πολέμου στο εσωτερικό της κατεχόμενης ηπείρου αποτελούσε τμήματης ευρύτερης βρετανικής στρατηγικής, η οποία και ενέπλεξε στην όλη διαδικασίατα κατασκοπευτικά της δίκτυα και τμήματα της στρατιωτικής της γραφειοκρατίας. Οπόλεμος πάντως διεξήχθη σε μεγάλο βαθμό από τα τακτικά στρατεύματα και ταένοπλα αντιστασιακά κινήματα μπόρεσαν να ενισχύσουν επικουρικά τις εκάστοτεμεγάλες στρατιωτικές επιχειρήσεις των Συμμάχων, όπως αποδείκνυε η σύμπλευση τωνγάλλων παρτιζάνων με τους Ελεύθερους Γάλλους και τα συμμαχικά στρατεύματα μετάτην απόβαση στη Νορμανδία. Παρέμεναν βέβαια ως ξεκάθαρη ενόχληση των (ως επί τοπλείστον γερμανικών) στρατευμάτων στα μετόπισθεν, δεν ήταν όμως η στρατιωτικήτους διάσταση αυτή που θα χαρακτηρίζαμε κυρίαρχη. Ακόμη και στις χώρες εκείνεςόπου ο ανταρτοπόλεμος διεξήχθη κυρίως στο ορεινό πεδίο (Γιουγκοσλαβία, Ελλάδα,Αλβανία) υπήρχε μια ξεκάθαρη πολιτική διάσταση στο όλο εγχείρημα, που σεορισμένες τουλάχιστον περιπτώσεις, έλαβε τη μορφή ουσιαστικά μιας κοινωνικήςεπανάστασης. Το γεγονός αυτό εξηγεί και τις τεράστιες αντιθέσεις πουεμφανίσθηκαν στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής Αντίστασης και οι οποίες εκδηλώθηκανακόμη και με τη μορφή εμφύλιων συγκρούσεων ανάμεσα σε αντιστασιακές οργανώσειςμε διαφορετικό πολιτικό προσανατολισμό. Η διαπίστωση αυτή αφορά τιςπερισσότερες χώρες στις οποίες εμφανίσθηκε μαζικό ένοπλο κίνημα: τηνΓιουγκοσλαβία αρχικά, την Ελλάδα, την Αλβανία και την Ιταλία αργότερα. Στιςκοινωνίες αυτές η Αντίσταση διχάστηκε, πολλές φορές στη βάση παλαιότερωνδιαιρέσεων, και οι συγκρούσεις μεταξύ των ανταρτών ήταν σφοδρές, γεγονός πουαποπειράθηκαν να εκμεταλλευθούν οι κατοχικές δυνάμεις. Καθώς μάλιστα ο Πόλεμοςόδευε προς το τέλος του η πόλωση αυτή αύξανε σε υπέρμετρο βαθμό και η απειλήεμφυλίων πολέμων ήταν διαρκής στις περισσότερες χώρες που απελευθερώνοντανσταδιακά. Η ανοικτή διολίσθηση σε γενικευμένο εμφύλιο πόλεμο αποφεύχθηκε, καιτα πολιτικά καθεστώτα ανασυγκροτήθηκαν σχετικά αναίμακτα. Τραγική εξαίρεσησυνιστούσε βέβαια η ελληνική περίπτωση, καθώς με τη βρετανική επέμβαση ο ΕΛΑΣηττήθηκε το Δεκέμβριο του 44 και το αντιεαμικό στρατόπεδο επανέκτησε τηνεξουσία.

Εντελώςδιαφορετική ήταν η περίπτωση των Σοβιετικών Παρτιζάνων που δρούσαν σταμετόπισθεν της Βερμαχτ, σε ένα εντελώς διαφορετικό γεωγραφικό και κοινωνικόπεριβάλλον. Στο χώρο αυτό, όπως και σε ένα μεγάλο τμήμα της Ανατολικής Ευρώπης,ο ολοκληρωτικός πόλεμος έλαβε την πλέον ακραία μορφή του, με τις μονάδες τωνWaffen-SS και των Einsetzgruppen να εξαπολύουν κύματα αδιανόητης βίας εναντίον Εβραίων,κομμουνιστών, άμαχου πληθυσμού και ανταρτών. Οι παρτιζάνοι, με τηνσυμμετοχή στους κόλπους τους πολιτικών επιτρόπων, συνιστούσαν μια σοβαρή απειλήγια τα αξονικά στρατεύματα, γεγονός που είχε συνειδητοποιήσει απόλυτα ηγερμανική στρατιωτική διοίκηση, η οποία συγκρότησε και εδικές μονάδεςαντιμετώπισης αυτών των ενόπλων.

Ηγερμανική απάντηση

Ποιαήταν λοιπόν η γενικότερη αντίδραση των Γερμανών στις απόπειρες κατάλυσης τηςστρατιωτικής κατοχής που είχαν επιβάλει στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες; Ο γερμανικόςστρατός συνιστά τη στρατιωτική εκείνη δύναμη που για πρώτη φορά στην παγκόσμιαιστορία εκφράζει με τόση αγριότητα το πνεύμα του νεωτερικού ολοκληρωτικούπολέμου, αυτής της νέας μορφής διεξαγωγής των πολεμικών επιχειρήσεων, πουάρχισε σταδιακά να επιβάλλεται από τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Στον πόλεμο αυτόδεν υπάρχουν πλέον ασφαλή μετόπισθεν, οι απώλειες μεταξύ των αμάχων είναι κιαυτές τεράστιες, οι τεχνολογικές εξελίξεις καθιστούν τα τεθωρακισμένα και τημηχανοκίνηση των στρατευμάτων βασικούς μοχλούς της στρατιωτικής επικράτησης,ενώ οι αεροπορικοί βομβαρδισμοί προκαλούν τον τρόμο στον άμαχο πληθυσμό τωνπόλεων. Στο πεδίο της θεωρίας, οι μεγάλοι στοχαστές των κοινωνικών επιστημών,και κυρίως της κοινωνιολογίας, κατεξοχήν επιστήμης της βιομηχανικής κοινωνίας,τρόμαξαν μπροστά στην τεράστια αυτή κινητοποίηση, που δεν άφηνε ανεπηρέαστοκανένα τμήμα του κοινωνικού ιστού. Ο κεραυνοβόλος πόλεμος (Blitzkrieg) πουεφάρμοσαν επιτυχημένα οι Γερμανοί στην Ευρώπη το 1939-41 αποτελεί μια πλευράμόνο αυτής της σύγχρονης τραγωδίας, που επρόκειτο να κορυφωθεί στη μεγαλύτερηπολεμική σύγκρουση όλων των εποχών, αυτή μεταξύ Γερμανίας και ΕΣΣΔ στοανατολικό μέτωπο. Οι γερμανικές ένοπλες δυνάμεις ήταν, σύμφωνα με κάποιεςσύγχρονες θεωρήσεις, οι πλέον αποτελεσματικές του πολέμου. Είχαναναλάβει, σύμφωνα με το Χίτλερ, την «ιστορική αποστολή» να «συντρίψουν τονμπολσεβικισμό». Ως εκ τούτου αντιμετώπιζαν τις εναντίον τους απειλές ωςεκπορευόμενες κυρίως από τη Μόσχα, και δεν έτρεφαν σεβασμό για τονανταρτοπόλεμο, το είδος αυτό του λαϊκού απελευθερωτικού πολέμου, το οποίοκαθοδηγούσαν ως επί το πλείστον τα αριστερά πολιτικά κινήματα. Στον πόλεμο αυτόο αντίπαλος εφάρμοζε τακτικές «hit and run», δεν διακρίνονταν εύκολα, δενδεσμεύονταν από διακρατικές συνθήκες, μπορούσε να δρα στα μετόπισθεν και κατάτη διάρκεια της νύχτας, και είχε μεγάλες δυνατότητες απαγκίστρωσης καιδιαφυγής. Κυρίως όμως διέθετε την υποστήριξη του τοπικού πληθυσμού, χωρίς τηνενεργό συνδρομή του οποίου δεν μπορούσε να έχει πιθανότητες επιβίωσης. Τοτελευταίο μάλιστα μάθημα το αντιλήφθησαν ορθά όλοι οι μετέπειτα αντάρτικοιστρατοί, που σε πλανητική πλέον κλίμακα, αμφισβητούσαν ένοπλα τον εκάστοτεκυρίαρχο π.χ. στους αντιαποικιακούς αγώνες.

Γιανα αντιμετωπισθεί αποτελεσματικά ο ανταρτοπόλεμος κρίθηκε απαραίτητο ναεφαρμοσθούν τα πιο σκληρά μέτρα εναντίον του άμαχου πληθυσμού. Η πρακτική τωναντιποίνων εγκρίθηκε από την ανώτατη ηγεσία, προσωπικά δηλαδή από τον Χίτλερ.Αρχικά ο χώρος της Γιουγκοσλαβίας έκανε τους Γερμανούς να αντιμετωπίζουν μεπεριφρόνηση τους σλάβους αντάρτες, στο πλαίσιο της ναζιστικής φυλετικήςκοσμοαντίληψης περί «αρίων» και «κατωτέρων» φυλών. Ο ηγέτης του «χιλιόχρονουΡάιχ» μιλούσε υποτιμητικά για «τα παράσιτα» αυτά, τους «συμμορίτες» που έχυνανπολύτιμο γερμανικό αίμα και επέβαλαν την παρουσία 17 μεραρχιών στη βαλκανικήχερσόνησο. Στη συνέχεια όμως τα αντίποινα εφαρμόσθηκαν με αγριότητα εναντίοντων περισσότερων κοινωνιών στις οποίες είχαν εμφανισθεί αντιστασιακοί στρατοί.Η τελική επιτυχία όλων αυτών των ενεργειών υπήρξε αμφίβολη, καθώς οι αποτρόπαιεςαυτές επιχειρήσεις προκαλούσαν στην πλειονότητα των περιπτώσεων το εντελώςαντίθετο αποτέλεσμα ως προς τις διαθέσεις του άμαχου πληθυσμού έναντι τωνστρατευμάτων κατοχής.

Ηκληρονομιά της Αντίστασης

Εξίσουσημαντική ήταν η παρουσία των αντιστασιακών στο αστικό πεδίο. Και στο σημείοαυτό οι διαφορές από χώρα σε χώρα ήταν σημαντικές. Στην περίπτωση της Γαλλίαςπ.χ. ο «μυστικός στρατός» είχε αναπτύξει δίκτυα στις περισσότερες πόλεις πουεπικοινωνούσαν με τους maquis. Οι μαζικές διαμαρτυρίες και οι διαδηλώσεις τωνετών 1943-44 απέτρεψαν την σχεδιαζόμενη από τους Γερμανούς πολιτικήεπιστράτευση στην Ελλάδα, ενώ ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει στην κατεχόμενηΒαρσοβία, στην οποία η ανοικτή εξέγερση εναντίον των Γερμανών συνετρίβη μεβιαιότητα.

Μιαεξίσου σημαντική διάσταση της Αντίστασης αφορούσε την είσοδο νέων κοινωνικώνκατηγοριών στο πεδίο της πολιτικής δράσης: γυναίκες, νέοι, εκπρόσωποιμειονοτήτων, έβρισκαν για πρώτη φορά τη δυνατότητα να συμμετάσχουν σε ένα πεδίοπου μέχρι τότε φαινόταν απόμακρο. Η ριζοσπαστικοποίηση των στρωμάτων αυτών δενήταν καθόλου αυτονόητη, και ούτε υπήρξε ομοιογενής. Συνιστούσε όμως και αυτή μετη σειρά της μια ρήξη με το προπολεμικό καθεστώς, ειδικά σε χώρες όπως αυτέςτων Βαλκανίων, στις οποίες προνεωτερικού τύπου κοινωνικές ιεραρχίες ρύθμιζανακόμη τις ζωές εκτεταμένων στρωμάτων του πληθυσμού (ιδίως στην ύπαιθρο).

Τοτέλος του Πολέμου έβρισκε την ευρωπαϊκή ήπειρο καθημαγμένη, και υποταγμένη στακελεύσματα των νέων κυρίαρχων –ΗΠΑ και Σοβιετικής Ένωσης. Η νομιμοποίηση όμωςτων μεταπολεμικών καθεστώτων βασιζόταν, με τον ένα ή τον άλλο τρόπο, στην ηθικήκληρονομιά της Αντίστασης, και οι συνεργάτες των χιτλερικών τιμωρούνταν στιςπερισσότερες χώρες, με ανάλογες διαφοροποιήσεις ως προς τον τύπο της τιμωρίαςκαι τον αριθμό των καταδικασθέντων. Και στο σημείο αυτό τη μεγαλύτερη εξαίρεσηαποτέλεσε η Ελλάδα, στην οποία επικρατούσε διαφορετική κατάσταση. Παρά λοιπόντη συγκρότηση των Ειδικών Δικαστηρίων Δωσιλόγων η διολίσθηση προς τον ΕμφύλιοΠόλεμο απέτρεπε τις μαζικές καταδίκες συνεργατών. Αντιθέτως η πλήρης επιβολήτου αντικομμουνισμού δημιουργούσε τις συνθήκες για την εκ νέου ενσωμάτωση τωνκοινωνικών αυτών στρωμάτων στις κρατικές και ημι-κρατικές δομές, και την εκμέρους τους προβολή του «εθνικόφρονος» χαρακτήρα της δράσης τους.

Σεκάθε περίπτωση η Αντίσταση αποτέλεσε μια από τις κορυφαίες εκφάνσεις τουαντιφασιστικού αγώνα. Αυτό το αποδεικνύει μεταξύ άλλων και η Τέχνη, με τιςάπειρες αναφορές στην περίοδο αυτή στο χώρο του κινηματογράφου, τηςλογοτεχνίας, του θεάτρου, της ζωγραφικής κ.λπ. Η Αριστερά τάχθηκε στηνπρωτοπορία του αγώνα αυτού, και το πλήρωσε με χιλιάδες θύματα. Η πολιτικήκεφαλαιοποίηση όμως της συμμετοχής στην Αντίσταση επέτρεψε σε πολλέςδυτικοευρωπαϊκές αριστερές οργανώσεις να αυξήσουν το ειδικό βάρος τους στα μεταπολεμικάπολιτικά συστήματα της Ευρώπης, με κορυφαία παραδείγματα τα κομμουνιστικάκόμματα της Ιταλίας και της Γαλλίας. Οι μεταγενέστερες πολιτικές εξελίξεις, οχωρισμός της Ευρώπης και ο Ψυχρός Πόλεμος, δημιούργησαν πολλά ρήγματα στοαντιφασιστικό στρατόπεδο. Όμως όσο και αν η περίοδος του B’ παγκοσμίου πολέμουαναθεωρείται διαρκώς από τις κοινωνικές επιστήμες, όσο και αν οι ίδιες οιμνήμες του μεγάλου γεγονότος μεταβάλλονται σε σχέση π.χ. με την πολιτικήσυγκυρία της πτώσης του «υπαρκτού» το 1989, σε καμία περίπτωση δεν μπορούμε νααρνηθούμε τον κομβικό ρόλο της Αντίστασης ως προς την υπεράσπιση τωνοικουμενικών αξιών της Ελευθερίας, της Ισότητας και της Αδελφοσύνης. Τονίζονταςμε δραματικό πολλές φορές τρόπο τα μεγάλα διλήμματα τα οποία είναι υποχρεωμένοςνα αντιμετωπίζει ο νεωτερικός άνθρωπος, το αντιστασιακό φαινόμενο παραμένει έναφωτεινό σημείο της σύγχρονης ιστορίας, όσο κι αν οι σχετικιστικέςμετανεωτερικές αντιλήψεις τείνουν στην «αποδόμηση» του προς όφελος πάντα τωνκυρίαρχων ελίτ και της ιδεολογικής ηγεμονίας την οποία τείνουν ναεγκαθιδρύσουν.

Βαγγέλης Τζούκας, διδάκτωρ Κοινωνιολογίας.

Βιβλιογραφία

ΆγγελοςΕλεφάντης, «Το αντιστασιακό φαινόμενο στην Ευρώπη του Χίτλερ», Μας πήραν τηνΑθήνα…ξαναδιαβάζοντας την Ιστορία 1941-50, Αθήνα, Βιβλιόραμα, 2002.

Rab Bennett, Under the shadow of the swastika: themoral dilemmas of Resistance and Collaboration in Hitler’s Europe,NY, NYU Press, 1999.

Michael Burleigh, Moral Combat-A history of World WarII, London, Harper Press, 2011.

Richard Evans, The Third Reich at War-How the Nazisled Germany from Conquest toDisaster, London,Penguin, 2009.

EricHobsbawm, Η εποχή των άκρων: ο σύντομος εικοστός αιώνας 1914-1991, Αθήνα,Θεμέλιο, 1999.

EricHobsbawm, Επαναστάτες, Αθήνα, Θεμέλιο, 2008.

Hans Joas, War and Modernity, Polity Press, Cambridge, 2003.

ΓιώργοςΜαργαρίτης, «Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος. Πενήντα χρόνια από το τέλος τηςευρωπαϊκής εκδοχής του», Ο δεκαπενθήμερος Πολίτης, τχ. 5 (1995), σσ. 24-27.

Mark Mazower, Hitler’s Empire-How the Nazis ruled Europe, NY, Penguin, 2008.

ΜαρκΜαζάουερ, Σκοτεινή Ήπειρος: ο ευρωπαϊκός εικοστός αιώνας, Αθήνα, Αλεξάνδρεια,2001.

Richard Overy, Russia’swar: a history of the soviet effort 1941-45, London, Penguin, 1998.

Alastair Parker, Ο δεύτεροςπαγκόσμιος πόλεμος, Θύραθεν, Θεσσαλονίκη, 2004.

Juliette Pattinson & Ben Shepherd, War in aTwilight World: Partisan and Anti-Partisan Warfare in Eastern Europe 1939-1945,NY, Palgrave-MacMillan, 2010.

CarlSchmitt, Η θεωρία του αντάρτη-παρεμβολή στην έννοια του Πολιτικού, Αθήνα,Πλέθρον, 1990.

ΖακΣεμελέν, Άοπλοι απέναντι στον Χίτλερ-Η πολιτική αντίσταση στην Ευρώπη1939-1943, Αθήνα, Χατζηνικολή, 1993.

ΧάγκενΦλάισερ, Οι πόλεμοι της μνήμης-Ο Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος στη δημόσια ιστορία,Αθήνα, Νεφέλη, 2008.

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6267:h-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%AF%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B7-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CF%85%CF%81%CF%8E%CF%80%CE%B7-1939-45-%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%BA%CE%BB%CE%B7%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C%CF%82-%CF%80%CF%8C%CE%BB%CE%B5%CE%BC%CE%BF%CF%82-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7%CE%B8%CE%B9%CE%BA%CE%AC-%CE%B4%CE%B9%CE%BB%CE%AE%CE%BC%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%B1&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 7. Στον καιρό του Νόιμπαχερ

2011-10-22T12:18:00.000+03:00

Τον Απρίλιο του 1941 ηΕλλάδα υποδουλώθηκε στον Άξονα. Οι συνέπειες της κατάκτησης ήταν καταστροφικέςγια την ελληνική οικονομία και για την ίδια την επιβίωση του λαού στις πόλειςκαι στα αποκλεισμένα νησιά. Ενάμιση χρόνο μετά, ο πληθωρισμός είχε φτάσει σεδυσθεώρητα ύψη εκμηδενίζοντας την αξία των μισθών. Το σκληρό νόμιμα της εποχής,η χρυσή λίρα είχε διακοσιοπλασιάσει την αξία της σε σχέση με την προπολεμικήδραχμή και οι τιμές των προϊόντων ανέβαιναν διαρκώς. Οι πολιτικές εκμετάλλευσηςτης χώρας από τις κατοχικές δυνάμεις είχαν οδηγήσει σε οξύτατη οικονομικήκρίση. Τα κεντρικά συγκεντρωμένα προϊόντα, οι βιομηχανικές πρώτες ύλες, ταμεταφορικά μέσα αλλά και εργοστάσια και επιχειρήσεις επιτάχθηκαν. Μετά από μιαπρώτη λεηλασία μέσω πληρωμών με μάρκα Κατοχής χωρίς αντίκρισμα, συμφωνήθηκανκεντρικά τα έξοδα Κατοχής που θα πλήρωνε η δωσίλογη κυβέρνηση στους κατακτητές.Οι συνεχώς αυξανόμενες απαιτήσεις των κατακτητών οδηγούσαν σε διαδοχικέςπροσπάθειες ρύθμισης του ζητήματος, μέχρι που η Ελλάδα υποχρεώθηκε να δώσει καιδάνειο στη Γερμανία.

Φυσικά τα έσοδα τηςδωσίλογης κυβέρνησης ήταν μηδαμινά, είχε χάσει ένα μεγάλο μέρος του ελέγχου τηςχώρας ενώ δεν ήταν σε θέση να συλλέξει ούτε φόρους ούτε μέρος της αγροτικήςπαραγωγής. Όπως αναφέρει ο ιστορικός Βασίλης Μανουσάκης, ενώ πριν την Κατοχή,τα έσοδα έφταναν το 96% των εξόδων, κατά τη διάρκειά της μειώνονταν συνεχώς,στο 29%, στο 18% και τον τελευταίο χρόνο μόλις στο 6%.

Οι Γερμανοί δενανησυχούσαν για την τύχη των Ελλήνων, αλλά μια κατάσταση ολοκληρωτικού χάουςστη χώρα θα μπορούσε να επηρεάσει την πολεμική τους δραστηριότητα και τα μεγάλαέργα που οικοδομούσαν (οχυρά, αεροδρόμια, λιμάνια), ενώ θα κλόνιζε τουςπολύτιμους για αυτούς οικονομικούς συνεργάτες τους (κάθε είδους υπεργολάβουςκαι προμηθευτές), οι οποίοι σε συνθήκες κρίσης δεν μπορούσαν να αποθησαυρίσουντα υπερκέρδη τους.

Έτσι, ενάμιση χρόνομετά την Κατοχή, με απόφαση του ίδιου του Χίτλερ τον Οκτώβριο του 1942 οειδικός στα οικονομικά ζητήματα Χέρμαν Νοϊμπάχερ διορίστηκε «εντεταλμένος γιαοικονομικά και χρηματιστικά ζητήματα στην Ελλάδα». Οι Ιταλοί από τη μεριά τουςδιόρισαν με τα ίδια καθήκοντα τον τραπεζίτη Ντ’ Αγκοστίνο. Ο Νόιμπαχερπροσπάθησε να ακολουθήσει «αντιπληθωριστική» πολιτική επιβάλλοντας την ελεύθερηαγορά σε καιρό πολέμου, καταργώντας τις διατιμήσεις, και επιβάλλοντας λιτότητα.Φυσικά αφού μεγαλύτερη λιτότητα δεν μπορούσε να επιβληθεί στον λιμοκτονούνταελληνικό λαό, η λιτότητα αφορούσε τις σπάταλες γερμανικές υπηρεσίες. Τελικά τομόνο που κατάφερε ο Νοϊμπάχερ ήταν να καθυστερήσει για μικρό διάστημα την πλήρηκατάρρευση της εγχρήματης οικονομίας και αυτό πουλώντας χρυσό στο Χρηματιστήριοκαι απορροφώντας έτσι μεγάλες ποσότητες δραχμών που είχαν συσσωρεύσει οιοικονομικοί συνεργάτες του καθεστώτος.

Την ίδια περίοδο τοΕΑΜ στις πόλεις κατάφερνε με κινητοποιήσεις και απεργίες να υπερασπιστεί τηνεπιβίωση του λαού, να ματαιώσει την πολιτική επιστράτευση και ναπολιτικοποιήσει τη λαϊκή αντίσταση. Στην ύπαιθρο δε η ένοπλη Αντίσταση είχεκαταφέρει σε μεγάλο βαθμό να προστατέψει την αγροτική παραγωγή αλλά και τακανάλια διακίνησής της από τις ορέξεις της δωσίλογης κυβέρνησης και τωνκατακτητών. Οι μεταπολεμικές εξελίξεις όμως ήταν τέτοιες που το αντιστασιακόκίνημα βρέθηκε στα σίδερα και οι πρώην δωσίλογοι στην εξουσία. Στιςμεταπολεμικές διαδικασίες για την επιδίκαση αποζημιώσεων, οι δεξιές ελληνικέςκυβερνήσεις έθαψαν την ελληνική Αντίσταση και το ηθικό κύρος που αυτή μπορούσενα δώσει στις ελληνικές διεκδικήσεις. Αντιθέτως, υποβάθμισαν τις οικονομικέςαξιώσεις της χώρας και προέβαλλαν εθνικιστικές εδαφικές διεκδικήσεις σε βάροςτων γειτονικών χωρών, προκαλώντας την αντίδραση τόσο της Σοβιετικής Ένωσης όσοκαι των ΗΠΑ.

Οι σχέσεις τουελληνικού κράτους με το αντίστοιχο δυτικογερμανικό αντιθέτως αναθερμάνθηκανεξαιρετικά γρήγορα. Σύμφωνα με τον ιστορικό Χάγκεν Φλάισερ, ένας από τουςπρώτους γερμανούς διπλωμάτες στη χώρα μας σημείωνε πως «τα συμβάντα τηςγερμανικής Κατοχής ευτυχώς έχουν επικαλυφθεί κατά μεγάλο μέρος από τιςκομμουνιστικές θηριωδίες του Εμφυλίου Πολέμου». Φυσικά, το κατοχικό δάνειο τηςΕλλάδας προς τη Γερμανία, σημερινής αξίας 5 δισεκατομμυρίων ευρώ χωρίς τουςτόκους, ουδέποτε απαιτήθηκε. Ήδη από το 1950, ο φιλόλογος ΑναστάσιοςΓεωργοπαπαδάκος, εθνοσύμβουλος στην Κατοχή, έλεγε με πικρία πως, «ανξανάρχονταν μια ξένη κατοχή, όπως η πρόσφατη γερμανική, όλοι θα γίνοντανσυνεργάτες των κατακτητών». Και στους μαθητές του που απορούσαν, συμπλήρωνε:«ξέρετε γιατί, διότι κανένας δεν τιμωρήθηκε». Αντιθέτως οι συνεργάτες τωνΓερμανών, όπως ο Θεόδωρος Τουρκοβασίλης, ο Κωνσταντίνος Παπαδόπουλος και άλλοιασχημονούσαν από τα έδρανα της βουλής και πολλοί άλλοι αποτέλεσαν επίλεκτα μέλητης οικονομικής ελίτ της χώρας. Η μεταπολεμική ιστορία της Ελλάδας σημαδεύτηκεεπίσης από τις ελληνογερμανικές σχέσεις στην πολιτική και την οικονομία ενώ δενέλειψαν τα σκάνδαλα από τη διαχρονική ΖΗΜΕΝΣ.
Ίσως μοιάζει λίγο παράταιρο αυτό το εισαγωγικό σημείωμα σε ένα αφιέρωμα για τοΕΑΜ. Όμως ο δωσιλογισμός, που απωθήθηκε από την ιστορική μνήμη, ήταν η άλλη όψητης αντίστασης, και της ηθικής και πολιτικής της παρακαταθήκης, όπως τηνπαρουσιάζει στο άρθρο του ο κοινωνιολόγος Βαγγέλης Τζούκας.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά στην ομιλία του στη Βιάννο, την οποία μπορείτε ναδιαβάσετε εδώ, ο ιστορικός Γιώργος Μαργαρίτης, ο ναζισμός δεν ήταν ατύχημα αλλάμέρος της ευρωπαϊκής ιστορίας και η ναζιστική Νέα Ευρώπη δεν απέχει χρονικά καιπολύ από τη σημερινή Ευρωπαϊκή Ένωση. Έχει διαπιστωθεί από την ιστορία πως τοναζιστικό όραμα για την Ευρώπη ήταν βασικά οικονομικό, μια μεγάλη επικράτειαοικονομικής εκμετάλλευσης (Grossraumwirtschaft) για το γερμανικό Ράιχ στηνπροσπάθειά του για παγκόσμια κυριαρχία. Άραγε οι χώρες της ευρωπαϊκήςπεριφέρειας τι ήταν και είναι για τη σημερινή Γερμανία; Πάντως, ενάμιση χρόνομετά το Μνημόνιο και την οικονομική κατάρρευση που επέφερε, ο Γερμανός ειδικόςστα οικονομικά ζητήματα Χορστ Ράιχενμπαχ διορίστηκε επικεφαλής 30μελούς ομάδαςκρούσης (task force) για να επιβλέψει την ορθή εκτέλεση του μεσοπρόθεσμουπρογράμματος. Σας θυμίζει κάτι;

Γιάννης Σκαλιδάκης

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6266:%CF%83%CF%84%CE%BF%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CF%81%CF%8C-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BD%CF%8C%CE%B9%CE%BC%CF%80%CE%B1%CF%87%CE%B5%CF%81&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 6. Το ΕΑΜ στην πολιτική μνήμη και συνθηματολογία

2011-10-20T17:18:00.000+03:00

Ταεβδομηκοστά γενέθλια του «Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ)», στη συγκυρίαμιας παρατεταμένης πολιτικής κρίσης, μας καλούν να στοχαστούμε πάνω στην αγωνίαμιας προβληματισμένης (και προβληματικής;) κοινωνίας να βρίσκεται σε επαφήμε το ηρωικό παρελθόν της θέτοντας ακατάπαυστα ερωτήματα πάνω σε αυτό. ΤοΕΑΜ παρέμενε σταθερά σημείο αναφοράς τόσο στην συνθηματολογία της Αριστεράς όσοκαι στο κυνήγι μαγισσών της δεξιάς που στη δεκαετία του ’60 έβλεπε ακόμα καιπίσω από τα πρώτα μνημόσυνα εκτελεσμένων αντιστασιακών, πιθανή «επανάληψη τωνδεκεμβριανών σφαγών».

Είναι προφανές πως ταβίαια «σκισίματα» στο ιστορικό συνεχές, όπως οι πόλεμοι (και ιδίως οι εμφύλιοι)και οι επαναστάσεις, ανάγονται αυτόματα σε μύθους με ισόβια αντοχή στησυλλογική μνήμη. Όπως θα προσπαθήσουμε να αποδείξουμε και παρακάτω, πίσω απόαυτή την αντοχή κρύβεται ένα είδος συλλογικού ανικανοποίητου, αφού «γιαεκείνους που γεννήθηκαν αργότερα, το παρόν μοιάζει σαν περίοδος πτώσης στηνανία μιας μετα-ηρωικής εποχής, σα μια παρατεταμένη κατάσταση κρίσης, σανπροσμονή –επιδιωκόμενη ή απευχόμενη– μιας νέας έκρηξης»1.

Ηαυθόρμητη γέννηση ενός εμβληματικού συνειρμού

Οπρώτος εορτασμός του Πολυτεχνείου το 1974 γέννησε έναν ολόκληρο προβληματισμόσχετικά με τις πολιτικές και κοινωνικές συντεταγμένες της εξέγερσης. Η«αναζήτηση ταυτότητας» ενός γεγονότος που ήταν εξαιρετικά νωπό για να μησυγκινεί ή να μη διχάζει δεν ήταν αυτονόητη διαδικασία. Επιδιώκοντας να μεταφέρουναυτούσιο το πολιτικό φορτίο της αντιδικτατορικής πάλης στο εξομαλυμένο σκηνικότης Μεταπολίτευσης, οι μοναδικοί εχέγγυοι φορείς του εορτασμού –οι φοιτητές–,αναζητούσαν, όπως και στην περίοδο της Χούντας, μέσα από ιστορικά παράλληλα καισυνάφειες τον χρονικό εντοπισμό της έναρξης ενός αυτοδύναμου, υπερκομματικού,αριστερού κινήματος, ένα είδος δικαιωτικού μύθου και συνάμα έναν εναλλακτικότρόπο μνημόνευσης. Στις θυελλώδεις συζητήσεις γύρω από τον προσφορότερο τρόποεορτασμού της επετείου, οι αριστεριστές αμφισβήτησαν έντονα την διαλλακτικήθέση της ΚΝΕ για μεταφορά του εορτασμού μια βδομάδα μετά, όπως είχε ορίσει ηκυβέρνηση Καραμανλή σύμφωνα με το σχεδιασμό της για εκλογές ανήμερα (17Νοεμβρίου 1974): «Εμείς λέγαμε ότι θα κάνουμε την Παρασκευή στις 15 του μήνατην επέτειο του Πολυτεχνείου διότι δεν είναι «κινητή γιορτή»…Γίνεται λοιπόνένας τεράστιος καυγάς για το πριν ή το μετά…Είχαμε έδρα μας το Πολυτεχνείο, τοκτίριο της Αρχιτεκτονικής. Νομίζω ότι εκεί τα δώσαμε όλα…Θεωρούσαμε ότικλέβουνε τους νεκρούς […] Αποφασίσαμε η πορεία, για να συνδεθεί το Πολυτεχνείομε την Αντίσταση, να καταλήξει στο σκοπευτήριο της Καισαριανής. Την Παρασκευήστις 15 ήταν η τελευταία προεκλογική ομιλία του Καραμανλή στο Σύνταγμα κι εμείςανεβαίναμε την Αλεξάνδρας και νομίζαμε ότι θα ήμασταν χίλιοι άνθρωποι. Θυμάμαι,καθόμουνα στο διάζωμα της Αλεξάνδρας για να κοιτάω από κάτω –ήτανε κιανηφορίτσα– και ήτανε μεγάλη η χαρά μου γιατί μ’ όλο αυτό τον πόλεμο, ήμαστανκαμιά εικοσαριά χιλιάδες –ήμασταν πολλοί. Και καταλήγουμε στο σκοπευτήριο. ΟΔημήτρης ο Καμπερίδης, με κείνη την ωραία του βαθιά φωνή, είπε τους νεκρούς.Και ξαφνικά (δεν ξέρω πώς τα ερμηνεύει η ιστορία, εγώ πίστευα πάντα στοαυθόρμητο των πραγμάτων) βγήκε αυτό το σύνθημα. Μπορώ να σου εγγυηθώ ότι δενήταν γραμμή κανενός… Λες και οι ψυχές ολωνών το βγάλανε. Κι άρχισε να φωνάζειαπό κάτω ο κόσμος –και θυμάμαι εγώ ήμουνα δίπλα στο Δημήτρη πάνω εκεί πουδιάβαζε τους νεκρούς– και βγήκε το σύνθημα ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Πολυτεχνείο. Εντελώς,εντελώς μόνο του! Τι να σου πω τώρα…Το υπέβαλε ο τόπος; το υπέβαλε η ώρα;…Δενξέρω…»2. Το σύνθημα «έπιασε». Το ίδιο και τα αντάρτικα που ήδη είχανγίνει «must» στις φοιτητοπαρέες. Δεν ήταν απλώς ζήτημα αυτοπροσδιορισμού. Μετρεις λέξεις, η γενιά του Πολυτεχνείου μιλούσε (και) εξ ονόματος της γενιάς τηςΚατοχής –τότε θαμμένης κάτω από μια τριαντάχρονη επιβεβλημένη σιωπή–αναλαμβάνοντας με τη γενναιοδωρία και το νεανικό της «θράσος» να διεκδικήσειδιαχρονικά την αποκατάσταση όλων όσων είχαν παλέψει για την δημοκρατία σε αυτότον βασανισμένο τόπο.

Έναπηγάδι που υδροδοτείται μόνιμα…

Αρχέςτης δεκαετίας του ’80. Το βάρος του «καυτού» εμφυλιακού παρελθόντος αισθητό καιστα φοιτητικά αμφιθέατρα όπου αντιπαρατίθενται από τη μια η «ΕΚΟΝ Ρήγας ΦεραίοςΒ΄ Πανελλαδική» ή/και η εξέλιξή τους, οι «Αριστερές Συσπειρώσεις» και λοιπέςεξωκοινοβουλευτικές ομάδες, και από την άλλη η τότε ταχέως αναπτυσσόμενηΔΑΠ-ΝΔΦΚ/ΟΝΝΕΔ, με Ρέιντζερς, Κένταυρους και λοιπές «ομάδες κρούσης». Όταν οιπρώτοι έβριζαν τους δεύτερους «ΔΑΠίτες-Χίτες-Ταγματασφαλίτες», οι δεύτεροι,παραδόξως για την κοινή λογική υιοθετούσαν το σύνθημα αυτό, για να τονίσουναυτάρεσκα την ταυτότητα της «μαχητικής εθνικοφροσύνης», που οι πρώτοι τουςαπέδιδαν ως βρισιά και ως μομφή. Δηλαδή τα ΟΝΝΕΔόπουλα φώναζαν «Ζήτωσαν οιΧίτες, οι ταγματασφαλίτες, ζήτω η ΟΝΝΕΔ και οι ΔΑΠίτες», και τα τοιαύτα καιέπαιρναν την απάντηση «ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Μελιγαλάς», σε μια ενδιαφέρουσα «γηπεδική»συνομιλία πάνω στην πρόσφατη (1982) απόφαση του ΠΑΣΟΚ να αναγνωρίσει επίσηματην ΕΑΜική Εθνική Αντίσταση3.

Ηγνωστή και μη εξαιρετέα μαζική σφαγή ταγματασφαλιτών και κατοίκων τηςμεσσηνιακής κωμόπολης του Μελιγαλά στις 17 Σεπτεμβρίου 1944 από τον ΕΛΑΣ,διέθετε όλες τις προϋποθέσεις συμβολοποίησης και ήταν αναπόφευκτο να αναδειχθείσε διαχρονικό «τοτέμ» της δεξιάς παράταξης, κυβερνητικής ή μη, για ολόκληρεςδεκαετίες. Το νεόκοπο σύνθημα «ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Μελιγαλάς» και οι αναφορές σε «Πηγάδεςπου δεν έκλεισαν ακόμα», αντιπροσωπεύουν ένα νέο επίπεδο σε αυτό που θα λέγαμε«αναζήτηση νοήματος»: Η επίσημη (κυβερνητική) διαδικασία ηθικής αποκατάστασηςτης ΕΑΜικής γενιάς συνοδεύτηκε από μια (υπερ)προβολή της «στιλπνότητας» και τουδικαίου των αγώνων της τελευταίας, προτιμώντας να αφήσει στο σκοτάδι κάθετι που θα πρόσβαλλε την ευρεία κοινωνική και πολιτική συναίνεση την οποία εντέλει επιδίωκε αυτή η αποκατάσταση. Μετά το χάος μιας τριαντάχρονης(αυτό)λογοκρισίας που άφηνε περισσότερα ερωτηματικά για το τότε παρά για τοτώρα, ο πρωτοπόρος εθνικοαπελευθερωτικός αγώνας της Αριστεράς έπρεπε ναθεσμοποιηθεί ως το ελάχιστο κοινό έδαφος πάνω στο οποίο θα όφειλαν έκτοτε νασυνομιλούν τα πολιτικά κόμματα ή οι διάφορες κοινωνικές ομάδες. Όταν αυτή ησυναίνεση κλονίστηκε, κλονίστηκε και η ανάγκη να αναφερόμαστε σε ένα πολιτικά«ορθό» παρελθόν. Αναζητώντας ήρωες και νομιμοποιημένους τρόπους έκφρασης μακριάαπό «ιερές αγελάδες» του παρελθόντος, η άκρα Αριστερά έκρινε πως η εγγενής, άραδικαιολογημένη, βία ενός εθνικοαπελευθερωτικού κινήματος –στην προκειμένηπερίπτωση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ– προσέφερε ένα νέο, μάλλον προνομιακότερο πεδίο άντλησηςπαραδείγματος, ένα ιδανικό ιδεολογικό οπλοστάσιο. Με άλλα λόγια, από τη στιγμήπου η μνήμη της Εθνικής Αντίστασης δεν επαρκούσε πια ως πολιτικό επιχείρημα,«ανασύρεται από τη λήθη [ο εμφύλιος], διότι ως διαιρετικό γεγονός μπορεί ναενισχύσει μια πολιτική ταυτότητα η οποία θέλει να είναι ανταγωνιστική με τουπάρχον κοινωνικό-πολιτικό σύστημα, μπορεί να επιβεβαιώσει το επαναστατικόπαρελθόν και να ευθυγραμμιστεί με τη σύγχρονη ριζοσπαστική ρητορική της»4.

Το«ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Μελιγαλάς» ίσως είναι κάτι παραπάνω από τεκμήριο έκπτωσης τουσύγχρονου πολιτικού λόγου, είναι μια αναδρομική, ανορθόδοξη ίσως, εκδίκηση όσωναισθάνθηκαν κάποια στιγμή πολιτικά ηττημένοι, μια ρεβάνς για λογαριασμό τωνπεριθωριοποιημένων γενεών της τελευταίας πεντηκονταετίας. Οι πιτσιρικάδες πουεπιλέγουν για ψευδώνυμο στο facebook ονόματα όπως «Kostas Meligalas»εντάσσονται σε μια νεανική κουλτούρα που αμφισβητεί την εκάστοτε εξουσία μεχιούμορ, εικονοκλαστική διάθεση και αυτό που ένας ερευνητής θα ονόμαζε«πολιτιστικά αποθέματα του αποκλεισμού»5.

Ταανατρεπτικά παραδείγματα που ταξιδεύουν από μια φαινομενικά μακρινή εποχήφορτίζοντας μόνιμα τον δημόσιο λόγο (και ειδικά αυτόν του πεζοδρομίου),ενισχύουν μια υπόγεια «αντιδεξιά» ταυτότητα που δεν έχει μικρότερη αξία ήσημασία από την δράση ομάδων ή κομμάτων. Η χαρακτηριστικά μικρή ηλικία τωνατόμων που εμπνέονται από συμβολικούς τόπους, όπως το αντάρτικο του ΕΛΑΣ, είναιβασική συνιστώσα μιας διαδικασίας καθαρά πολιτικής μέσα από την οποία ταυποκείμενα διαμορφώνουν και διαμορφώνονται συνεχώς. Όπως μέσα από την «φωτεινή»επίκληση του δημοκρατικού-συναινετικού «ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Πολυτεχνείο», έτσι και μέσααπό την «σκοτεινή», διχαστική επίδραση του «ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Μελιγαλάς»,αντιλαμβανόμαστε πως «μέσα από τη μεταβίβαση της μνήμης όλο και περισσότεραάτομα αισθάνονται ή φαντάζονται ότι μοιράζονται μια κοινή ταυτότητα στην οποίαη απόσταση ανάμεσα στο γεγονός ή την εμπειρία και την αναπαράσταση ή αφήγησητου είναι αρκετά μικρή. Αυτή η διαδικασία έχει σαν αποτέλεσμα όλο καιπερισσότερα άτομα να θεωρούν εμπειρίες ή γεγονότα που συνέβησαν πολύ πριν αυτάενταχθούν σε μια ομάδα ή συλλογικότητα ως κομμάτι του δικού τουςπαρελθόντος»6. Πριν ακόμα το ΕΑΜ εγκατασταθεί στα μουσεία και τιςσχολικές αίθουσες, επιστρέφει ως ζωντανό κύτταρο της σύγχρονης πολιτικήςκουλτούρας, ακόμα και ως δεξαμενή ιδεών για την ανατροπή του συστήματος. Ανκάποτε ποινικοποιηθούν οι γενειάδες και τα στρατιωτικά χιτώνια, θα ισχυριστούμεπως, ναι, κάποτε η ιστορία επαναλαμβάνεται. Ως φάρσα;…

Ιάσονας Χανδρινός, ιστορικός

Παραπομπές

(1) Paul Connerton, How societies remember. Cambridge University Press, 1989, 6.

(2)Μαγνητοφωνημένη συνέντευξη Έφης Αλεξιάδου,φοιτήτριας Φυσικομαθηματικής 1970-1975.

(3)Βασιλική Μετατρούλου, Πώς βγήκε το σύνθημα ΕΑΜ-ΕΛΑΣ-Μελιγαλάς. Στο:http://xyzcontagion.wordpress.com/2011/08/23/synthima-eam-elas-meligalas/ (τελευταίαείσοδος: 24.8.2011)

(4)Πολυμέρης Βόγλης, «Οι μνήμες της δεκαετίας του 1940 ως αντικείμενο ιστορικήςανάλυσης: μεθοδολογικές προεκτάσεις». Στο: Μνήμες και Λήθη του ΕλληνικούΕμφυλίου Πολέμου. Επίκεντρο, 2008, 61-80.

(5) Nikolai Vukov, «Refigured Memories, UnchangedRepresentations. Post-Socialist Monuments Discourse in Bulgaria». Στο: Brunnbauer Ulf-Troebst Stefan (επιμ.), Amnesie undNostalgie. Die Erinnerung an den Kommunismus in Sudosteuropa. Bohlau Verlag,2007, 71-86.

(6)Βόγλης, ό.π.

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6198:%CE%B5%CE%B1%CE%BC-%CE%B5%CE%BB%CE%B1%CF%83-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CF%85%CF%84%CE%B5%CF%87%CE%BD%CE%B5%CE%AF%CE%BF-%CE%B5%CE%B1%CE%BC-%CE%B5%CE%BB%CE%B1%CF%83-%CE%BC%CE%B5%CE%BB%CE%B9%CE%B3%CE%B1%CE%BB%CE%AC%CF%82-%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%B1%CE%BC-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CE%BC%CE%BD%CE%AE%CE%BC%CE%B7-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%83%CF%85%CE%BD%CE%B8%CE%B7%CE%BC%CE%B1%CF%84%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 5. Σκέψεις για την πολιτική του ΚΚΕ στην Κατοχή

2011-10-18T11:21:00.000+03:00

Αυτές τις μέρες πουσυμπληρώνονται 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ, η πραγματικότητα φέρνει μεδιάφορους τρόπους στην επιφάνεια το πολιτικό του παράδειγμα. Οι ηγεσίες,μεγάλες και μικρές, της Αριστεράς εγκαλούνται από τον απλό αριστερό κόσμο, γιατην έλλειψη ενωτικής πολιτικής. Η έννοια του μετώπου φαντάζει ως ο μόνοςαποτελεσματικός δρόμος απόκρουσης μιας ολομέτωπης στ’ αλήθεια αντιλαϊκήςεπίθεσης. Εξ ου και η δημιουργία διαφόρων μετώπων που στην καλύτερη περίπτωσησυσπειρώνουν ορισμένες οργανώσεις και στη χειρότερη αποτελούν μάλλον προσωπικήυπόθεση, χωρίς να ξεχνάμε και την από παλιά γνωστή συνταγή μετατροπής τωνκομματικών παρατάξεων σε μετωπικά σχήματα που συσπειρώνουν τη λεγόμενη…επιρροή.

Μπροστά σε αυτήν τηνκατάσταση, η δημιουργία, η δράση και η εμβέλεια του ΕΑΜ φαντάζουν σαν κάτι τοεξωπραγματικό και τείνουν να πάρουν μεταφυσικές διαστάσεις. Είναι λοιπόνχρήσιμο να δούμε, έστω και σύντομα, τις βασικές παραμέτρους της πολιτικής τουΚΚΕ την περίοδο της Κατοχής, τους στόχους και την πρακτική, τις δυνατότητες καιτα όρια που καθόρισαν εντέλει τις επιτυχίες και τις αποτυχίες. Πρόκειται γιαζητήματα χιλιογραμμένα μιας και τουλάχιστον κάθε αριστερός φορέας ήδιανοούμενος που σέβεται τον εαυτό του έχει εκφράσει και την άποψη του για ταζητήματα αυτά, ενώ δεν είναι λίγες οι φορές που μετέπειτα πολιτικές επιλογέςπροσπάθησαν να βρουν τη νομιμοποίηση τους σε αυτήν την περίοδο. Εξαρχήςξεκαθαρίζεται πως το άρθρο αυτό δεν έχει σκοπό να υποστηρίξει ή να καταδικάσειτην πολιτική του ΚΚΕ την περίοδο της Κατοχής αλλά θα έχει κατά μεγάλο μέροςπετύχει το στόχο του αν καταφέρει να την τοποθετήσει στις πραγματικές τηςδιαστάσεις. Άλλωστε αναγκαστικά, λόγω χώρου θα πιαστούν ορισμένες μόνο–ουσιώδεις ελπίζω– διαστάσεις.

Εν αρχή ην η πολιτική

Τι ήταν το ΚΚΕ στιςαρχές της Κατοχής; Ένα γενικά μικρό σε εμβέλεια κόμμα που είχε υποστείσυντριπτικά χτυπήματα από τη δικτατορία Μεταξά-Γεωργίου Β΄. Είχε όμως τοαπαραίτητο πολιτικό κύρος και δοκιμασμένα στελέχη για να αναπτύξει την πολιτικήτου. Το κύρος το αντλούσε από τη πλήρη αντίθεσή του με το δικτατορικό καθεστώςκαι εδώ ίσχυε το ότι όσο σε χτυπάει ο αντίπαλος, τόσο καλύτερο για σέναπολιτικά. Οι δηλώσεις αποκήρυξης του κομμουνισμού που μάζεψε ο Μανιαδάκης ήτανσχεδόν τόσες όσες και οι ψήφοι που πήρε ο συνδυασμός του ΚΚΕ το 1936 καιυπερδιπλάσιος των μελών του – το ίδιο το καθεστώς μεγέθυνε τη διάσταση του ΚΚΕκαι αυτό βγήκε σε καλό. Οι αμετανόητοι της Ακροναυπλίας έδειχναν ότι η καρδιάτου κόμματος έμεινε αλώβητη και το γράμμα Ζαχαριάδη έδειχνε το δρόμο και τιςπρωταγωνιστικές φιλοδοξίες του ΚΚΕ σε εθνικό επίπεδο.

Η γενική γραμμή, όπωςαυτή είχε τεθεί από το 7ο συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς ήταν η συντριβήτου φασισμού και στις συνθήκες του πολέμου αυτό ερμηνευόταν με τη συντριβή τουΆξονα και την υπεράσπιση της Σοβιετικής Ένωσης. Αυτή η τελευταία έδειχνε τοδρόμο με τη σύμπηξη της μεγάλης συμμαχίας, όπως αυτή οριζόταν από την αποδοχήτου Χάρτη του Ατλαντικού και τις αποφάσεις στην Τεχεράνη. Απέναντι στονολοκληρωτικό πόλεμο που υποσχόταν ο ναζισμός, η απάντηση ήταν η ολοκληρωτική,άνευ όρων συνθηκολόγηση της Γερμανίας και των συμμάχων της.

Μέσα στον κυκεώνα τουπολέμου, και μετά και την αυτοδιάλυση της Κομμουνιστικής Διεθνούς το 1943, δενήταν αυτονόητη η μεταφορά και εφαρμογή αυτής της πολιτικής από τα κομμουνιστικάκόμματα σε κάθε χώρα. Στην Ελλάδα η πολιτική του ΚΚΕ βασιζόταν στη μεσοπολεμικήεμπειρία του Παλλαϊκού Μετώπου, που μπορεί να μην απέτρεψε τη δικτατορία αλλάανέβασε κατά πολύ το κύρος και την εμβέλεια του κόμματος, ενώ η έλλειψη επαφήςμε την Κομμουνιστική Διεθνή, προτού εκείνη διαλυθεί, άφηνε στο ΚΚΕ την ευθύνηαλλά και τη δυνατότητα να αυτοσχεδιάσει. Από τον Ιούλιο του 1941, η 6ηΟλομέλεια της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ καλούσε σε ένα εθνικό μέτωποαπελευθέρωσης με πρωταρχικό στόχο το διώξιμο των κατακτητών. Επίσης έμπαινε οστόχος για την επόμενη μέρα μιλώντας «για το σχηματισμό προσωρινής κυβέρνησηςαπό όλα τα κόμματα, που θα αποκαταστήσει τις δημοκρατικές ελευθερίες του λαού,θα του εξασφαλίσει ψωμί και δουλειά, θα συγκαλέσει συνταχτική εθνοσυνέλευση καιθα υπερασπίσει την ακεραιότητα και την ανεξαρτησία της Ελλάδας από κάθε ξενικήιμπεριαλιστική δύναμη»1.

Έμπαινε λοιπόν εξαρχήςμπροστά η μετωπική πολιτική με πολιτική γραμμή την εθνική ενότητα, στρατηγικήτην ανάπτυξη εθνικού μετώπου, πρώτο και αποφασιστικό στόχο την απελευθέρωση τηςχώρας ενώ δεν χανόταν ο απώτερος στόχος της κοινωνικής αλλαγής μεταπολεμικά. ΤοΚΚΕ, εξαρχής και πριν ακόμη σχηματιστεί το ΕΑΜ, αναλάμβανε τις ευθύνες του γιατη χάραξη μιας εθνικής πολιτικής και προχωρούσε από το λαϊκό στο εθνικό μέτωπο,όπως άλλωστε είχε περιγράψει από το 1939 ο Ζαχαριάδης στις Θέσεις του για τηνιστορία του ΚΚΕ. Στη γραμμή αυτή ιδρύθηκε το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο, γιατο οποίο δεν θα επιμείνουμε μιας σε άλλα άρθρα του παρόντος αφιερώματος μπορείο αναγνώστης να βρει πολλά στοιχεία. Όλες οι μετωπικές δράσεις και οργανώσειςπεριβλήθηκαν με την εμβέλεια της εθνικής συστράτευσης από την ονομασία τουςακόμα δίνοντας άλλες πολιτικές διαστάσεις σε διεκδικήσεις συνδικαλιστικές,συνεταιριστικές, εθνοτοπικές ή γύρω από συγκεκριμένα ζητήματα. Δεν ήτανδεδομένη η πολιτικοποίηση των κάθε είδους διεκδικήσεων και η συνάρθρωσή τουςγύρω από ένα κοινό εθνικό μέτωπο, στο οποίο όχι μόνο συμμετείχαν αλλάπρωταγωνιστούσαν οι κομμουνιστές.

Ήταν φανερό –τότε,ίσως όχι σήμερα– ότι η πολιτική γραμμή της εθνικής ενότητας ήταν η μόνη πουμπορούσε να φέρει αυτά τα αποτελέσματα τόσο στην οργάνωση του λαού όσο και στησυγκέντρωση δυνάμεων στο πολιτικό επίπεδο. Δεν έγιναν έξαφνα μαζικάκομμουνιστές οι Έλληνες ούτε πείστηκαν για τη μεταπολεμική πορεία της χώρας.Συμμετείχαν όμως μαζικά σε ένα εθνικό μέτωπο που είχε καθαρούς στόχους καιέδειχνε οργανωμένους τρόπους πάλης για την υπεράσπιση της ζωής τους. Και αυτόπαρά την αναντιστοιχία της κοινωνικής εμβέλειας του ΕΑΜ με την πολιτική τουδιάσταση που λίγο διέφερε από εκείνη του Παλλαϊκού Μετώπου. Τα όρια τωνπολιτικών συμμαχιών του ΚΚΕ στο Μεσοπόλεμο κάλυπταν ένα μέρος της Αριστεράς καιδεν μπόρεσαν να επεκταθούν πέρα από αυτήν παρά τις προσπάθειες και τιςπρόσκαιρες και εύθραυστες συνεννοήσεις με το Κόμμα των Φιλελευθέρων. Οιέκτακτες συνθήκες της Κατοχής δεν θα κατάφερναν να οδηγήσουν στο ξεπέρασμααυτών των ορίων. Την ίδρυση του ΕΑΜ, όπως γνωρίζουμε, συναποφάσισαν με το ΚΚΕ,το ΣΚΕ, η νεοδημιουργημένη ΕΛΔ του Ηλία Τσιριμώκου και το ΑΚΕ, όπως είχεδιαμορφωθεί μέσα στην Κατοχή. Τα κατεστημένα πολιτικά κόμματα, εν πολλοίςκατακερματισμένα, επέδειξαν εξαρχής μια διάθεση απόσπασης από την κατοχικήπραγματικότητα σχεδιάζοντας τη μεταπολεμική κατάσταση της χώρας. Το πώς η χώραθα έφτανε εκεί, δεν φαινόταν να τα απασχολεί, ήταν ένα θέμα που επαφιόταν στηγενική εξέλιξη του πολέμου. Εδώ έχουμε και κάποια όρια, που το ΚΚΕ έπαιρνευπόψη του. Καθώς οι εξελίξεις του πολέμου από το 1943 προδιέγραφαν το τέλοςτου, άρχισαν παντού και οι διεργασίες για το μεταπολεμικό σχεδιασμό του κόσμου.Καθώς οι αστικές πολιτικές δυνάμεις, και οι Βρετανοί βεβαίως, σχεδίαζαν μιαεπιστροφή στο μεσοπολεμικό πολιτικό σύστημα και αυτό τους οδηγούσε σε μιαεπιθετική στάση απέναντι στην Αντίσταση και ειδικά προς το ΚΚΕ, αυτό τοτελευταίο έπρεπε να αντιμετωπίσει την εντεινόμενη αντικομμουνιστική προπαγάνδα.Και ούτε αυτή η προπαγάνδα ήταν αμελητέα ούτε ο αστικός πολιτικός κόσμοςδιαλυμένος, όπως θέλουν απλουστευτικές περιγραφές της εποχής.

Η Ελεύθερη Ελλάδα καιτα νέα καθήκοντα

Η δημιουργία τηςΕλεύθερης Ελλάδας, με την απελευθέρωση μεγάλου μέρους της υπαίθρου από τον ΕΛΑΣαπό το καλοκαίρι του 1943, δημιουργούσε νέα, μη προβλέψιμα, ζητήματα καιαπαιτήσεις διοίκησης, που υπερέβαιναν τη σχηματισμένη, και σχηματοποιημένη,γραμμή πανεθνικής ενότητας και λύσης του κυβερνητικού προβλήματος μετά τηναπελευθέρωση. Οι λύσεις που έπρεπε αναγκαστικά να δοθούν για τη διακυβέρνησητης Ελεύθερης Ελλάδας αλλά και για την αντιπροσώπευση αυτής της εξουσίαςαπέναντι στους άλλους πόλους εξουσίας, εγχώριους και ξένους, υπήρξαν δύσκολεςκαι αντιφατικές.

Ο σταδιακόςσχηματισμός της Ελεύθερης Ελλάδας δημιουργούσε τους όρους σχηματισμού μιαςξεχωριστής κυβέρνησης πριν την απελευθέρωση της χώρας. Προς αυτήν τηνκατεύθυνση έδειχναν τόσο οι δυσοίωνες εξελίξεις στην Ελλάδα με τη σταδιακήσύμπηξη ενός αντιεαμικού μετώπου από τις πολιτικές δυνάμεις αντί της σύμπραξήςτους σε ένα κοινό εθνικό μέτωπο αλλά και οι ανάλογες εξελίξεις σεΓιουγκοσλαβία, Αλβανία και με διαφορετικό τρόπο σε Γαλλία και Τσεχοσλοβακία. ΤοΚΚΕ, χωρίς να εγκαταλείπει την πολιτική γραμμή της πανεθνικής ενότητας, αρχίζεινα εξετάζει και αυτό το ενδεχόμενο στα πλαίσια της πολιτικής του. Από τοκαλοκαίρι του 1943 η ρητορική του ΚΚΕ σκληραίνει απέναντι στις υπόλοιπεςπολιτικές δυνάμεις μετατοπίζοντας σταδιακά το ζήτημα της εθνικής ενότητας απότο επίπεδο της ενότητας μεταξύ των πολιτικών δυνάμεων στο επίπεδο της ενότηταςτου λαού, που μπορούσε να πραγματοποιηθεί μέσα στους κόλπους του ΕΑΜ.Αμφισβητούσε δε τον εθνικό λόγο των αστικών κομμάτων προβάλλοντας και το θέμαστο οποίο αυτά υπερθεμάτιζαν και για χρόνια το ΚΚΕ κατηγορείτο –τις εθνικέςδιεκδικήσεις.

Παρά τη ρητορική αυτή,δεν είχε αλλάξει ουσιαστικά ούτε η πολιτική γραμμή του ΚΚΕ για την εθνικήενότητα ούτε οι εκτιμήσεις, πάνω στις οποίες αυτή βασιζόταν. Στις αρχές Ιουνίου1943 η Κεντρική Επιτροπή του ΚΚΕ, που είχε συγκληθεί στην Αθήνα για να εγκρίνειτην πρόταση διάλυσης της Κομμουνιστικής Διεθνούς, υπερθεμάτισε στο ζήτημα τηςεθνικής ενότητας. Στη σχετική ανακοίνωση, η διάλυση της ΚΔ εμφανιζόταν ως μέτροπου έπληττε τη φασιστική στρατηγική διάσπασης του συμμαχικού στρατοπέδου καιπου έβγαζε «κάθε εμπόδιο για τη στερέωση του εθνικού αγώνα ενάντια στουςβάρβαρους κατακτητές». Το ΚΚΕ δήλωνε πως θα συνέδραμε για να «συνενωθεί και ητελευταία πατριωτική δύναμη σ’ έναν αδιάσπαστο εθνικό συνασπισμό» και νακινητοποιηθεί ο λαός για την εθνική απελευθέρωση, πάντα στο πλάι των μεγάλωνΣυμμάχων. Το ίδιο το Κόμμα θα άλλαζε οργανωτική πολιτική για να μετατραπεί σε«πλατύ μαζικό κόμμα του εργαζόμενου λαού, κόμμα μυριάδων μελών». Αυτή η τελευταίααπόφαση αντανακλούσε και τις αυξημένες στελεχικές απαιτήσεις του ΚΚΕ από τηνπολύπλευρη ανάπτυξη του αγώνα και τη διοίκηση των απελευθερωμένων περιοχών.

Τις πρώτες μέρες του1944, πραγματοποιήθηκε στο Κουκάκι, η 10η Ολομέλεια της ΚΕ του ΚΚΕ. Η εκτίμησητης εισήγησης ήταν ότι το 1944 «υπάρχουν όλες οι δυνατότητες να συντριβεί οφασισμός». Η μεταστροφή του πολέμου παρήγαγε πολιτικά αποτελέσματα, όπως οιαποφάσεις της Μόσχας και της Τεχεράνης για την αυτοδιάθεση των λαών και τονεκμηδενισμό του φασισμού. Ως πρώτα δείγματα της νέας περιόδου παρουσιάστηκαν η«τσεχοσοβιετική συνθήκη» και η «καινούρια λαϊκή γιουγκοσλαβική κυβέρνηση». ΤοΚΚΕ, συνέχιζε παρακάτω η απόφαση, «θεωρεί μοναδικό κατάλληλο πολίτευμα για τημεταπολεμική αναδημιουργία της Ελλάδας, τη λαϊκή δημοκρατία και θ’ αγωνιστεί νακατακτήσει την πλειοψηφία του ελληνικού λαού στις εκλογές της συντακτικήςεθνοσυνέλευσης. […] Η εθνική ενότητα και πάλη στο πλευρό των συμμάχων ως τησυντριβή του φασισμού, για την επιβίωση του λαού, για την εθνική απελευθέρωση,για τη λαοκρατική λύση του εσωτερικού προβλήματος, για τη λαϊκή δημοκρατία,είνε ο δρόμος της νίκης, της λευτεριάς, της προόδου. Κυβέρνηση εθνικής ενότηταςκαι απελευθέρωσης, καταρτιζόμενη άμεσα στην ελεύθερη Ελλάδα, θα εξασφαλίσει, μετις λιγότερες θυσίες, αυτές τις λύσεις προς το συμφέρο του έθνους»2.

Επιμονή στη γραμμή,αλλαγές στην τακτική

Το ΚΚΕ, μαζί με τοΕΑΜ, θα προχωρούσε στη δημιουργία κυβέρνησης στην Ελεύθερη Ελλάδα, διεκδικώνταςτην εκπροσώπηση του έθνους στην κρίσιμη αυτή καμπή του πολέμου. Άλλωστε τοζήτημα της πολιτικής διοίκησης της μεγάλης απελευθερωμένης περιοχής της χώραςήταν έτσι κι αλλιώς επιτακτικό· η ευθύνη για τη μη ολοκλήρωση της εθνικήςενότητας με μια και μόνη κυβέρνηση έπρεπε να πέσει στην κυβέρνηση Τσουδερού καιστον Γεώργιο Β΄. Προς αυτήν την κατεύθυνση σχηματίστηκε η Πολιτική ΕπιτροπήΕθνικής Απελευθέρωσης (ΠΕΕΑ) το Μάρτιο του 1944, με διακηρυγμένο σκοπό τηνεπίσπευση των διαδικασιών για το σχηματισμό κυβέρνησης εθνικής ενότητας πουπραγματοποιήθηκε τελικά λίγο μετά με τη Συμφωνία του Λιβάνου.

Με ημερομηνία 3Αυγούστου δημοσιεύτηκε η Απόφαση της Κεντρικής Επιτροπής του ΚΚΕ, για τηντρέχουσα πολιτική κατάσταση, το πρόβλημα της ενότητας και τα καθήκοντα του ΚΚΕ,με τίτλο «Όλοι επί ποδός πολέμου!»3. Δήλωνε το Κόμμα, «την ακλόνητηπροσήλωσή του στην πολιτική της εθνικής ενότητας», με σκοπό το ομαλόδημοκρατικό πέρασμα στην απελευθέρωση. Έθετε απέναντι στα συμφέροντα του έθνους«την πιο μαύρη αντίδραση», που συμμαχούσε με τους κατακτητές, και τους «πιοαντιδραστικούς κύκλους», που «εμπνεόμενοι από την πολιτική του Γλύξμπουργκ» καιμε πολιτικό εκφραστή τον Γεώργιο Παπανδρέου, προσπαθούσαν να «τορπιλίσουν τηνπραχτική επίτευξη της ενότητας, που είχε γίνει κατ’ αρχήν δεχτή στο Λίβανο».

Στην προπαγάνδα τουΚΚΕ, η εθνική ενότητα «κάτω από μια πανεθνική Κυβέρνηση είναι η καλύτερηεγγύηση ν’ αποκρούσωμε το μεγάλο κίνδυνο που απειλεί το λαό μας, είναι ο μόνοςτρόπος ν’ αποσοβήσουμε τον εμφύλιο πόλεμο που ονειρεύεται η πλουτοκρατικήολιγαρχία. Είναι ο μοναδικός τρόπος να χτυπήσουμε αποφασιστικώτερα τονκαταχτητή και να λευτερωθούμε γλυγορώτερα»4.

Οι ενδείξεις για τηνολοένα και ταχύτερη απελευθέρωση της χώρας πλήθαιναν και η ΠΕΕΑ ένιωθε τηνπίεση να πάρει τις τελικές της αποφάσεις ως προς τη συμμετοχή της ή όχι στηνκυβέρνηση Παπανδρέου. Το επικείμενο τέλος του πολέμου επίσπευδε τις εξελίξεις.Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, και δεδομένης της άποψης των συμμάχων του γιασυμμετοχή στην κυβέρνηση και τη στάση της Σοβιετικής Ένωσης, το ΚΚΕ αποφάσισεπως δεν είχε άλλο δρόμο από το να εφαρμόσει μέχρι τέλους τη γραμμή τηςπανεθνικής ενότητας, την οποία θεωρούσε δικό του επίτευγμα, και να δεχτεί τησυμμετοχή στην κυβέρνηση Εθνικής Ενώσεως. Άρχιζε ένας αγώνας δρόμου για τηνκατάκτηση των περισσότερων δυνατόν επίκαιρων θέσεων μέσα στη χώρα, ώστε η επικείμενηαπελευθέρωση να έρθει με τέτοιους συσχετισμούς που να αντέξουν και ναυπερκεράσουν τις αντιδράσεις των πολιτικών αντιπάλων και άσπονδων συμμάχων του.Η πολιτική της τελευταίας αυτής περιόδου της ΠΕΕΑ χαρακτηρίζεται από την έντασηστην εφαρμογή μιας ήδη προδιαγεγραμμένης πολιτικής ώστε να δημιουργήσειπολιτικά γεγονότα πριν την απελευθέρωση στους τομείς της τοπικής αυτοδιοίκησης,της διοίκησης και του ρόλου των συνεταιρισμών, στην τακτοποίηση του ζητήματοςτων αξιωματικών ενώ ετοιμαζόταν η έντονη προπαγάνδιση και κατοχύρωση του έργουτης Εθνικής Αντίστασης. Δεν θα υπερβάλουμε αν ισχυριστούμε ότι η «ολοκλήρωσητης εθνικής ενότητας», μέσα στους εαμικούς θεσμούς, ήταν το κύριο μέλημα τωνκομματικών οργανώσεων του ΚΚΕ, όπως αυτό φαίνεται από τις εκθέσεις τους απόαυτήν την περίοδο του Αυγούστου 1944 και έπειτα.

Το ΚΚΕ επέμεινε στηνπολιτική του γραμμή με μεγάλη συνέπεια μέχρι τέλους. Προσπάθησε δε νααντιμετωπίσει τα πολιτικά σχέδια των αντιπάλων του με τακτικές κινήσεις αλλάκαι να διαχειριστεί τεράστια ζητήματα ενός απελευθερωμένου χώρου μέσα στα όριααυτής της γραμμής. Είναι λογικό να υπέθετε κανείς πως μια απότομη στροφή θαμπορούσε να έχει περισσότερες αρνητικές συνέπειες απ’ ότι η επιμονή σε μιασταθερή πολιτική που είχε φέρει εξαιρετικά αποτελέσματα. Με την ύστερη γνώσηβέβαια εύκολα μπορεί κάποιος να καταλογίσει στο ΚΚΕ μια σειρά λαθών αλλά πλέονίσως είναι πιο παραγωγικό να ξεπεράσουμε τη λαθολογία και τις εκ των υστέρωνυποθέσεις και να κρίνουμε τη συγκεκριμένη πολιτική στις συγκεκριμένες συνθήκες–εγχώριες και διεθνείς. Αυτό θα προϋπέθετε βέβαια και μια προσεκτική ανάγνωσητων υλικών προϋποθέσεων κάθε πολιτικής επιλογής, κάτι που οι συντριπτικάπερισσότερες αναλύσεις και ερμηνείες αποφεύγουν επιμελώς να θίξουν. Για αυτά ταζητήματα ίσως μας παρουσιαστούν ευκαιρίες να επανέλθουμε.

ΓιάννηςΣκαλιδάκης, υποψήφιος διδάκτορας στο Τμήμα Πολιτικών Επιστημών, ΑΠΘ.

Παραπομπές

(1) ΚΚΕ,Επίσημα Κείμενα, 5^ος τόμος (1940-45), Αθήνα, Σύγχρονη Εποχή, 1981,σ.39. Η έκτη ολομέλεια συνήλθε στην Αθήνα στις 1-3 Ιουλίου 1941.

(2) Δέκα χρόνιααγώνες 1935-1945, Αθήνα, Πορεία, 1977, σ. 213-221 (Πολιτική απόφαση).

(3) Δέκα χρόνιααγώνες 1935-1945, Αθήνα, Πορεία, 1977, σ. 225-228.

(4) ΑΣΚΙ,Αρχείο ΕΔΑ, κουτί 244, Μικρή Συλλογή «Εθνικής Αντίστασης» 1941-1945: ΚΚΕ –Φθιώτιδα, Προκήρυξη «προς το λαό της Φθιώτιδας» (1944).

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6197:%CF%83%CE%BA%CE%AD%CF%88%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CE%BA%CE%B5-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%BA%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%87%CE%AE&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 4. Το εαμικό αντιστασιακό κίνημα στην Αθήνα

2011-10-14T15:34:00.000+03:00

Τοαντιστασιακό κίνημα που εκδηλώθηκε κατά τη διάρκεια της Κατοχής, υπήρξε έναπολυδιάστατο κοινωνικό φαινόμενο που εξέφραζε ταυτόχρονα το πατριωτικό αίσθημαγια την απελευθέρωση της χώρας και το πολιτικό αίτημα για την αποτροπήεπαναφοράς του προπολεμικού πολιτικοκοινωνικού καθεστώτος μετά τη λήξη τουπολέμου, όπως συνέβη και σε άλλες κατεχόμενες ευρωπαϊκές χώρες.

Το πολιτικό κενό πουδημιουργήθηκε μετά τη στρατιωτική κατάληψη της χώρας (αναχώρηση της ελληνικήςκυβέρνησης και του βασιλιά στο εξωτερικό, αδράνεια των πολιτικών που παρέμεινανστη χώρα, συνεργασία άλλων με τις αρχές κατοχής), η πλήρης αποδιάρθρωση τουκρατικού μηχανισμού και η κατάρρευση της οικονομίας, λειτούργησαν ωςεπιταχυντές κοινωνικών διεργασιών που είχαν δρομολογηθεί ήδη από το Μεσοπόλεμοκαι κυρίως κατά τη διάρκεια της δικτατορίας της 4ης Αυγούστου και είχανοδηγήσει στην απαξίωση του προπολεμικού πολιτικού συστήματος στις συνειδήσειςσημαντικού τμήματος του ελληνικού λαού. Στα μη προνομιούχα κατώτερα κοινωνικάστρώματα του Μεσοπολέμου, προστέθηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής μεγάλατμήματα των μεσαίων κοινωνικών στρωμάτων, τα οποία απώλεσαν την οικονομική καικοινωνική τους βάση λόγω των συνεπειών της. Μπορεί λοιπόν η ρήξη της Κατοχής ναπροκάλεσε την αναδιάταξη του πολιτικού σκηνικού, όπως αυτή εκφράστηκε με τηναντικατάσταση των πολιτικών κομμάτων από τις αντιστασιακές οργανώσεις ως φορέωνπολιτικής έκφρασης, ενσωμάτωσε όμως ταυτόχρονα τις συνέχειες, τα κληροδοτήματατου Μεσοπολέμου, στη νέα πολιτική και κοινωνική πραγματικότητα που βρίσκοντανυπό διαμόρφωση.

ΤοΕΑΜ ιδρύθηκε στις 27 Σεπτεμβρίου του 1941. Υπήρξε ένας συνασπισμός αριστερώνκομμάτων, μεταξύ των οποίων το Κομμουνιστικό Κόμμα είχε πρωταγωνιστικό ρόλο. Τοεαμικό αντιστασιακό κίνημα της Αθήνας είχε αμιγώς πολιτικό χαρακτήρα. Όπως καιστις υπόλοιπες ευρωπαϊκές κατεχόμενες πόλεις, έτσι και στην Αθήνα, στόχος τηςΑντίστασης δεν ήταν η ένοπλη αντιπαράθεση με τον καλύτερα εξοπλισμένο,περισσότερο έμπειρο και σαφώς πολυπληθέστερο στρατό κατοχής, αλλά η προάσπισητης δοκιμαζόμενης κοινωνίας μέσα από την προσπάθεια ελαχιστοποίησης τωναρνητικών συνεπειών της στρατιωτικής κατοχής.

ΤοΕΑΜ δεν υπήρξε αποτέλεσμα ενός «επί χάρτου» σχεδιασμού της ηγεσίας του. Οχαρακτήρας της δράσης του και οι οργανωτικές του πρακτικές γνώρισαν σημαντικούςμετασχηματισμούς στην προσπάθειά του να προσαρμοστεί στις εκάστοτε επικρατούσεςσυνθήκες. Τόσο στην Ελλάδα όσο και σε άλλες κατεχόμενες ευρωπαϊκές χώρες, ηανάπτυξη των αντιστασιακών κινημάτων ακολούθησε ένα γενικό σχήμα: η παράτασητης διάρκειας του πολέμου και οι πρώτες μεγάλες ήττες του Άξονα στη ΒόρειοΑφρική και στο ανατολικό μέτωπο, οδήγησαν στην εντατικοποίηση των πιέσεων πουασκούσαν οι αρχές κατοχής στους κατεχόμενους λαούς. Οι πιέσεις αυτές με τησειρά τους, έθεσαν σε κίνδυνο μεγάλα τμήματα του πληθυσμού, τόσο λόγω τηςεπιδείνωσης της καθημερινότητας, όσο και μέσω της επιβολής του μέτρου τηςπολιτικής επιστράτευσης, που μετέτρεψε εκατομμύρια ευρωπαίων πολιτών σε εργάτεςτων γερμανικών πολεμικών εργοστασίων. Σε αυτή τη ζοφερή πραγματικότητα, με τιςεπίσημες κυβερνήσεις σε εξορία και με μεγάλα τμήματα των πολιτικών,στρατιωτικών και οικονομικών ελίτ να συνεργάζονται ανοικτά με τις δυνάμειςκατοχής, η ιδέα της Αντίστασης κέρδιζε όλο και περισσότερο έδαφος στιςσυνειδήσεις των κατεχόμενων πληθυσμών.

Οαγώνας της επιβίωσης ως αφετηρία για τηνανάπτυξη του εαμικού αντιστασιακού κινήματος

Τονπρώτο χρόνο της Κατοχής, που χαρακτηρίστηκε από την τραυματική εμπειρία τουλιμού το χειμώνα 1941-1942, το νεοσύστατο ΕΑΜ προσανατολίστηκε στη συγκρότησητων οργανωτικών του πυρήνων και στην υποστήριξη του αγώνα του κατεχόμενουπληθυσμού να επιβιώσει. Την περίοδο αυτή που το ΕΑΜ βρίσκονταν στα πρώτα στάδιαανάπτυξής του, έγιναν περισσότερο ορατά τα οργανωτικά κληροδοτήματα τουπροπολεμικού ΚΚΕ. Μπορεί λοιπόν το φθινόπωρο του 1941 το ΕΑΜ, όπως και οιυπόλοιπες αντιστασιακές οργανώσεις, να αριθμούσε μερικές εκατοντάδες μέλη, αυτόόμως που το διαφοροποιούσε και διαδραμάτισε αποφασιστικό ρόλο στη συνέχεια,ήταν ότι οι κομμουνιστές που ενεργοποιήθηκαν στο πλαίσιό του ήταν φορείς τηςπροπολεμικής εμπειρίας στην οργάνωση της παράνομης δράσης. Η εμπειρία αυτήυπήρξε αποφασιστικής σημασίας για τη μαζικοποίηση του ΕΑΜ, καθώς, σε αντίθεσημε τις υπόλοιπες αντιστασιακές οργανώσεις, οι κομμουνιστές γνώριζαν καλά τιςπρακτικές κινητοποίησης των μαζών στην προσπάθεια δημιουργίας ενός μαζικούκινήματος.

Κατάτη διάρκεια του πρώτου χρόνου της Κατοχής, οι εαμικές οργανώσεις αναπτύχθηκανστους μαζικούς χώρους (πανεπιστήμια, σχολεία, εργοστάσια), όπου το ΚΚΕ ήδη απότην περίοδο του Μεσοπολέμου είχε ισχυρές βάσεις, ως αντίγραφα των κομματικώντου οργανώσεων σε μια συνδικαλιστική λογική οργάνωσης. Κύριος στόχος τους ήτανη αντιμετώπιση του επισιτιστικού προβλήματος. Η βασική πρακτική που υιοθέτησανοι εαμικές οργανώσεις για να εδραιωθούν στους μαζικούς χώρους, ήταν αυτή τηςενσωμάτωσης των στρατηγικών επιβίωσης, που οι κάτοικοι της πόλης μέσα από τηναυτενέργειά τους δημιούργησαν, στην αντιστασιακή δράση. Μέλη του ΕΑΜενεπλάκησαν στα πολυάριθμα δίκτυα προμήθειας και διανομής τροφίμων (εισήλθανστις επιτροπές διαχείρισης συσσιτίων, στα διοικητικά συμβούλια προμηθευτικώνσυνεταιρισμών, στις επιτροπές οργάνωσης ομαδικών «εξορμήσεων» στην επαρχία προςεξεύρεση τροφίμων, στα δίκτυα κλοπής υλικών από τους εργάτες των επιταγμένωναπό το στρατό κατοχής παραγωγικών μονάδων) μετασχηματίζοντας την αυτοσχέδιαδράση προς ατομικό όφελος σε συλλογική αντιστασιακή δράση.

Ηανάπτυξη του διεκδικητικού κινήματος

Ητραυματική εμπειρία του λιμού μείωνε στο ελάχιστο την αντιστασιακήδιαθεσιμότητα του πληθυσμού. Οι περιορισμένες ψυχικές και σωματικές δυνάμειςτων κατοίκων της πόλης, αναλώνονταν εξολοκλήρου στην προσπάθεια για τηνανεύρεση τροφής. Παράλληλα, το ίδιο χρονικό διάστημα το ΕΑΜ επιδίωκε τησυγκρότηση και εδραίωση των πρώτων αντιστασιακών του πυρήνων σε καθεστώςπλήρους παρανομίας, γεγονός που καθιστούσε πρώιμη κάθε σκέψη για μαζικέςστρατολογήσεις. Η κατάσταση αυτή μεταβλήθηκε σταδιακά από την άνοιξη καιιδιαίτερα από το καλοκαίρι του 1942, όταν η άφιξη της επισιτιστικής βοήθειαςτου Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού, διαμόρφωσε τις προϋποθέσεις για τη μετάβαση τουαντιστασιακού κινήματος σε ένα ανώτερο επίπεδο οργάνωσης και δράσης. Οαντιστασιακός αγώνας έλαβε πλέον τη μορφή πολιτικής διεκδίκησης με στόχο τηδιοχέτευση του διατροφικού αποθέματος προς τα λαϊκά και μεσαία κοινωνικάστρώματα που δοκιμάζονταν περισσότερο από το λιμό. Άλλωστε οι συνθήκες ήτανπρόσφορες, η τραγική εμπειρία του λιμού έκανε από πολύ νωρίς κατανοητό στουςκατοίκους της πόλης, ότι η υπακοή στο νέο καθεστώς, ενείχε τους ίδιους αν όχιμεγαλύτερους κινδύνους για την επιβίωσή τους, απ’ ότι ο αγώνας για την ανατροπήτου 1.

Ηπλέον δυναμική αντιστασιακή κινητοποίηση της περιόδου αυτής, ήρθε απρόσμενα απόέναν επαγγελματικό χώρο που δεν φημίζονταν για την μαχητικότητά του. Στις 12Απριλίου 1942 οι δημόσιοι υπάλληλοι κήρυξαν απεργία. Παρά τη σκληρή απάντησητης κυβέρνησης, με την απόφαση του υπουργικού συμβουλίου να απολύσει τουςαπεργούς και με την ανακοίνωση του πρωθυπουργού Γεωργίου Τσολάκογλου στον Τύποότι: «Η απεργία των θα μας δώση την αφορμήν να εξυγιάνωμεν την υπαλληλικήντάξιν, να περιορίσωμεν τον αριθμόν των υπαλλήλων δια να αμείβωνται καλύτερον οιφιλόπονοι […] και οι φιλότιμοι»2, η απεργία συνεχίστηκε και στέφθηκε απόεπιτυχία.

Αυτούτου τύπου η συνδικαλιστική-αντιστασιακή δράση με αμιγώς επισιτιστικά αιτήματα,ακολουθήθηκε μέχρι το τέλος του 1942, με κορύφωση τη γενική απεργία που κήρυξανοι προσκείμενες στο ΕΑΜ και τον ΕΔΕΣ συνδικαλιστικές οργανώσεις στις 7Σεπτεμβρίου του 1942, η οποία διήρκησε τέσσερις ημέρες. Στην απεργία αυτή δενσυμμετείχαν μόνο δημόσιοι υπάλληλοι, αλλά και τραπεζικοί, κατώτεροι δικαστικοί,εργαζόμενοι στις συγκοινωνίες, ακόμη και εργαζόμενοι στα επιταγμένα από τοστρατό κατοχής εργοστάσια, παρά τη σχετική απόφαση των αρχών κατοχής πουαπαγόρευε ρητά τις απεργίες σε αυτά, επισείοντας ποινές φυλάκισης έως και δέκαέτη για τους συμμετέχοντες και την ποινή του θανάτου για τους οργανωτές.

Από τα αμιγώς επισιτιστικά στα πολιτικάαιτήματα. Η πολιτικοποίηση του εαμικού κινήματος
Ηοργανωτική και αντιστασιακή εμπειρία που απέκτησε το εαμικό κίνημα στη διάρκειατου 1942, απέδωσε καρπούς κατά τη διοργάνωση και υλοποίηση της μαζικότερης, έωςτότε, αντιστασιακής του ενέργειας. Στις 22 Δεκεμβρίου 1942 απέργησαν φοιτητές,μαθητές και εργαζόμενοι διαφόρων κλάδων, πραγματοποιώντας παράλληλα μαζικήδιαδήλωση στους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας. Η συγκεκριμένη κινητοποίηση, πέρααπό τη μαζικότητά της, καθώς σύμφωνα με τις υπάρχουσες μαρτυρίες οι διαδηλωτέςκυμαίνονταν μεταξύ 30 και 40 χιλιάδων, έφερε δύο ακόμη χαρακτηριστικά που τηδιαφοροποίησαν από τις προηγούμενες και τα οποία παράλληλα πιστοποιούσαν τηνωρίμανση των οργανωτικών πρακτικών του ΕΑΜ.
Το πρώτο είχε να κάνει με τη σταδιακή πολιτικοποίηση του κινήματος, καθώς τοκεντρικό αίτημα, που ήταν το επισιτιστικό, πλαισιώθηκε για πρώτη φορά με αμιγώςπολιτικά αιτήματα ενάντια στις συλλήψεις, τα βασανιστήρια και τις εκτελέσειςπολιτών από τις δυνάμεις κατοχής. Το δεύτερο στοιχείο που διαφοροποίησε τηνκινητοποίηση της 22ας Δεκεμβρίου, ήταν ο πρώτος καταγεγραμμένος νεκρός τουμαζικού αντιστασιακού κινήματος στην Αθήνα, ο φοιτητής Μήτσος Κωνσταντινίδης.Το κίνημα αποκτούσε πλέον τους μάρτυρές του, γεγονός που αποτύπωνε μια νέαπραγματικότητα: όσο το ΕΑΜ διεύρυνε την πολιτική του επιρροή, τόσο πιο βίαιηγινόταν η αντίδραση των κατοχικών δυνάμεων.

Οιεξελίξεις του επόμενου τριμήνου, σηματοδότησαν το πέρασμα του εαμικού κινήματοςστον αμιγώς πολιτικό αγώνα ενάντια στην κυβέρνηση των δωσίλογων και τις αρχέςκατοχής. Η δυσμενής εξέλιξη του πολέμου για τις δυνάμεις του Άξονα –μετάτη συνθηκολόγηση του Στρατάρχη Πάουλους στο Στάλινγκραντ στις 2 Φεβρουαρίου1943 και τη διαφαινόμενη ήττα των στρατευμάτων του Στρατάρχη Ρόμμελ στη ΒόρειοΑφρική– έφερε τους κατοίκους των κατεχόμενων ευρωπαϊκών κρατών αντιμέτωπους μετον κίνδυνο της πολιτικής επιστράτευσης. Οι διαρκώς αυξανόμενες ανάγκες τουγερμανικού στρατού σε έμψυχο δυναμικό, μετακύλησαν μέρος του κόστους τηςσυνέχισης του πολέμου στους πολίτες των κατεχόμενων χωρών, οι οποίοι καλούντανπλέον να καλύψουν τις θέσεις εργασίας που εγκατέλειπαν οι Γερμανοί εργάτες γιανα σταλούν στα μέτωπα του πολέμου.

Στις24 Φεβρουαρίου, πραγματοποιήθηκε η πρώτη μεγάλη κινητοποίηση των κατοίκων τηςπρωτεύουσας ενάντια στο μέτρο της πολιτικής επιστράτευσης. Σύμφωνα με αυτό όλοιοι κάτοικοι της χώρας, ηλικίας από 16 έως 45 ετών, ήταν υποχρεωμένοι νααναλάβουν υποδεικνυόμενη από τις αρχές κατοχής εργασία και εκτός του τόπουκατοικίας τους, συγκροτημένοι σε συμβιωτικές ομάδες εργασίας εντός στρατοπέδων.Ο κίνδυνος της μαζικής αποστολής Ελλήνων στα εργοστάσια της Γερμανίας ήτανπλέον ορατός.

Η24η Φεβρουαρίου και η 5η Μαρτίου 1943 υπήρξαν ημέρες γενικής απεργίας στηνΑθήνα. Σε αυτό το δεκαήμερο της «εξέγερσης», περισσότεροι από 50 χιλιάδεςδιαδηλωτές πολιόρκησαν και κατάφεραν να εισβάλουν δύο φορές στο κτίριο τουΥπουργείου Εργασίας, παρά τις σφοδρές συγκρούσεις με δυνάμεις των κατακτητών,με στόχο να καταστρέψουν τις ονομαστικές καταστάσεις, σύμφωνα με τις οποίες οιαρχές κατοχής θα μπορούσαν να εντοπίσουν τους προς επιστράτευση κατοίκους τηςΑθήνας. Οι πρωτόγνωρες αυτές κινητοποιήσεις, είχαν ως αποτέλεσμα την καταστροφήμέρος του κτιρίου, το κάψιμο των ονομαστικών καταστάσεων, το θάνατο τουλάχιστονέξι και τον τραυματισμό περισσοτέρων από 100 διαδηλωτών3.

Αυτήη νίκη του αντιστασιακού κινήματος, που είχε ως αποτέλεσμα την απόσυρση τουμέτρου της πολιτικής επιστράτευσης, σηματοδότησε την αλλαγή των πολιτικώνσυσχετισμών στην κατεχόμενη Αθήνα. Η ανοιχτή αμφισβήτηση της πολιτικήςκυριαρχίας των δυνάμεων κατοχής, οδήγησε στη διάδοση του αντιστασιακούπνεύματος. Πλέον, η προπαγάνδα της δωσίλογης κυβέρνησης δεν γίνονταν πιστευτήκαι το δέος απέναντι στον κατακτητή υποχωρούσε. Από αυτό το σημείο και μετά ηεξουσία των κατακτητών και της διορισμένης από αυτούς κυβέρνησης, στηρίζοντανόλο και περισσότερο στη μαζική τρομοκρατία της βίας, των συλλήψεων και τωνομαδικών εκτελέσεων.

Προς τις εμφύλιες συγκρούσεις του τελευταίουχρόνου της Κατοχής

Ημαζικοποίηση της Αντίστασης και κυρίως του «κομμουνιστικού» ΕΑΜ, οδήγησε στησυσπείρωση μέρους του αστικού πολιτικού και στρατιωτικού κόσμου, το οποίοεναρμονίστηκε πλήρως με την αντικομμουνιστική ρητορεία της χιτλερικήςπροπαγάνδας. Ο διορισμός του Ιωάννη Ράλλη ως πρωθυπουργού υπήρξε αφετηρία αυτήςτης προσπάθειας, καρπός της οποίας ήταν η ίδρυση ελληνικών ένοπλων σωμάτων, τωνΤαγμάτων Ασφαλείας, «με την ευγενή και πρόθυμον συνδρομήν των ΓερμανικώνΑρχών», με στόχο την προάσπιση του κοινωνικού καθεστώτος, όπως επισήμανε μεδιάγγελμά του προς τον ελληνικό λαό ο πρωθυπουργός4.

Κεντρικόρόλο στη δημιουργία των Ταγμάτων Ασφαλείας διαδραμάτισαν προσωπικότητες τουπροπολεμικού πολιτικού βίου. Η ετερόκλητη συμμαχία φανατικών βενιζελικών καιαντιβενιζελικών του Μεσοπολέμου, όπως ο στρατηγός Θεόδωρος Πάγκαλος, οΣτυλιανός Γονατάς, ο υποστράτηγος Βασίλειος Ντερτιλής, ο Ιωάννης Ράλλης,πιστοποιούσε τον ταξικό χαρακτήρα που χαρακτήρισε τη δράση των ΤαγμάτωνΑσφαλείας, αλλά και σημαντικού τμήματος των Σωμάτων Ασφαλείας, τα οποία σεαπόλυτη συνεργασία με τους κατακτητές, επιδίωξαν την κάμψη του εαμικούκινήματος και την αποτροπή της κατάληψης της εξουσίας από αυτό μετά τηναποχώρηση των γερμανικών στρατευμάτων από την Αθήνα.

Ορόλος που καλούνταν να διαδραματίσουν τα Τάγματα και Σώματα Ασφαλείας ωςπροασπιστές του κοινωνικού καθεστώτος, έγινε ορατός με τραγικό τρόπο κατά τηδιάρκεια των κινητοποιήσεων των Αθηναίων ενάντια στην επέκταση της ζώνηςκατοχής του βουλγαρικού στρατού στην κεντρική Μακεδονία. Στη διαδήλωση της 22αςΙουλίου 1943, που ήταν η μαζικότερη της Κατοχής στην Ελλάδα και μια από τιςμαζικότερες κινητοποιήσεις σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη, περισσότεροι από100.000 διαδηλωτές βρέθηκαν αντιμέτωποι στους κεντρικούς δρόμους της πόλης μεπάνοπλους Γερμανούς στρατιώτες και άνδρες της Χωροφυλακής και της ΑστυνομίαςΠόλεων. Όταν η κεφαλή της διαδήλωσης έφτασε έξω από την Τράπεζα της Ελλάδος επίτης οδού Πανεπιστημίου, γερμανικά άρματα άνοιξαν πυρ κατά των διαδηλωτών. Οιπερισσότεροι διαδηλωτές σκοτώθηκαν από γερμανικά πυρά στην οδό Ομήρου και στουςδρόμους γύρω από το Οφθαλμιατρείο Αθηνών, ενώ ενεργή ήταν και η συμμετοχήανδρών της Χωροφυλακής που καταδίωκαν τους διαδηλωτές στα γύρω στενά. Ηαιματηρή καταστολή της διαδήλωσης άφησε 59 νεκρούς και τραυματίες στους δρόμουςτης Αθήνας5.

Ηεξέλιξη αυτή οδήγησε το ΕΑΜ στην αλλαγή του προσανατολισμού του ως προς τηνεκδήλωση της αντιστασιακής δράσης. Η συμμετοχή ανδρών των ελληνικών σωμάτωνασφαλείας στην καταστολή και η έναρξη των επιδρομών των Ευζωνικών ΤαγμάτωνΑσφαλείας, οδήγησαν στο μετασχηματισμό της εαμικής δράσης στην πόλη.Καθοριστικής σημασίας υπήρξε η συνθηκολόγηση της Ιταλίας στις αρχές τουΣεπτέμβρη του 1943, που ουσιαστικά οδήγησε στον εξοπλισμό του ΕΑΜ στην Αθήνα,μέσα από την κάρπωση στρατιωτικού υλικού που αντάλλασαν και πουλούσαν μαζικά οιαποχωρούντες Ιταλοί στρατιώτες.

Απότο χειμώνα του 1943, το ΕΑΜ ανέπτυξε το ένοπλο σκέλος του, τον ΕΛΑΣ,μεταφέροντας την κύρια δράση του από τους κεντρικούς δρόμους στις λαϊκέςσυνοικίες της Αθήνας, οι οποίες εξασφάλιζαν στις οργανώσεις του ζωτικό χώροδράσης. Δεν είναι τυχαίο, και αυτό πιστοποιεί τον ταξικό χαρακτήρα που έλαβε ηεμφύλια σύγκρουση στην Αθήνα κατά τη διάρκεια του τελευταίου χρόνου τηςΚατοχής, ότι οι προσφυγικές και γενικότερα λαϊκές συνοικίες της πόληςαποτέλεσαν τα προπύργια της εαμικής αντίστασης και άρα τους κύριους στόχους τωναντιεαμικών δυνάμεων.

Ηταξική γεωγραφία των μεγάλων μπλόκων, που αποτέλεσαν την κορύφωση τηςτρομοκρατικής βίας των γερμανικών αρχών κατοχής όπως αυτή υλοποιήθηκε από ταελληνικά Σώματα Ασφαλείας το καλοκαίρι του 1944, καταδεικνύεται από το γεγονόςότι όλα διενεργήθηκαν σε φτωχές προσφυγικές συνοικίες της Αθήνας: στη Γούβα,στις 18 Ιουνίου 1944 με 1.000 συλληφθέντες και στις 4 Ιουλίου 1944 με 200συλληφθέντες, στον Βύρωνα, την 1 Αυγούστου 1944 με 200 συλληφθέντες και στις 7Αυγούστου 1944 με 1.000 συλληφθέντες και 12 επιτόπου εκτελεσθέντες, στουΔουργούτη (περιοχή του σημερινού Νέου Κόσμου) - Κατσιπόδι (σημερινή Δάφνη) -Φάρο Ν. Σμύρνης στις 9 Αυγούστου 1944 με 5.000 συλληφθέντες και 190 επιτόπουεκτελεσθέντες, στην Καλλιθέα στις 24, 25 και 28 Αυγούστου 1944 με 93 συνολικάεκτελεσθέντες, στην Καλογρέζα, στις 15 Μαρτίου 1944 με 160 συλληφθέντες και 23επί τόπου εκτελεσθέντες6.

Γιαλόγους οικονομίας δεν είναι δυνατό να επεκταθούμε στην αναλυτική παρουσίαση τωνεμφύλιων συγκρούσεων του τελευταίου χρόνου της Κατοχής. Η εμφύλια βία και οιδιάφορες μορφές που αυτή έλαβε στην Αθήνα (από τη αδιάκριτη βία των μπλόκων,μέχρι και τη στοχευμένη και εκδικητική βία των εκτελέσεων και των δολοφονιώνανάμεσα στην ΟΠΛΑ και τον ΕΛΑΣ από τη μια πλευρά και τα Τάγματα και ΣώματαΑσφαλείας και τις διάφορες αντικομμουνιστικές οργανώσεις από την άλλη),στοίχισε τη ζωή σε τουλάχιστον 1.500 άτομα.

ΤοΕΑΜ, ξεκινώντας ως μια ανάμεσα σε άλλες αντιστασιακές οργανώσεις το φθινόπωροτου 1941, κατάφερε να εξελιχθεί σε ένα μαζικό αντιστασιακό κίνημα μέσα σεσύντομο χρονικό διάστημα. Ένας από τους βασικούς λόγους που οδήγησαν σε αυτήτην εξέλιξη ήταν ότι το ΕΑΜ αξιοποίησε την εμπειρία του προπολεμικού ΚΚΕ στηνοργάνωση και λειτουργία παράνομων οργανώσεων, εμπειρία που δεν έφεραν οιυπόλοιπες αντιστασιακές οργανώσεις. Σημαντικότερη όμως υπήρξε η πολιτική τουεπιδίωξη που στόχευε στη δημιουργία ενός μαζικού κινήματος. Το ΕΑΜ διατύπωσεεξαρχής το διττό χαρακτήρα της αντιστασιακής του δράσης (εθνικοαπελευθερωτικόςκαι κοινωνικός αγώνας), με τον στόχο της αποτροπής επαναφοράς του προπολεμικούπολιτικού και κοινωνικού καθεστώτος μετά τον πόλεμο όχι μόνο να μην ατονεί–όπως συνέβη στην περίπτωση άλλων αντιστασιακών οργανώσεων που σταδιακά τονεγκατέλειψαν– αλλά να καθορίζει όλο και σε μεγαλύτερο βαθμό την εαμικήπολιτική.

Μενέλαος Χαραλαμπίδης, διδάκτορας ιστορίας του Πανεπιστημίου Αθηνώνκαι οικονομολόγος.

Παραπομπές

(1)Πράγματι, όπως προκύπτει από την εξαίρετη μελέτη τεσσάρων ελλήνωνψυχιάτρων-ψυχολόγων, Φ. Σκούρας, Α. Χατζηδήμος, Α. Καλούτσης και Γ.Παπαδημητρίου, Η ψυχοπαθολογία της πείνας, του φόβου και του άγχους. Νευρώσειςκαι ψυχονευρώσεις, Αθήνα, Οδυσσέας, 1991, σειρά Τρίαψις Λόγος 3, πρώτη έκδοσητο 1947, η επιλογή της ανάληψης αντιστασιακής δράσης λειτούργησε λυτρωτικά γιαχιλιάδες κατοίκους της πόλης. Η μελέτη αυτή, η οποία βασίστηκε σε στοιχεία πουσυλλέχτηκαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής και αμέσως μετά την απελευθέρωση,αναδεικνύει μια ελάχιστα μελετημένη πτυχή της αντιστασιακής δράσης, αυτή πουσχετίζεται με την ψυχολογία της Αντίστασης και η οποία διαδραμάτισε καθοριστικόρόλο στη μαζικοποίηση του αντιστασιακού κινήματος.

(2)Πρωία, 19 Απριλίου 1942.

(3)Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στη διαδήλωση της 24ης Φεβρουαρίου σκοτώθηκαντουλάχιστον τρία άτομα: ο Διονύσης Δημακόπουλος, ανάπηρος πολέμου, μέλος τουΚΚΕ, ο Νικόλαος Κουκουβάς ή Κουκουράβας, ζαχαροπλάστης, μέλος του ΕΑΜ Κουκακίουκαι ο Ιωάννης Δρακόπουλος, μαθητής του Ε΄ γυμνασίου Αθηνών από πυράκαραμπινιέρου στις κινητοποιήσεις των μαθητών στο Παγκράτι. Στις συγκρούσειςτης 5ης Μαρτίου σκοτώθηκαν τουλάχιστον τρία άτομα: ο Γιώργος Μαρινάκης,επικεφαλής λόχου του ΕΛΑΣ, ο επονίτης Ανδρέας Μουρκούσης και ο Εδμόνδος Τορόν,σπουδαστής ΕΜΠ και μέλος της ΕΠΟΝ.

(4)Πρωία, 15 Ιανουαρίου 1944.

(5)Οι νεκροί της ημέρας εκείνης ήταν τουλάχιστον εννέα: ο Ιωάννης Κατσαρός, μέλοςτου ΕΑΜ Αθήνας, ο Δημήτρης Δουκάκης, ξυλουργός, κάτοικος Καισαριανής, ο ΘανάσηςΤεριακής, σπουδαστής του τμήματος Μηχανολόγων – Ηλεκτρολόγων ΕΜΠ, μέλος τηςΕΠΟΝ, κάτοικος Παγκρατίου, ο Θωμάς Χατζηθωμάς, σπουδαστής του τμήματοςΠολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ, μέλος του ΚΚΕ, μέλος της ΕΠΟΝ Σπουδάζουσας, ΘεωνάςΜαυρομματίδης, φοιτητής Ανωτάτης Εμπορικής, μέλος της ΕΠΟΝ, κάτοικος Κολωνού, ηΚούλα Λίλη, φοιτήτρια της Γαλλικής Ακαδημίας, μέλος της ΕΠΟΝ, η ΠαναγιώταΣταθοπούλου, εργάτρια, μέλος της ΕΠΟΝ, κάτοικος Γκύζη, ο Αλέξανδρος Δεσύπρης,εφαρμοστής και ο Χρήστος Κοντός, επιπλοποιός. Ο τελικός αριθμός των νεκρώνπρέπει να προσεγγίζει τους 15.

(6)Οι αριθμοί συλληφθέντων και εκτελεσθέντων προέρχονται από τα δελτία συμβάντωντων κατά τόπους αστυνομικών τμημάτων από το ΕΛΙΑ, Αρχείο ΑριστοτέληΚουτσουμάρη, φακ. 46 και από δημοσιευμένα πρακτικών δικών των δωσίλογων στονμεταπολεμικό Τύπο.

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6196:%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%B1%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%8C-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CF%8C-%CE%BA%CE%AF%CE%BD%CE%B7%CE%BC%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B1%CE%B8%CE%AE%CE%BD%CE%B1&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 3. Πρώιμες ένοπλες αντιστασιακές εκδηλώσεις στη Μακεδονία και τη Θράκη (1941 - 1942)

2011-10-12T10:11:00.001+03:00

Οιπρώιμες κινήσεις στη Μακεδονία και τη Θράκη

Τοαντάρτικο στη διάρκεια του Β’ Παγκόσμιου Πολέμου αντιπροσώπευε έναν νέο τύποπολέμου, διαφορετικό από εκείνον των τακτικών στρατών των προηγούμενων πολέμων.Οι πρώτες ομάδες ανταρτών εμφανίστηκαν αρκετά νωρίς στη Βόρεια Ελλάδα.Πρωτοστάτησε στην οργάνωσή τους το Μακεδονικό Γραφείο, η οργάνωση του Κ.Κ.Ε.της Βόρειας Ελλάδας, χώρος κομματικός, αλλά αποστασιοποιημένος από το κέντροκυρίως λόγω των συνθηκών συνωμοτικότητας της περιόδου 1936-1940 αλλά καιεκείνων που διαμορφώθηκαν με την είσοδο των Γερμανών, οπότε παρά τη διαφορετικήγνώμη του γραφείου της Αθήνας δημιούργησαν την εθνικοαπελευθερωτική οργάνωση«Ελευθερία», μαζί με δημοκρατικούς αξιωματικούς και στελέχη του Σ.Κ.Ε. και τουΑ.Κ.Ε. από το Μάιο του 1941. Αφετηρίες τους η αυτοπεποίθηση ίσως που είχεκληροδοτήσει απέναντι στον εχθρό ο πόλεμος στην Αλβανία, οι πιέσεις πουασκούσαν οι γερμανικές αλλά και οι βουλγαρικές αρχές, αλλά και ο βουλγαρικόςκίνδυνος που απασχολούσε πολιτεία και κοινωνία στα χρόνια του Μεσοπολέμου καιείχε γίνει μία απτή πραγματικότητα. Σε συνεργασία με την «Ελευθερία» και υπότην επίδραση των εκκλήσεων της Μόσχας για εξέγερση μετά τη γερμανική επίθεσηστη Σοβιετική Ένωση, προς τα κομμουνιστικά κόμματα των άλλων κρατών, τον Ιούλιοτου 1941 ξεκίνησαν τη δράση τους οι ένοπλες ομάδες «Οδυσσέας Ανδρούτσος» στηΝιγρίτα και «Αθανάσιος Διάκος» στο Κιλκίς, όπου είχαν προετοιμάσει το έδαφος οιτοπικές οργανώσεις του Κ.Κ.Ε. Την ίδια περίοδο δημιουργήθηκαν πυρήνες της«Ελευθερίας» στη Δυτ. Μακεδονία αλλά και στην περιοχή της Κατερίνης μεπρωτοβουλία στελεχών του Λιτοχώρου.

Στιςομάδες αυτές έσπευσαν να καταταγούν μέλη και στελέχη του Κ.Κ.Ε., αλλά και οικάτοικοι των γύρω χωριών που ήδη ανησυχούσαν κυρίως για την καθημερινή επιβίωσηκαι την παρακράτηση της σοδειάς τους από μια εξουσία που στερούνταν ηθικήςνομιμοποίησης, φαινόμενο που θα εντείνονταν από το καλοκαίρι του 1942. Ηυπεράσπιση της πατρίδας γι’ αυτούς ταυτιζόταν με την υπεράσπιση της γης και τωνκαρπών της. Τα βασικά σημεία επίθεσης των ανταρτών ήταν οι αποθήκες, οιφρουρές, οι κατά τόπους σταθμοί χωροφυλακής. Οι ομάδες αναπτύχθηκαν σημαντικά,έφτασαν να έχουν συχνά περισσότερους από 100 μαχητές.

Εκτόςαπό τα σαμποτάζ που είχαν προηγηθεί κάτι που αυτό το διάστημα εφαρμοζόταν μόνοστη Θεσσαλονίκη και την ευρύτερη περιοχή, το Σεπτέμβριο του 1941 σημειώθηκε ηπρώτη ένοπλη ενέδρα στην περιοχή του Κιλκίς που κόστισε τη ζωή δύο αντρών τουγερμανικού στρατού ενώ στα μέσα Οκτωβρίου 1941 έγινε επίθεση σε στρατιωτικόγερμανικό αυτοκίνητο στο Καλόκαστρο της Νιγρίτας.

Ηταυτόχρονη έντονη κινητικότητα στα κατεχόμενα από το βουλγαρικό στρατό εδάφητης Ανατολικής Μακεδονίας και στον ευρύτερο βαλκανικό χώρο έκαναν τηστρατιωτική ηγεσία στη Θεσσαλονίκη να θεωρήσει ότι είχε τεθεί σε εφαρμογή ένα σχέδιοαντίστασης που κάλυπτε όλα τα Βαλκάνια και είχε υποκινηθεί από τη Μόσχα, και ναπάρει δραστικά μέτρα που θα κατέπνιγαν άμεσα την υποκινούμενη αντίσταση.

Πολλάχωριά της περιοχής καταστράφηκαν, περίπου 420 άντρες 16 έως 60 χρόνωνεκτελέστηκαν ενώ άλλοι αναγκάστηκαν να εκπατριστούν από την περιοχή. Ύστερα απόαυτήν την εξέλιξη οι ανταρτοομάδες ουσιαστικά διαλύθηκαν και μόνο μερικοίένοπλοι συνέχισαν να κρύβονται χωρίς να αναλαμβάνουν συγκεκριμένη δράση, ωστόσοείχε διαφανεί πόσο ισχυρό κίνητρο για τους αγροτικούς πληθυσμούς ήταν η αλλαγήτων συνθηκών στην ύπαιθρο.

Ταγεγονότα του Δοξάτου Δράμας

Αντίστοιχεςομάδες είχαν συγκροτηθεί και στην περιοχή της Δράμας χωρίς να είναιεξακριβωμένο σε ποιο βαθμό η απόφαση ανήκε στο Μ.Γ. του Κ.Κ.Ε. ή στην τοπικήκαθοδήγηση των κομμουνιστικών οργανώσεων της Δράμας. Η απήχηση ήταν μεγάλη στακαπνοπαραγωγικά χωριά της περιοχής, τόσο λόγω της επιρροής του Κ.Κ.Ε. αλλά καιγενικότερα λόγω των πιέσεων που ασκούσε ο βουλγαρικός στρατός κατοχής.

Στις28 προς 29 Σεπτεμβρίου με επίθεση εναντίον των εκπροσώπων της βουλγαρικήςεξουσίας σε όλη την περιοχή κατάφεραν να την καταργήσουν στην περιοχή τηςΔράμας και των χωριών του Παγγαίου.

Οιδραματικές επιπτώσεις στον πληθυσμό από την ιδιαίτερα βίαιη καταστολήτροφοδότησαν από εκείνη την εποχή ακόμη, την υποψία ότι όλη η κίνηση ήτανβουλγαρική «προβοκάτσια». Ωστόσο, φαίνεται ότι οι βουλγαρικές αρχέςαιφνιδιάστηκαν επίσης από την έκταση της εξέγερσης, η οποία στη φάση αυτή ήτανπερισσότερο ένα φαινόμενο «αυτοάμυνας» απέναντι στην τρομοκρατία τωνβουλγαρικών αρχών, τους διωγμούς και την υποχρεωτική στράτευση στα τάγματαεργασίας. Εκτός από τα θύματα και τις καταστροφές, οι πολιτικές επιπτώσειςυπήρξαν μακρόχρονες. Ένα κύμα προσφύγων έφυγε για τις ζώνες της γερμανικήςκατοχής, συμπαρασύροντας μαζί του τα πλέον εκτεθειμένα στοιχεία – τουςεγγράμματους, τους «νοικοκυραίους» και ό,τι είχε απομείνει από διοικητικούς,πνευματικούς, πολιτικούς ή θρησκευτικούς παράγοντες. Άλλοι κατέφυγαν στα βουνάόπου εξοντώθηκαν από την καταδίωξη, την πείνα και τις στερήσεις. Η ιδέα της αντίστασηςστον κατακτητή θα έκανε πολύ καιρό να εμφανιστεί και πάλι στην περιοχή, όχινωρίτερα από το φθινόπωρο του 1943.

ΗΥ.Β.Ε. και η Π.Α.Ο.

ΤονΙούλιο του 1941, σχεδόν ταυτόχρονα, με τις μαχητικές πρωτοβουλίες τουΜακεδονικού Γραφείου του Κ.Κ.Ε. συγκροτήθηκε η Υ.Β.Ε. (Υπερασπισταί ΒορείουΕλλάδος), από μια ομάδα αξιωματικών (Ιωάννης Παπαθανασίου, Ευάγγελος Δόρτας,Θωμάς Μπάρμπας, Αναστάσιος Σακελλαρίδης) ενώ προσχώρησαν σε αυτήν και κάποιεςσοσιαλίζουσες μικροομάδες που αντιπαθούσαν το Κ.Κ.Ε..

Στόχοςτης οργάνωσης ήταν η αντιμετώπιση του βουλγαρικού κινδύνου, που είχε κάνει τηνεμφάνισή του και μέσα στην πόλη της Θεσσαλονίκης πέρα από τη γειτονικήβουλγαρική κατοχή και το κύμα των προσφύγων, με την ίδρυση της ΒουλγαρικήςΛέσχης από το Μάιο του 1941. Επίσης στόχος ήταν και τα μέτρα υπέρ των«βουλγαριζόντων», όπως αναφέρονταν οι σλαβόφωνοι της Μακεδονίας. Η πρακτική τηςαπέβλεπε στη διατήρηση του εθνικού φρονήματος και στην εξουδετέρωση κάθε ξένηςπροπαγάνδας, που στόχευε στην απόσπαση βορείων επαρχιών (Ηπείρου, Μακεδονίας,Θράκης), καθώς και στην «προσπάθεια επεκτάσεως των ορίων προς τας ιστορικάςκατευθύνσεις». Σε αυτό το σημείο συναντούσε την επίσημη πολιτική των ελληνικώναρχών της πόλης της Θεσσαλονίκης και του γενικού επιθεωρητή ΝομαρχίαςΜακεδονίας, Αθανάσιου Χρυσοχόου, ο οποίος τοποθετήθηκε στη θέση αυτή ακριβώςγια να προασπίσει τα «εθνικά συμφέροντα». Άλλωστε τα σύνορα στην περιοχή είχανχαραχτεί μόλις 20 χρόνια πριν.

ΗΥ.Β.Ε. ήταν η μόνη ανάμεσα στις οργανώσεις που δημιουργήθηκαν στην Κατοχή, ηοποία πρόβαλε εδαφικές επεκτατικές απόψεις και στόχους. Η λειτουργικότητα τηςιδεολογίας αυτής δεν βρισκόταν τόσο στη ρεαλιστική πολιτική της βάση όσο στοότι απέβλεπε στον προσεταιρισμό μερίδας των προσφύγων αλλά και όσων είχαν μόλιςπληγεί από τη βουλγαρική Κατοχή ενώ προκαλώντας την αντίδραση του Ε.Α.Μ. καιτου Κ.Κ.Ε. – ειδικά όταν στο όνομα της «εθνικής δικαίωσης» πολλοί έβρισκανάλλοθι για τις σχέσεις τους με τους Γερμανούς – τροφοδοτούσε τηνεπιχειρηματολογία για «προδοτική » και πάλι στάση του Κ.Κ.Ε. και περιόριζε τηνεπίδρασή του σε μαχητικά στοιχεία εκτός του αριστερού χώρου.

ΗΥ.Β.Ε. το Μάιο ή Ιούνιο του 1943 λίγο πριν από την επέκταση της βουλγαρικήςκατοχής και την έξοδο σωμάτων της οργάνωσης στο βουνό μετονομάστηκε σε Π.Α.Ο.(Πανελλήνιος Απελευθερωτική Οργάνωσις) ενδεχομένως για να τονίσει τη διεύρυνσηαλλά κυρίως για να ξεφύγει από την προηγούμενη σύνδεση του ονόματός της μεσυνεργασία με δωσιλογικές αρχές, ιδιαίτερα τον Αθανάσιο Χρυσοχόου.

Απόβρετανικά και γερμανικά αρχεία δεν φαίνεται να υπήρξε αντάρτικη δράση ή συγκρότησηένοπλων πυρήνων από τις ομάδες της Υ.Β.Ε., από τις αρχές του φθινοπώρου 1941,όπως σημείωναν οι προσκείμενες προς αυτήν πηγές. Η πρώτη στρατιωτική ομάδα τηςΥ.Β.Ε./Π.Α.Ο. πρέπει να συγκροτήθηκε το Φεβρουάριο του 1943.

Οιιδιαίτερες πρακτικές της Αντίστασης στη Θεσσαλονίκη και στη ευρύτερη περιοχήσυνεχίστηκαν για λίγο και μετά το Σεπτέμβριο του 1941 με σαμποτάζ καιανατινάξεις. Ωστόσο, τα αντίποινα και οι εκτελέσεις ανάγκασαν τους σαμποτέρ νασταματήσουν. Η «Ελευθερία» μετατράπηκε στο Ε.Α.Μ. Θεσσαλονίκης μόνο τον Απρίλιοτου 1942.

Μαρία Καβάλα, ιστορικός

Ενδεικτικήβιβλιογραφία

ΒόγληςΠολυμέρης, Η ελληνική κοινωνία στην Κατοχή 1941 -1944,Αλεξάνδρεια, Αθήνα 2010.

ΔάγκαςΑλέξανδρος, «Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδος, ελληνικό τμήμα τηςΚομμουνιστικής Διεθνούς», Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αιώνα. 1922 - 1940. ΟΜεσοπόλεμος, τ. β2, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2007, σ. 155 – 201.

ΔορδανάςΣτράτος, Το αίμα των αθώων. Αντίποινα των γερμανικών αρχώνκατοχής στη Μακεδονία, 1941 -1944, Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα2007.

ΜαργαρίτηςΓιώργος, Από την ήττα στην εξέγερση, Εκδόσεις ΟΠολίτης, Αθήνα 1993.

ΠαπαθανασίουΙωάννα, «Το Κομμουνιστικό Κόμμα Ελλάδας στην πρόκληση τηςιστορίας 1940 – 1945», Ιστορία της Ελλάδας του 20ού αι., Β΄ Παγκόσμιος Πόλεμος1940 - 1945. Κατοχή - Αντίσταση, τ. γ2, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2007, σ.79-151.

ΦλάισερΧάγκεν, Στέμμα και Σβάστικα. Η Ελλάδα της Κατοχής και τηςΑντίστασης 1941 -1944, τ. 2 Αθήνα 1995.

ΧατζηαναστασίουΤάσος, Αντάρτες και καπετάνιοι. Η Εθνική Αντίσταση κατάτης βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης 1942 - 1944,Αδελφοί Κυριακίδη α.ε., Θεσσαλονίκη 2003.

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6195:%CF%80%CF%81%CF%8E%CE%B9%CE%BC%CE%B5%CF%82-%CE%AD%CE%BD%CE%BF%CF%80%CE%BB%CE%B5%CF%82-%CE%B1%CE%BD%CF%84%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AD%CF%82-%CE%B5%CE%BA%CE%B4%CE%B7%CE%BB%CF%8E%CF%83%CE%B5%CE%B9%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7-%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%B7-%CE%B8%CF%81%CE%AC%CE%BA%CE%B7-1941-1942&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 2. Από το Παλλαϊκό Μέτωπο στο ΕΑΜ

2011-10-08T11:39:00.000+03:00

Η έκταση και η έντασητης ελληνικής Αντίστασης δεν θα μπορούσε να προκύψει αν δεν συντελούνταν μιασυνολικότερη κίνηση μαζών στην Ελλάδα της Κατοχής, γεγονός που προϋπέθετεκοινωνικές συνθέσεις, κυριαρχία της αντιστασιακής ιδεολογίας και μεταβολέςστους πολιτικούς προσδιορισμούς των κοινωνικών τάξεων της χώρας. Και είναιπροφανής αυτή η προϋπόθεση στο βαθμό που η ελληνική αντίσταση συνιστά μιαιστορική περίπτωση συγκρίσιμη, τηρουμένων πάντα των αναλογιών, με τααποτελέσματα απελευθερωτικών αγώνων που πραγματοποιήθηκαν στη δεκαετία του1960, όπως ο πόλεμος του Βιετνάμ. Γιατί και ο πόλεμος της Αντίστασης ήταν καιμε τυπικούς όρους νικηφόρος.

Υποχρέωσε τουςΓερμανούς να καθηλωθούν στα αστικά κέντρα, να αντιδρούν με σπασμωδικά αντίποινακαι να επιζητούν συμφωνίες με εγχώριες δυνάμεις, ακόμα και με τους Βρετανούς,για να αντιπαρέλθουν τη συνεχώς αυξανόμενη στρατιωτική ισχύ των ανταρτών. ΤουςΒρετανούς να προετοιμάσουν μια εκτεταμένη καταστολή -αυτή των Δεκεμβριανών καιλίγο αργότερα του μεταβαρκιζιανού κράτους και του εμφυλίου με τη συνδρομή καιτων Αμερικανών- αλλά και τους εγχώριους ταξικούς αντιπάλους να εξοπλιστούν, μετα Τάγματα Ασφαλείας και το στρατό της Μέσης Ανατολής, -αργότερα με τον«εθνικό» στρατό-, εκλιπαρώντας ταυτόχρονα και δουλικά τη συνδρομή της Δύσης.

Αυτές ακριβώς οιδιαδικασίες δεν ήταν το αποκύημα της ιστορικής στιγμής, με την τρέχουσα σημασίατου όρου. Ήταν προϊόν μιας ευρύτερης, και χρονικά, διεργασίαςκοινωνικο-πολιτικού μετασχηματισμού που συντελέστηκε πριν ακόμα την εισβολή τωνΓερμανών και η οποία τον επιτάχυνε στο έπακρο. Η αφετηρία της εντοπίζεται στηνπερίοδο του μεσοπολέμου, με άξονα το γεγονός ότι τότε τέθηκαν οι βάσεις μιας κινηματικής και κυρίωςμαζικής Αριστεράς. Οι δύο αυτοί όροι, ανεξαρτήτως πώς επιτεύχθηκαν και τιενστάσεις μπορεί να προβάλει κανείς, δημιούργησαν τις προϋποθέσεις για τηνκεφαλαιώδη πολιτική τομή που συντελέστηκε με το ΕΑΜ και μάλιστα υπερβαίνονταςακόμα και τα όρια των δοσμένων προθέσεων των αριστερών πολιτικών δυνάμεων πουεπιχείρησαν να εκπροσωπήσουν τους μετασχηματισμούς αυτούς. Γιατί απελευθερώθηκε η κοινωνική δυναμική καιαυτενέργεια των μαζών, όπως σε ένα βαθμό εκφράστηκε και από τις δομές λαϊκήςεξουσίας που συγκροτήθηκαν στην Ελεύθερη Ελλάδα.

Με άλλα λόγια, ήδη απότην εποχή που συγκροτήθηκε το Παλλαϊκό Μέτωπο δημιουργήθηκαν, με επιταχύνσεις,καθυστερήσεις και αναστροφές, όπως συντελείται σε κάθε αυθεντική ιστορικήδιαδικασία, οι όροι για μια εν δυνάμει αριστερή πολιτική ηγεμονία. Αυτή τηνπροοπτική κατέστειλε η δικτατορία Μεταξά, από αυτή τρομοκρατήθηκαν «σύμμαχοι»και εχθροί στην κατεχόμενη Ελλάδα. Οι αναδιατάξεις σε επίπεδο συσχετισμών στοεσωτερικό της αστικής τάξης και οι καμπές στον ανταγωνισμό των ιμπεριαλιστικώνδυνάμεων ήταν δευτερεύουσες ως προς την παραγωγή της ιστορίας της εποχής. Τηδικτατορία της 4ης Αυγούστου τη συνέδραμαν οι μεγάλες δυνάμεις για να μην επαναληφθεί εκείνο, την αποτροπήτου οποίου διαφήμιζε ο Μεταξάς: μια ενδεχόμενη κομμουνιστική εξέγερση και ηεπανάληψη των γεγονότων της Ισπανίας. Το ΕΑΜ το κατέστειλαν για να μηνδημιουργηθεί ένα ανεξέλεγκτο καθεστώς στο «μαλακό υπογάστριο» της Ευρώπης.

Αυτό ακριβώς συνέχειτην ιστορία του Παλλαϊκού Μετώπου και του ΕΑΜ: η δυναμική μιας προϊούσαςεργατικής ηγεμονίας. Γιατί η προπαγάνδα των Γερμανών στην Κατοχή ηττήθηκε πολύνωρίτερα, όταν το Παλλαϊκό Μέτωπο απέτρεψε τη διαδικασία εκφασισμού τηςκοινωνίας και κατέστρεψε τα μαζικά του ερείσματα, ενώ ο μετασχηματισμός τωνσυνειδήσεων των ανθρώπων, που τους ώθησε να διακινδυνεύσουν τα πάντα υπέρ της Αντίστασης,άρχισε να συντελείται όταν το Παλλαϊκό Μέτωπο πρόβαλε όρους μαζικών κοινωνικώνσυμμαχιών της εργατικής τάξης. Όπως η ΕΟΝ και οι άλλες μαζικές οργανώσεις τηςδικτατορίας δεν θα αποκτήσουν ποτέ πραγματικό μαζικό έρεισμα, έτσι και ταΤάγματα Ασφαλείας θα χαρακτηριστούν προδοτικά. Όπως οι μηχανισμοί του αστικούκράτους με την απειλή του «Ιδιώνυμου» δεν εξαφάνισαν τους συνδικαλιστικούςαγώνες και χρειάστηκε η Δικτατορία για να το κάνει, έτσι και το κατοχικό κράτοςδεν επέβαλε την εργατική επιστράτευση, δεν κατόρθωσε, παρά αναιμικά, νααποσπάσει το κοινωνικό προϊόν από την Ελεύθερη Ελλάδα, δεν μετέτρεψε τηνελληνική κοινωνία σε ένα βασίλειο κλεφτών, συμμοριών, ζητιάνων και απονενοημένων ανθρώπων λόγω τηςπείνας.

Γιατί δεν ήταν η πείναπου επαναστατικοποίησε το φρόνημα στην Κατοχή, παρά σε δευτερεύοντα βαθμό. Ήτανοι ίδιοι οι πολιτικοί όροι που διαμόρφωσε το ΕΑΜ, συρρικνώνοντας στο έπακρο τηνΕλλάδα της «συνεργασίας», όπως η γενική απεργία της παραμονής της δικτατορίαςτης 4ης Αυγούστου δημιούργησε φοβικά σύνδρομα στην αστική τάξη του Μεσοπολέμου.Αλλά και το μεγάλο πλεονέκτημα των εργατικών κινητοποιήσεων του Μεσοπολέμου, ηλογική ότι ο αντίπαλος έπρεπε να αντιμετωπιστεί «από τα κάτω», επεκτείνονταςστα όριά του τις πρακτικές πολιτικού ακτιβισμού, ήταν αυτό που ανανεώθηκε μετην Αντίσταση, απελευθερώνοντας και την κοινωνική δυναμική που εξηγεί τηνέκτασή της. Τα λαϊκά στρώματα είχαν εθιστεί να αντιστέκονται έστω και παθητικάκαι αυτό συλλειτούργησε με την αξιοποίηση πολιτικών όρων ώστε να ανανεωθεί η εμπιστοσύνηστην αριστερή ιδεολογία και ο αριστερός οικονομισμός να υποστεί σημαντικέςήττες, διαδικασία που τέθηκε εν ισχύ, άλλωστε, ήδη από τα μέσα της δεκαετίαςτου 1930.

Γιατί η λογική ότιήταν δυνατή η ανασύνταξη του κινήματος της εργατικής τάξης στη βάση ενιαίωνπρακτικών και με άξονα ένα αντιφασιστικό πρόγραμμα στα πλαίσια μιας ευρύτηταςκοινωνικών συμφερόντων της μορφής προγραμματικών συμμαχιών, τέθηκε πρινεκδηλωθεί η Αντίσταση ήδη από το Παλλαϊκό Μέτωπο. Όλα αυτά βέβαια προϋπέθετανμια πολιτική πρωτοβουλία που όφειλε να συρρικνώσει την καχυποψία που γεννούσαντα εργατικά αιτήματα στα υπόλοιπα στρώματα του πληθυσμού και να αφήσει τηδυναμική των νέων συνθηκών να γεννήσει τις καινούργιες εργατικές προοπτικές.Στο πλαίσιο αυτό κινήθηκε και η προπολεμική πολιτική του ΚΚΕ του ΠαλλαϊκούΜετώπου, αυτήν την πολιτική ακολούθησε και το ΚΚΕ της Αντίστασης.

Αυτό πραγματοποιήθηκε,για πρώτη φορά, τον Ιανουάριο του 1934, όταν η 6η Ολομέλεια της Κ.Ε. του ΚΚΕ,έναντι του κλονισμού που επέφερε η επιβολή του φασισμού στη Γερμανία,αναγνώρισε ότι μοναδική απάντηση στο φασισμό, ήταν η πολιτική των συνθέσεων καιτο 5ο Συνέδριό του κόμματος, δύο μήνες μετά, έθεσε ως στρατηγικό του στόχο την«κεραυνοβόλα αντιφασιστική κινητοποίηση» και τις επιτροπές πάλης σε «κάθε εργοστάσιο,χωριό, επιχείρηση και συνοικία». Έτσι, τα συνδικάτα αναγορεύθηκαν σε«αντιφασιστικά φρούρια», ο φασισμός ανήχθη σε αυτόνομο πολιτικό φαινόμενο, καιη στρατηγική του «σοσιαλφασισμού» εγκαταλείφθηκε. Στις 5 Οκτωβρίου 1934 το ΚΚΕεξασφάλισε και το προοίμιο της πρώτης εργατικής συμμαχίας με το Αγροτικό Κόμμα(Α. Τανούλας, Α. Βογιατζής), το Σοσιαλιστικό Κόμμα (Στρ. Σωμερίτης), τοΕργατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα (Γ. Πυρπασόπουλος), τη ΓΣΕΕ (Ι. Καλομοίρης) και ταΑνεξάρτητα Συνδικάτα (Γ. Λάσκαρης).

Στο ίδιο πλαίσιο, στις13 Ιουνίου 1935 το ΚΚΕ ζήτησε να κτυπηθεί με κάθε μέσο ο πολιτικός σεχταρισμόςπου εμπόδιζε την αντιφασιστική συσπείρωση, στις 25 Ιουλίου το 7ο συνέδριο τηςΚομμουνιστικής Διεθνούς ζήτησε την ενότητα δράσης εναντίον του φασισμού ενώστις 12 Σεπτεμβρίου 1935, το ΚΚΕ διακοίνωσε ότι θα προάσπιζε την ακεραιότητατης χώρας στο πλευρό των άλλων πολιτικών δυνάμεων και ζητούσε ανοικτήσυνεργασία με τους Φιλελεύθερους. Στις 6 Μαρτίου 1936 θα ψηφίσει τον Φιλελεύθερο Θ. Σοφούλη ως πρόεδροτης Βουλής. Ωστόσο, η τελική αποτυχίατων συνεργασιών του μετώπου, εκτός από τη σύμπραξη του Μετώπου Αγροτών καιΕργατών του Απ. Βογιατζή, –μόνο το Αγροτικό Κόμμα του Ι. Σοφιανόπουλουπροχώρησε εγκαίρως σε πραγματικές συνεννοήσεις– ήταν και αυτό ένα δίδαγμα που αξιοποιήθηκε αργότερα.

Αυτά ακριβώς τα«διδάγματα» επιχείρησε το ΚΚΕ να αξιοποιήσει και στην περίπτωση του ΕΑΜ. Μεγνώμονα τη λογική που διατύπωσε μια άλλη 6η Ολομέλεια, αυτή των αρχών Ιουλίουτου 1941, το ΚΚΕ τάχθηκε υπέρ ενός πάνδημου αντιφασιστικού μετώπου, πουεπεκτάθηκε αργότερα μέχρι και τους μοναρχικούς και απευθύνθηκε στον αστικόπολιτικό κόσμο που επέδειξε μια εθελόδουλη, περιδεή και κομμουνιστοφοβικήστάση. Ούτε χειρονομίες, όπως η προσφορά της προεδρίας του ΕΑΜ στον Γ.Παπανδρέου, είχαν κάποιο αποτέλεσμα. Απέμειναν μικρά σοσιαλιστικά κομματίδια,όπως αυτά του Σβώλου, του Τσιριμώκου, του Γρηγοριάδη, του Πασαλίδη.

Ωστόσο, αξιοποιήθηκε ηεμπειρία του Παλλαϊκού Μετώπου ώστε να δημιουργηθούν όροι συμμαχιών «από τακάτω». Η αφετηρία ήταν η μετατροπή των ομάδων αλληλοβοήθειας που προέκυψαν στιςουρές των συσσιτίων στην Εθνική Αλληλεγγύη, το Μάιο του 1941. Το επόμενο βήμαήταν η σύγκλιση σε συνδικαλιστικό επίπεδο, που απέδωσε συνεργασίες με τον Δ.Στρατή, που αντιτάχθηκε πράγματι στο καθεστώς Μεταξά, αλλά και τον Γ. Καλομοίρη, που παρέμεινε στα ηγετικάκλιμάκια της ΓΣΕΕ επί δικτατορίας και έγινε και πρόεδρός της υπό αδιαφανείςδιαδικασίες μέχρι τον Αύγουστο του 1941.

Η περίπτωση τουΕργατικού ΕΑΜ δικαίωσε σε μεγάλο βαθμό τη λογική των ευρέων συμμαχιών αφού συσπείρωσετη συντριπτική πλειοψηφία των εργατών της χώρας και δημιούργησε τους πολιτικούςόρους συμμαχιών με τη νέα και παλιά μικροαστική τάξη, όπως αυτές εκδηλώθηκαν μετην αποτροπή της επιστράτευσης από το Φεβρουάριο του 1943 και μετά. Ήταν καιεδώ μια σύνθετη διαδικασία που προσέχθηκε ιδιαίτερα προκειμένου να μην υπάρξουνυποκαταστάσεις, –πρόσκομμα στις συνεργασίες του Παλλαϊκού Μετώπου, σε πείσματης αριθμητικής υπεροχής των κομμουνιστών. Στα διοικητικά όργανα του ΕΕΑΜαντιπροσωπεύτηκαν όλες οι συνδικαλιστικές παρατάξεις που αντιστοιχούσαν στακόμματα του ΕΑΜ και μάλιστα με ίσο αριθμό αντιπροσώπων.

Βεβαίως, η στρατηγικήτων συμμαχιών με έκπτωση των πολιτικών όρων σύγκλισης μπορεί να διάνοιξεδυνατότητες, –το ΕΑΜ υπήρξε επειδή συγκροτήθηκε το ΕΕΑΜ, αναπαράγοντας σε όλεςτις εαμικές οργανώσεις τα χαρακτηριστικά του– εμπεριείχε, όμως, και στοιχείαφαλκίδευσης του αντιστασιακού ενεργήματος. Αυτό, ιδίως, από τη στιγμή πουπολιτικοποιήθηκαν περαιτέρω οι αντιθέσεις, δυνάμει της εμπλοκής του βρετανικούπαράγοντα και της συσπείρωσης των εθνικιστικών στοιχείων κατά του ΕΑΜ. Ηασθμαίνουσα προσπάθεια του ΚΚΕ να διατηρήσει τη συνοχή του ΕΑΜ, παραχωρώνταςρόλους στους συμμάχους που δεν ανταποκρίνονταν στη δυναμική που είχε σταδιακάδιαμορφώσει η ίδια η κίνηση των μαζών, όπως στον Σβώλο να γίνει πρόεδρος τηςΠΕΕΑ και να ηγηθεί της αντιπροσωπείας στο Λίβανο, υπογράφοντας τη συμφωνία,παρήγαγε και τη μεταπολεμική υπονόμευση της αντίστασης. Βεβαίως, να μηνυποτιμούμε και τους άλλους παράγοντες που συνέβαλαν στην έκπτωση αυτή: ηπαρουσία της Σοβιετικής Στρατιωτικής Αποστολής στο Βουνό, έπαιξε και αυτή τορόλο της, αν όχι στις αρχικές συμφωνίες, στη μετέπειτα αποδοχή τους.

Μιχάλης Λυμπεράτος, εντεταλμένος διδασκαλίας στο ΠΜΣ τουΠαντείου Πανεπιστημίου

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6194:%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%BF-%CF%80%CE%B1%CE%BB%CE%BB%CE%B1%CF%8A%CE%BA%CF%8C-%CE%BC%CE%AD%CF%84%CF%89%CF%80%CE%BF-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B5%CE%B1%CE%BC&Itemid=64

Αφιέρωμα: 70 χρόνια από την ίδρυση του ΕΑΜ 1. Η εθνική αντίσταση, υπόθεση του λαού

2011-10-01T18:23:00.001+03:00

Ηγερμανική επίθεση σηματοδοτεί στο πολιτικό επίπεδο, τη διαδικασία κατάρρευσηςτου μεταξικού δικτατορικού καθεστώτος. Εμφανής στην ηττοπάθεια τηςστρατιωτικής και πολιτικής ηγεσίας, τη ραγδαία επιδείνωση στο μέτωπο, τιςκινήσεις των στρατηγών να συνθηκολογήσουν παρά την κατηγορηματική απαγόρευση, ηκατάρρευση αυτή εντείνει το κενό εξουσίας. Καθώς βασιλιάς και κυβέρνησηεγκαταλείπουν τη χώρα, ο ελληνικός λαός μένει μόνος του να αντιμετωπίσει τηντριπλή κατοχή και τις κυβερνήσεις συνεργατών.

Ησκληρή καθημερινότητα και αβεβαιότητα που βίαια έχει επιβάλει η τριπλή κατοχήμε τις στερήσεις, την πείνα και την έλλειψη ασφάλειας στην ύπαιθρο και τηναδυναμία του κατοχικού κράτους να προστατέψει τους πολίτες του οδηγούν σε μίαde facto απονομιμοποίηση του κράτους και προκαλούν έντονο πολιτικόπροβληματισμό. Η απαξίωση αυτή συνδέεται με τη διάχυτη επιθυμία για αντίσταση,ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της ελληνικής ιστορίας όπως έχει επισημάνει οιστορικός Ν. Σβορώνος, για άσκηση δηλαδή βίας εναντίον του κατακτητή και τωνοργάνων του με σκοπό την αποτίναξη του ξένου ζυγού.

Αρχικά,μεμονωμένα άτομα και ομάδες κινητοποιούνται πραγματοποιώντας αυθόρμητεςαντιστασιακές ενέργειες. Κομμουνιστές που δραπετεύουν από τη εξορία δημιουργούντους πρώτους πυρήνες αντίστασης. Στα πλαίσια μίας σύνθετης πολιτικήςπρωτοβουλίας, το ΚΚΕ αναλαμβάνει πρωταγωνιστικό ρόλο. Με μεγάλο μέρος τουαστικού κόσμου είτε να συνεργάζεται με τους κατακτητές είτε να ανήκει στους«απόντες» του εθνικού προσκλητηρίου, ενάντια στο συμβιβασμό και τη μοιρολατρία,επιδιώκει ευρεία πολιτική και κοινωνική συναίνεση και δίνεται σε έναν ολομέτωποαγώνα που συσπειρώνει όλα τα λαϊκά στρώματα εφαρμόζοντας την πολιτική τουενιαίου αντιφασιστικού μετώπου που έχει υιοθετήσει η Κομμουνιστική Διεθνής.

Στις27 Σεπτεμβρίου 1941 υπογράφεται από τους αντιπροσώπους του ΚομμουνιστικούΚόμματος Ελλάδας, Σοσιαλιστικού Κόμματος, Ένωσης Λαϊκής Δημοκρατίας καιΑγροτικού Κόμματος το ιδρυτικό κείμενο του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου. ΤοΕΑΜ ανοίγει το δρόμο της ενεργού αντίστασης, του αγώνα για το διώξιμο τουκατακτητή και των ντόπιων συνεργατών του και την αποκατάσταση των λαϊκώνελευθεριών. Πάνω από όλα όμως είναι η θέληση του λαού να αντισταθεί που κάνειδυνατή την ανάπτυξη του αντιστασιακού κινήματος και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό.

Μεενότητα στους σκοπούς, την οργάνωση και την καθοδήγηση του αγώνα, το ΕΑΜ και οιοργανώσεις του απαντούν στην ανάγκη ανασυγκρότησης της κοινωνικής ζωής μέσαστις ιδιαίτερες ιστορικές συγκυρίες της κατοχικής Ελλάδας. Εδώ βρίσκεται και ηειδοποιός διαφορά του ΕΑΜ από τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις. Η Αντίστασημετατρέπεται από επιτελική άσκηση, όπως επιδιώκει να την περιορίσει το ΑγγλικόΣτρατηγείο για να την ελέγχει ευκολότερα, σε παλλαϊκή υπόθεση.

ΤοΕΑΜ αρθρώνει ένα διαφορετικό λόγο και ορθώνει μία διαφορετική παρουσία.Επιδιώκει και επιτυγχάνει να είναι παρόν για να δίνει απαντήσεις σ’ όλα ταμέτωπα μίας κοινωνίας σε κρίση. Πολιτικές και κοινωνικές διεκδικήσεις που είχανανασταλεί βίαια με την επιβολή της μεταξικής δικτατορίας αναπτύσσονται πάλιελεύθερα, μέσα από το πρόγραμμα και τις εκδόσεις του ΕΑΜ. Το ΕΑΜ παίρνει θέσηκαι προτείνει συγκεκριμένες λύσεις για τα προβλήματα που προκύπτουν στηνκατοχή. Το διακύβευμα δεν είναι μόνο η αποτίναξη του ξενικού ζυγού αλλά και ημορφή του κοινωνικού καθεστώτος μετά την απελευθέρωση.

Μεαντιστασιακές ενέργειες που εκτείνονται από τις πιο απλές μορφές απείθειας, τηνεκδήλωση συλλογικής αλληλεγγύης και συνεργασίας, τη μαζική διαμαρτυρία και μεκορύφωση την ένοπλη πάλη και τη δημιουργία αξιόμαχου Λαϊκού ΑπελευθερωτικούΣτρατού, η ΕΑΜική αντίσταση κατορθώνει να υποσκάψει τους μηχανισμούς εξουσίαςτου Άξονα και να απελευθερώσει μεγάλα τμήματα της χώρας φθάνοντας ακόμα καιστην αντικατάσταση των δομών κυριαρχίας των κατακτητών με λαϊκοδημοκρατικέςεξουσίες και πολιτική αυτό-οργάνωση.

ΤοΕΑΜ εισάγει πρωτοφανείς πρακτικές στην καθημερινότητα των ανθρώπων, ιδίως όσοναφορά τη συμμετοχή των χωρικών στις διαδικασίες αυτοκυβέρνησης τους καιεδραιώνει μία σχέση εμπιστοσύνης με τις τοπικές κοινότητες. Μέσα από τουςλαϊκούς θεσμούς της «λαοκρατίας» και τη συμμετοχική άσκηση της εξουσίαςπροτείνεται μία νέα, εναλλακτική κρατική οργάνωση και ένας ουσιαστικάριζοσπαστικός τρόπος ζωής.

Ημαζικότητα και κυρίως η απήχηση του ΕΑΜ σ’ όλα τα κοινωνικά στρώματα ανησυχείιδιαίτερα τους ποικιλώνυμους αντιπάλους του. Κατασταλτικοί μηχανισμοίναζιστικών δυνάμεων κρούσης, Ταγμάτων Ασφαλείας, παρακρατικών οργανώσεων,εθνοτοπικών ομάδων εξουσίας, εκτεταμένων δικτύων συνεργατών, κατασκόπων καικαταδοτών σε συνδυασμό με μια πολιτική συμμαχία του βασιλιά, αστών πολιτικών,Άγγλων και «εθνικιστικών» οργανώσεων αντίστασης συνειδητοποιούν ότι πρέπει νασυσπειρωθούν για να αντιμετωπίσουν το εαμικό αντιστασιακό φαινόμενο.Εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, καταστροφές χωριών, αντίποινα, συγκρούσεις ανάμεσαστις αντιστασιακές οργανώσεις, συνεχείς πολιτικές δολοπλοκίες καιδιαπραγματεύσεις είναι το αποτέλεσμα της κινητοποίησης αυτής.

Σταθερόστην ενωτική του πολιτική το ΕΑΜ απέδειξε ότι ήθελε ειλικρινά να συνεργαστεί μετα άλλα «αστικά κόμματα». Η υπαγωγή ανταρτικών δυνάμεων στο συμμαχικόστρατηγείο της Μέσης Ανατολής και όχι στο βαλκανικό στρατηγείο, οι συμφωνίεςτου Λίβανου και της Καζέρτα, η είσοδος του ΕΑΜ στην κυβέρνηση στα τέλη τουκαλοκαιριού 1944 αποδεικνύουν την πρόθεσή του για μεγαλύτερη δυνατή συσπείρωσηδυνάμεων ώστε να γίνει εφικτή η εκδίωξη του κατακτητή. Αυτό δεν μειώνει τηβαθιά δυσπιστία των αστών πολιτικών και των Άγγλων ως προς τις προθέσεις του.Το ενδεχόμενο σύγκρουσης με το ΕΑΜ αναβάλλεται έως την απρόσκοπτη βρετανικήεπιστροφή και εδραίωση στην Ελλάδα. Μετά τη στρατιωτική σύγκρουση τουΔεκεμβρίου με πρόσχημα την αποκατάσταση της πολιτικής νομιμότητας καιομαλότητας το ΕΑΜ εξοβελίζεται σταδιακά από την πολιτική ζωή ενώ οι οπαδοί τουβιώνουν συνεχείς αποκλεισμούς και διώξεις.
Στην επέτειο των εβδομήντα χρόνων από την ίδρυση του ΕΑΜ, οι Δρόμοι τηςΙστορίας παρουσιάζουν σε δύο συνέχειες ένα αφιέρωμα στο κοινωνικό και πολιτικόφαινόμενο, τομή στη νεότερη ελληνική ιστορία, συνεισφέροντας κατά αυτόν τοντρόπο στην ιστορική διερεύνηση του κλασικού ερωτήματος που έθεσε ο ΔημήτρηςΓληνός τον Σεπτέμβριο του 1942: «Τι είναι και τι θέλει το ΕΑΜ».

Βασιλική Λάζου, δρ.Τμήματος Πολιτικής Επιστήμης και Ιστορίας Παντείου Πανεπιστημίου

http://e-dromos.gr/index.php?option=com_k2&view=item&id=6193:70-%CF%87%CF%81%CF%8C%CE%BD%CE%B9%CE%B1-%CE%B1%CF%80%CF%8C-%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%AF%CE%B4%CF%81%CF%85%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B5%CE%B1%CE%BC

Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο: σαν σήμερα πριν 70 χρόνια

2011-09-27T11:46:00.000+03:00

Στις 27 Σεπτεμβρίου του 1941 με πρωτοβουλία του ΚΚΕ ιδρύθηκε στην κατεχόμενη Αθήνα το Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΑΜ). Είχε προηγηθεί η ίδρυση άλλων οργανώσεων, όπως η «Ελευθερία» στη Θεσσαλονίκη (15 Μαΐου 1941), η «Εθνική Αλληλεγγύη» στην Αθήνα (28 Μαΐου 1941), το «Πατριωτικό Μέτωπο» στα Γιάννενα (2 Ιουνίου 1941) κ.α.

Ιστορία

Οι κινήσεις για την ίδρυση του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου είχαν αρχίσει πολύ νωρίτερα από την 27 Σεπτεμβρίου. Στις πρώτες μέρες του Ιουλίου του 1941 το ΚΚΕ διοργάνωσε την 6η του Ολομέλεια. Μια από τις αποφάσεις αυτής της Ολομέλειας ήταν «...να οργανώσει τις δυνάμεις της λαϊκής εξέγερσης για την εθνική και κοινωνική απελευθέρωση της Ελλάδας». Η απόφαση αυτή επηρεάστηκε από την αλλαγή στάσης της ΕΣΣΔ έναντι της Γερμανίας: είχε προηγηθεί τον Ιούνιο η επίθεση της Ναζιστικής Γερμανίας στην Σοβιετική Ένωση και εκ των πραγμάτων είχε καταρρεύσει το σύμφωνο Ρίμπεντροπ-Μολότωφ.Με βάση αυτή την απόφαση της Ολομέλειας, το ΚΚΕ εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία μεταξύ των άλλων έγραφε ότι «...καλεί τον ελληνικό λαό, όλα τα κόμματα και τις οργανώσεις του σ' ένα εθνικό μέτωπο της απελευθέρωσης». Μετά από αυτή την απόφαση, η ηγεσία του ΚΚΕ άρχισε τις επαφές με τους αρχηγούς των υπολοίπων κομμάτων. Η αρχική όμως προσπάθεια δεν έφερε καμιά θετική ανταπόκριση. Όλοι έκριναν ως μη απαραίτητη, ως και μάταιη (λόγω της στρατιωτικής δύναμης της Ναζιστικής Γερμανίας) μια τέτοια αντιστασιακή κίνηση. Η ηττοπάθεια, με κάποιες εξαιρέσεις, και η άρνηση να προχωρήσουν σε οργανωμένη αντίσταση ήταν το συναίσθημα που διακατείχε τότε τους αρχηγούς όλων των κομμάτων. Χαρακτηριστική είναι η συνάντηση που είχε ο Θανάσης Χατζής μαζί με τον δημοσιογράφο του Ριζοσπάστη Κώστα Βιδάλη (δολοφονήθηκε στη Λάρισα από τους άνδρες του αντικομμουνιστή Σούρλα), με τον αρχηγό του κόμματος των Συντηρητικών Φιλελευθέρων, Στυλιανό Γονατά, όπως αναφέρεται στο τετράτομο έργο του πρώτου «Η νικηφόρα επανάσταση που χάθηκε»: ο Γονατάς φέρεται να τους είπε ότι «...αυτό είναι καθαρή τρέλα» και τους προειδοποίησε ότι αν προχωρήσουν στην ίδρυση αυτής της οργάνωσης, θα καλέσει τους αξιωματικούς να οργανώσουν στρατιωτικά τμήματα, κάτω από τον Τσολάκογλου, για να συντρίψουν την «ανταρσία» αυτή, όπως τη χαρακτήρισε.Στα μέσα του Ιουλίου του 1941, το ΚΚΕ έκανε μια δεύτερη προσπάθεια επαφών. Η Κεντρική Επιτροπή του κόμματος συναντήθηκε με όλους τους πολιτικούς αρχηγούς και συζήτησε μαζί τους. Το αποτέλεσμα ήταν το ίδιο, με εξαίρεση τρία κόμματα που δέχθηκαν να συμπορευτούν με την απόφαση του ΚΚΕ: το Σοσιαλιστικό Κόμμα, το Αγροτικό Κόμμα και η Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας. Οι αντιπροσώποι των τεσσάρων αυτών κομμάτων αποφάσισαν να προχωρήσουν στην ίδρυση του «Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου».

Το ιδρυτικό κείμενο του ΕΑΜ
Στις 27 Σεπτεμβρίου του 1941 σε μια μικρή οικία, λίγο πιο πάνω από το τέρμα της οδού Ιπποκράτους, οι τέσσερις αντιπρόσωποι συναντήθηκαν μυστικά και υπέγραψαν το Ιδρυτικό της οργάνωσης. Οι υπογράψαντες το Ιδρυτικό ήταν οι:Λευτέρης Αποστόλου (ΚΚΕ), Χρήστος Χωμενίδης (Σοσιαλιστικό Κόμμα Ελλάδας), Ηλίας Τσιριμώκος (Ένωση Λαϊκής Δημοκρατίας), Απόστολος Βογιατζής (Αγροτικό Κόμμα Ελλάδας).Όπως αναφέρεται στο Ιδρυτικό, σκοπός του ΕΑΜ ήταν «...η απελευθέρωση του Έθνους από τον ξένο ζυγό...» και «...η κατοχύρωση του κυριαρχικού δικαιώματος του ελληνικού λαού, όπως αποφανθεί περί του τρόπου της διακυβερνήσεώς του...». Στο Ιδρυτικό επίσης αναφερόταν ότι «...το ΕΑΜ θα ασχοληθεί με την διατήρηση ακμαίου του απελευθερωτικού πνεύματος του ελληνικού λαού [...] με την εξασφάλιση κατά το δυνατόν μιας συνεργασίας με τους άλλους λαούς οι οποίοι αγωνίζονται κατά των δυνάμεων του Άξονος...».Επίσης, μέσα από το Ιδρυτικό, οι ηγέτες του ΕΑΜ δήλωναν ότι «Εις το ΕΑΜ γίνεται ισοτίμως δεκτόν παν άλλο κόμμα ή Οργάνωση που δέχεται τας αρχάς του παρόντος Ιδρυτικού, ως και να εργασθεί διά την επιτυχίαν των σκοπών του ΕΑΜ...».

Η δράση του ΕΑΜ
Με την κυκλοφορία του Ιδρυτικού, οι αρχηγοί των κομμάτων που δεν δέχτηκαν να συμμετάσχουν στην ίδρυση του ΕΑΜ, βρέθηκαν προ τετελεσμένου γεγονότος. Υπήρξαν ποικίλες αντιδράσεις. Το ΕΑΜ προχώρησε στην πραγματοποίηση των σχεδίων του. Στις 10 Οκτωβρίου του 1941 έκανε την επίσημη εμφάνισή του με ένα Διάγγελμα-Μανιφέστο «προς τον ελληνικό λαό, προς όλους τους Έλληνες που η καρδιά τους χτυπάει για το ξεσκλάβωμα της πατρίδας...», όπως έγραφε. Καλούσε σε ξεσηκωμό, ένταξη στο ΕΑΜ και πόλεμο εναντίον του στρατού κατοχής:«...Ο αγώνας δεν θα είναι εύκολος, μα το έπαθλό του αξίζει κάθε θυσία. Και το έπαθλο αυτό θα είναι μια Νέα Ελλάδα, ελεύθερη και ανεξάρτητη, κτήμα του λαού της...».Πολύ σύντομα κάτω από τις τάξεις του βρίσκεται μεγάλο μέρος του πληθυσμού της Ελλάδας. Το ΕΑΜ λέει ότι οι οπαδοί του υπολογίζονται σε εκατομμύρια. Σύμφωνα με τον γνωστό εκλογολόγο Νικολακόπουλο η αριστερά υπολογίζεται να έφτασε την περίοδο εκείνη το 30%. Το ΕΑΜ αποτέλεσε την μεγαλύτερη αντιστασιακή οργάνωση της κατοχής και στρατιωτικά και πολιτικά αφού εξάλλου κατόρθωσε να εξοντώσει όλες τις άλλες αντιστασιακές οργανώσεις πλην του ΕΔΕΣ.Στις 28 Οκτωβρίου του 1941 με εντολή του ΕΑΜ ο λαός της Αθήνας, ο οποίος ήταν και εξαθλιωμένος από την κατοχική πείνα, βγήκε στους δρόμους για να πανηγυρίσει το έπος του ελληνικού λαού στα βουνά της Αλβανίας. Ακολούθησαν απεργίες και άλλες κινητοποιήσεις που έκαναν τους κατακτητές να καταλάβουν ότι απέναντί τους πλέον είχαν ένα ξεσηκωμένο έθνος. Ο χειμώνας του 1941 σκότωσε στους δρόμους της Αθήνας πάνω από 250 χιλιάδες ανθρώπους από την πείνα, εξαιτίας της δέσμευσης προμηθειών από τον κατοχικό στρατό. Το ΕΑΜ συνέχισε και άπλωσε τη δράση του σε όλη την Ελλάδα, προχωρώντας επίσης στον ένοπλο πλέον αγώνα με τον κλάδο του ΕΛΑΣ.Το Μάιο του 1942 ο Άρης Βελουχιώτης μαζί με άλλους εννέα συντρόφους του έκανε την εμφάνισή του στη Δομνίστα της Ευρυτανίας και μίλησε για τον ένοπλο αγώνα που ξεκίνησε ο ΕΛΑΣ. Παράλληλα με τον ένοπλο αγώνα του ΕΛΑΣ, το ΕΑΜ ξεκίνησε την προσπάθειά του για δημιουργία κράτους (το οποίο στη μετέπειτα φρασεολογία της Αριστεράς έμεινε γνωστό ως «Ελεύθερη Ελλάδα») σε περιοχές της υπαίθρου. Λίγους μόλις μήνες μετά, μια νέα κατάσταση διαμορφώθηκε στην ελληνική ύπαιθρο. Καθιερώθηκε ένα είδος τοπικής αυτοδιοίκησης. Άρχισε η λειτουργία των σχολείων, πατάχθηκαν οι ληστείες και οι ζωοκλοπές. Λειτούργησαν επίσης και τα λαϊκά δικαστήρια, με δικαιοδοσία να επιβάλλουν και την θανατική ποινή. Μια «Νέα Ελλάδα» σχηματίστηκε πάνω στα βουνά. Το 1944 η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης διοργάνωσε εκλογές στις οποίες πήραν μέρος πάνω από 1.000.000 άτομα, μεταξύ αυτών και γυναίκες και νέοι άνω των 18 ετών.Η δράση του ΕΑΜ στις απελευθερωμένες περιοχές χαρακτηρίστηκε και από συγκρούσεις με άλλες οργανώσεις, όπως η Εθνική και Κοινωνική Απελευθέρωση, αλλά και με τον ΕΔΕΣ του στρατηγού Ζέρβα, με την αιτιολογία για τους μεν πρώτους ότι είχαν κακοποιό δράση στην περιοχή που έλεγχε ο ΕΛΑΣ, για τους μεν δεύτερους ότι η δράση τους ήταν προδοτική.

Δεκεμβριανά
Μετά την απελευθέρωση της Ελλάδας από την κατοχική κυβέρνηση μετά από συνεννόηση με τον Γεώργιο Παπανδρέου και την κυβέρνηση του Καΐρου αποφασίστηκε να δημιουργηθεί μια Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας με την συμμετοχή 6 ΕΑΜίτων υπουργών. Αφ' ότου ξεκίνησαν οι εργασίες της νέα κυβέρνησης, με την βοήθεια των Άγγλων που είχαν στείλει τον στρατηγό Σκόμπι μαζί με πολλές στρατιωτικές δυνάμεις, αποφασίστηκε πως έως τις 10 Δεκεμβρίου θα πρέπει να έχουν αποστρατευτεί τόσο ο ΕΛΑΣ όσο και ο ΕΔΕΣ. Ωστόσο το ΚΚΕ έκρινε πως σκοπός της νέας κυβέρνησης ήταν να κυνηγήσει με τις βρετανικές δυνάμεις το άοπλο ΕΑΜ και να το εξαρθρώσει.Στις 20 Νοεμβρίου το Πολιτικό Γραφείο, όργανο του ΚΚΕ, αποφάσισε να αντιδράσει στην απόφαση αυτή, διοργανώνοντας αντιβρετανικά συλλαλητήρια προσπαθώντας να πείσει την κυβέρνηση να αποσύρει τους Βρετανούς στρατιώτες επί ελληνικού εδάφους. Οι διαπραγματεύσεις ναυάγησαν στις 28 Νοεμβρίου και στις 1 Δεκεμβρίου οι υπουργοί του ΕΑΜ αποσύρθηκαν διαμαρτυρόμενοι από την κυβέρνηση Παπανδρέου.Στις 3 Δεκεμβρίου του 1944 διοργανώνεται ένα συλλαλητήριο από το ΕΑΜ με αίτημα την αποχώρηση των Άγγλων στρατιωτών στην πλατεία συντάγματος. Η συμμετοχή στο συλλαλητήριο ήταν μεγάλη με πάνω από 100.000 πολίτες (κάποιοι ιστορικοί ανεβάζουν αυτό τον αριθμό στις 500.000). Το συλλαλητήριο διαλύθηκε βιαίως από τις δυνάμεις ασφαλείας που άνοιξαν πυρ με πραγματικά πυρά σκοτώνοντας 30 ανθρώπους και τραυματίζοντας άλλους 148. Για το πως ξεκίνησαν οι πυροβολισμοί υπάρχουν τρεις εκδοχές, α) Ένας από το πλήθος πυροβόλησε αναγκάζοντας τις δυνάμεις ασφαλείας να απαντήσουν, β) πυροβόλησε η αστυνομία ακολουθώντας οδηγίες, και γ) πυροβόλησαν Άγγλοι ακολουθώντας οδηγίες προς εξάρθρωση του ΕΑΜ.Στις 4 Δεκεμβρίου μετά τις κηδείες των θυμάτων, έγινε και άλλο συλλαλητήριο όπου και αυτό διαλύθηκε βιαίως με νεκρούς. Ο Γεώργιος Παπανδρέου υπέβαλε την παραίτησή του η οποία δεν έγινε δεκτή από τους Άγγλους. Η σύγκρουση γενικεύτηκε καθώς ο ΕΛΑΣ αντιδρώντας στην ένοπλη καταστολή των διαδηλώσεων εισήλθε στην Αθήνα έχοντας στον έλεγχο του όλη την πόλης εκτός του κέντρου. Στο αντίθετο στρατόπεδο Έλληνες πιστοί στην κυβέρνηση Παπανδρέου, και αντικομμουνιστές τάχθηκαν υπέρ των Βρετανών υπό της διαταγές του Σκόμπι.Ακολούθησαν πολλές μάχες με μεγάλες απώλειες. Η ενίσχυση όμως τον Άγγλων με εφεδρικές δυνάμεις από την Ιταλία έγειρε την πλάστιγγα υπέρ τους. Μετά την επίσκεψη του Τσώρτσιλ στις 25 Δεκεμβρίου, ο βασιλιάς στις 30 Δεκεμβρίου διόρισε τον Δαμασκηνό ως αντιβασιλέα. Στις 3 Ιανουαρίου του 1945 ο Γεώργιος Παπανδρέου παραιτείται από την πρωθυπουργία και τη θέση του παίρνει ο Νικόλαος Πλαστήρας χωρίς τη συμμετοχή ΕΑΜίτων υπουργών. Στις 5 Ιανουαρίου ο ΕΛΑΣ εγκαταλείπει την Αθήνα καθώς οι απώλειες του δεν του επέτρεψαν την συνέχιση του αγώνα έναντι στις βρετανικές και εγχώριες μη κομμουνιστικές δυνάμεις. Ακολούθησε στις 11 Ιανουαρίου η υπογραφή ανακωχής, και 12 Φεβρουαρίου η Συμφωνία της Βάρκιζας, με την οποία παραδόθηκαν τα όπλα και διαλύθηκε ο ΕΛΑΣ. Με τη συμφωνία αυτή (στην υπογραφή της οποίας καθοριστικό ρόλο έπαιξε και το ΚΚΕ) άνοιξε ο δρόμος για τις διώξεις χιλιάδων αγωνιστών της Αριστεράς.Έτσι το ΕΑΜ έπαψε να αντιστέκεται πολιτικά και στρατιωτικά, παρόλο που τμήμα του ΕΛΑΣ υπό τον Άρη Βελουχιώτη (που καταδικάστηκε και διαγράφηκε από το ΚΚΕ ως "ύποπτο και τυχοδιωκτικό στοιχείο" συνέχισε την αντίσταση εναντίον των Άγγλων και των ταγμάτων Ασφαλείας που επάνδρωναν πλέον τον Εθνικό Στρατό (άλλη μια συνέπεια της Συμφωνίας της Βάρκιζας). Το ΕΑΜ με πρωτοβουλία του ΚΚΕ διαλύθηκε το 1946.

http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%95%CE%B8%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%91%CF%80%CE%B5%CE%BB%CE%B5%CF%85%CE%B8%CE%B5%CF%81%CF%89%CF%84%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%9C%CE%AD%CF%84%CF%89%CF%80%CE%BF

Αρχές και θέσεις της Άμεσης Δημοκρατίας

2011-09-05T00:21:00.004+03:00

Ά μ ε σ η Δ η μ ο κ ρ α τ ί α

Γιατί γέμισαν οι πλατείες με ανθρώπους από διαφορετικές αφετηρίες;
Ποια είναι η βαθύτερη αιτία που τους ενώνει και παραμερίζει ό,τι τους χώριζε;
Γιατί το φαινόμενο απλώνεται ραγδαία σε πολλές χώρες;

Επειδή η κρίση, που έσπειρε το σύστημα στην ανθρωπότητα, έφερε τον άνθρωπο, την κοινωνία και τη φύση στα όρια της αντοχής και της ανοχής τους, όπως αποδεικνύει και η σημερινή βάρβαρη ελληνική πραγματικότητα.

Ζήσαμε την εποχή των κραυγαλέων ανισοτήτων, θεοποιήσαμε το χρήμα και υποδουλωθήκαμε στις τράπεζες και τις πολυεθνικές. Διαποτίσαμε τις ανθρώπινες σχέσεις με τον ανταγωνισμό, το ατομικό συμφέρον. Ανεχτήκαμε την εκμετάλλευση του ανθρώπου όπως ανεχτήκαμε και τον βιασμό της φύσης στο όνομα της αναπτύξης. Αφήσαμε άλλους (αρχηγούς, κυβερνήτες, βουλευτές και τους οικονομικούς τους εντολείς) να αποφασίζουν για εμάς.

Τώρα ήρθε η ώρα της ανατροπής.

Από την πρώτη μέρα, στις 25 Μαΐου στο Σύνταγμα, αναδείξαμε την άμεση δημοκρατία σε πρόταγμα και αρχίσαμε να την εφαρμόζουμε, αποφασίζοντας να πάρουμε τις ζωές μας στα χέρια μας. Η εξουσία πηγάζει από το λαό, αλλά μέχρι σήμερα ασκείται μόνο στο όνομα του λαού, στην πραγματικότητα ερήμην του και σε βάρος του. Ο λαός, αντί να είναι κυρίαρχος, έχει εκχωρήσει την κυριαρχία του.

Η ιδιότητα του πολίτη υπάρχει όταν ο ίδιος ασκεί πολιτική. Η ιδιότητα του πολίτη δεν μεταβιβάζεται, αλλά ασκείται αυτοπροσώπως από τον ίδιο. Η εκχώρηση της ιδιότητας του πολίτη, η αντιπροσώπευση, συνεπάγεται την απώλεια της ελευθερίας του. Το άτομο γίνεται πολίτης, όταν, κατά τη συμμετοχή του στα κοινά, υπερβαίνει το ιδιωτικό και ατομικό και μεταβαίνει στο συλλογικό. Η ίδια η άσκηση της πολιτικής είναι αυτή που εκπαιδεύει συνεχώς τους πολίτες να γίνονται και να είναι ικανοί στη διαχείριση των κοινών.

Ως συνέπεια όλων των παραπάνω ο πολίτης οφείλει να προστατεύει αποφασιστικά την πολιτική του ιδιότητα απέναντι σε κάθε απόπειρα ετεροκαθορισμού, προερχόμενη είτε από μηχανισμούς διαμόρφωσης της “κοινής γνώμης” (ΜΜΕ), είτε από πολιτικά κόμματα που μετατρέπουν τους πολίτες σε οπαδούς, ψηφοφόρους και πελάτες. Μέσα στο ίδιο πλαίσιο αφαίρεσης της πολιτικής ιδιότητας εντάσσονται, ξεκάθαρα, οι εκλογές και όλα τα δήθεν νομιμοποιητικά δημοψηφίσματα ή οι μορφές ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που “καλλιεργούνται” από τα πάνω, μόνο και μόνο για να δημιουργήσουν μια πλαστή εντύπωση εμβάθυνσης της δημοκρατίας.

Στο πολίτευμα της άμεσης δημοκρατίας, της μόνης πραγματικής δημοκρατίας, διασφαλίζεται ότι ο λαός ασκεί ο ίδιος την εξουσία, μέσα από τις λαϊκές συνελεύσεις. Η κάθε λαϊκή συνέλευση ως θεσμοθετημένο σώμα ασκεί κάθε εξουσία στο χώρο της ευθύνης και αρμοδιότητάς της. Ο λαός ασκεί όλες τις εξουσίες, αφού,

-είναι αυτοτελής και αυτοκυβερνάται, καθώς ο ίδιος ο λαός ασκεί αφενός την κυβερνητική εξουσία (δηλαδή, διαβουλεύεται ο ίδιος για κάθε τι που τον αφορά και παίρνει ο ίδιος όλες τις σχετικές αποφάσεις, εσωτερικών ή εξωτερικών υποθέσεων) και αφετέρου την εκτελεστική εξουσία εφαρμόζοντας ο ίδιος τις αποφάσεις που έχει λάβει σε οργανωτικό, διοικητικό και εκτελεστικό επίπεδο.

- είναι αυτόνομος, ασκεί τη νομοθετική εξουσία, δίνοντας ο ίδιος στον εαυτό του όλους τους νόμους του, και

- είναι αυτόδικος, ασκεί ο ίδιος τη δικαστική εξουσία.

Η λαϊκή συνέλευση μπορεί να κάνει λάθος, αλλά ακριβώς επειδή είναι η ίδια που κάνει λάθος, είναι και η ίδια που μπορεί να το διορθώσει.

Η Άμεση Δημοκρατία έρχεται ως αναγκαίο πρόταγμα για μια ριζική ανατροπή του συστήματος της αντιπροσώπευσης , της εμπορευματοποίησης των πάντων και της έκπτωσης του ανθρώπου σε εργαλείο πλουτισμού, που είναι ενάντια στη δημιουργική ανάπτυξη του συνόλου της κοινωνίας και του κάθε ατόμου χωριστά. Προϋποθέτει και συνεπάγεται τη διαρκή ενεργή συμμετοχή του συνόλου της κοινωνίας στα κοινά. Η Άμεση Δημοκρατία είναι ταυτόχρονα διαδικασία διαβούλευσης, λήψης και εφαρμογής των αποφάσεων, πολιτειακό σύστημα και τρόπος κοινωνικής συνύπαρξης. Το περιεχόμενο όλων αυτών είναι η αυτονομία της κοινωνίας που η ίδια δημιουργεί τους θεσμούς της και κυβερνάται απευθείας από ελεύθερους και ισότιμους πολίτες. Αυτός ο τρόπος κοινωνικής οργάνωσης δεν αφήνει κανένα χώρο για ιεραρχίες, αρχηγούς, κυβερνήτες και κόμματα, αλλά μόνο για πολίτες που βιώνουν και ασκούν την πολιτική και ταυτόχρονα ασκούνται σε αυτήν. Για ανθρώπους, που όλοι βιώνουν την χαρά της ατομικής πρωτοβουλίας, της συλλογικής προσπάθειας, της αλληλεγγύης και της αγάπης.

Στον πυρήνα της σημερινής κρίσης βρίσκεται ακριβώς το γεγονός ότι ο άνθρωπος είναι μέσον, είναι αναλώσιμος, στην υπηρεσία της δικτατορίας των αγορών και του χρήματος. Είναι όμως η κοινωνία που πρέπει να έχει τον αποκλειστικό λόγο για το τι, πώς και για ποιόν παράγει. Για να υπάρξει η Άμεση Δημοκρατία στην πλήρη της έννοια χρειάζεται όχι μόνο να πάρει στα χέρια της η κοινωνία την οικονομία, αλλά και να την προσαρμόσει σε διαστάσεις που να ανταποκρίνονται σε ανθρώπινα μέτρα, κοινωνικούς στόχους και περιβαλλοντικές δεσμεύσεις. Σε μια τέτοια βάση, όλοι οι πόροι της κοινής μας ζωής και τα μέσα ικανοποίησης των κοινών μας αναγκών δεν μπορεί παρά να είναι κοινά, στα χέρια της ίδιας της κοινωνίας που αδιαμεσολάβητα αποφασίζει την ισότιμη για όλους, και με σεβασμό στο περιβάλλον, διανομή τους. Γιατί ο άνθρωπος δεν μπορεί να είναι μέσον, ούτε το οικοσύστημα μπορεί να θεωρείται ανεξάντλητο και αναλώσιμο.

Οι αρχές της άμεσης δημοκρατίας διαφέρουν από τις αρχές που τέθηκαν στο παρελθόν και ήταν ανοιχτές σε κάθε λογής παραβιάσεις από το γεγονός ότι εγγύηση για την τήρησή τους είναι ο διαρκής έλεγχος από όλους τους πολίτες. Οι αρχές αυτές, όπως προκύπτουν από αυτό που βιώνουμε στην Πλατεία Συντάγματος αλλά και από ανάλογες ιστορικές εμπειρίες είναι:

1.Ελευθερία 2.Ισότητα 3.Αλληλεγγύη 4.Αυτονομία

Οι θέσεις για την άμεση δημοκρατία με βάση τις αρχές αυτές είναι :

1. Ο δημόσιος χώρος είναι ανοιχτός στη συμμετοχή όλων και ανήκει σε όλους.

2. Η ισότιμη συμμετοχή όλων στη διαμόρφωση, λήψη και εφαρμογή των αποφάσεων και ελέγχου της εφαρμογής τους, τόσο στη σφαίρα της πολιτικής όσο και της οικονομίας είναι θεμελιώδης προϋπόθεση. Όλοι ελέγχουν και ελέγχονται για αυτοβελτίωση και βελτίωση των λειτουργιών της κοινωνίας.

3. Οι αναγκαίες εκπροσωπήσεις έχουν χαρακτήρα συντονιστικό ή εκτελεστικό και όχι διαμεσολαβητικό, αντιπροσωπευτικό ή αποφασιστικό.

4. Όλοι οι εκπρόσωποι κληρώνονται είτε απευθείας από το σώμα της λαϊκής συνέλευσης είτε από ψηφισμένο από αυτήν κατάλογο όταν απαιτούνται ειδικές γνώσεις. Σε κάθε περίπτωση είναι άμεσα ανακλητοί, λογοδοτούν κατά τη διάρκεια εξάσκησης των καθηκόντων τους και κρίνονται στον απολογισμό τους με τη λήξη αυτών των καθηκόντων.

5. Η ύπαρξη πολλών τοπικών συνελεύσεων (γειτονιάς, δήμου, εργασιακών χώρων, χώρων σπουδών, κτλ) οι οποίες επικοινωνούν μεταξύ τους είναι ο θεμέλιος λίθος της άμεσης δημοκρατίας. Η συμμετοχή σε αυτές δεν είναι ευκαιριακή αλλά υπεύθυνη και όσο το δυνατόν πιο τακτική. Η επικοινωνία μεταξύ των τοπικών συνελεύσεων δημιουργεί ένα οριζόντιο (μη ιεραρχικό) δίκτυο, που έχει σαν σκοπό τον συντονισμό των θέσεων και των δράσεων που απαιτούνται.

Είμαστε σε μια ιστορική καμπή, μπροστά στην πρόκληση αλλά και το μοναδικό προνόμιο να πάρουμε τις τύχες μας στα χέρια μας, ανατρέποντας αυτό το χρεοκοπημένο σύστημα αξιών και θεσμών που καπηλεύεται τις ζωές μας.

Τα θέλουμε όλα για όλους. Είμαστε η ιστορία σε κίνηση.

http://real-democracy.gr/teamvotes/2011-09-02-arxes-kai-theseis-tis-amesis-dimokratias#.TmPryABgUl4.blogger

Live Athens καλοκαίρι 2011 (version 3.0)

2011-08-19T19:23:00.001+03:00

20/8
Pulp
Terra Vibe Park Μαλακάσα

27/8
Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας
Terra Vibe Park Μαλακάσα

28/8
Δήμητρα Γαλάνη
Ελευσίνα, Αισχύλεια

30/8
Λαυρέντης Μαχαιρίτσας
Θέατρο Παπάγου

30/8
Αφιέρωμα στο Νίκο Γκάτσο
Ηρώδειο

1/9
Σωκράτης Μάλαμας
Τεχνόπολη

1-3/9
Μπάμπης Στόκας - Λιζέτα Καλημέρη
Θέατρο Badminton, Προαύλιο

2/9
Ψαραντώνης
Άλσος Βεΐκου

3/9
Θ. Μικρούτσικος - Χ. Θηβαίος - Μ. Πασχαλίδης
Θέατρο Πέτρας

5/9
Βασίλης Παπακωνσταντίνου
Θέατρο Πέτρας

5/9
Γιάννης Χαρούλης
Ελευσίνα, Αισχύλεια

6/9
Χάρης & Πάνος Κατσιμίχας
Άλσος Βεΐκου

7/9
Ελένη Τσαλιγοπούλου
Άλσος Βεΐκου

10/9
Πυξ Λαξ
Terra Vibe Park Μαλακάσα

11/9
Canned Heat
Gagarin

14/9
Σωκράτης Μάλαμας
Θέατρο Βριλλησίων

15/9
Τάνια Τσανακλίδου
Φεστιβάλ Ηλιούπολης

15/9
Δήμητρα Γαλάνη
Βεάκειο

15/9
Γλυκερία
Θέατρο Πέτρας

16/9
Ορφέας Περίδης
Ελευσίνα, Αισχύλεια

17/9
Primal Scream
Ιερά Οδός

19/9
Νίκος Πορτοκάλογλου
Θέατρο Παπάγου

22-24/9
Μπάμπης Τσέρτος
Θέατρο Badminton, Προαύλιο

26/9
Δημήτρης Πουλικάκος, Τζίμης Πανούσης
Θέατρο Πέτρας

1/10
Ελένη Τσαλιγοπούλου
Βεάκειο

7-8/10
Αφιέρωμα στο Μίμη Πλέσσα
Λαυρέντης Μαχαιρίτσας, Μελίνα Ασλανίδου, Λάμπρος Καρελάς
Θέατρο Badminton